Кіріспе
1922 жылы жазылған Эрнест Реймондтың романы, фильмге бейімделген. "Tell England: A Study in a Generation" – Эрнест Реймондтың 1922 жылдың ақпанында Ұлыбританияда жарық көрген романы. Оның негізгі тақырыбы – Бірінші дүниежүзілік соғыс және сол соғысқа жіберілген жас жігіттер. Кітап 1939 жылдың соңына дейін 300 мың дана сатылып, бестселлерге айналды. 1922 мен 1969 жылдар аралығында Касселл баспасы 40 рет басып шығарды, ал 1973 жылы Корги баспасы тұңғыш рет жариялады. Осы атпен 1931 жылы фильм түсірілді.
the film adaptation
Tell England: A Study in a Generation is a novel written by Ernest Raymond and published in February 1922 in the United Kingdom. Its themes are the First World War and the young men sent to fight in it. The book became a bestseller, some 300,000 copies being sold by the end of 1939. Forty editions were printed by Cassell between 1922 and 1969, prior to the first impression printed by Corgi in 1973. A film adaptation of the same title was released in 1931.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Қысқа прологтан кейін романның негізгі бөлігі екі бөлімге (немесе "кітапқа") бөлінген, екеуін де Руперт Рей баяндайды. Бірінші бөлімде оның және оның достарының мектептегі оқу жолы туралы айтылады, ал екінші бөлімде (нақты) Рей мен оның досы Эдгар Доудың соғыс жылдарындағы өмірінен оқиғалар келтіріледі.
Алдын ала сөз
Алғашқы сөздер Падре Монтидің, 2-кітаптағы кейіпкер, армиялық капелланның баянынан жазылған. Ол Руперт Рей, Эдгар Доу және Арчибальд Пеннибеттің бала кезіндегідей болғандарын жылы сезіммен және естеліктер арқылы суреттейді. Бұл ақпаратты ол жігіттердің аналарынан білгендігі болжанады, себебі Рей мен Доумен Ұлы соғыста танысады.
Бірінші кітап: "Бес гей мектепте"
Бірінші кітап классикалық мектеп оқиғасының көптеген элементтерін қамтиды, Руперт Рей мен оның достарының өмірін, Кенсингстоу жеке мектебінде оқуларын және ұстаздарға жасаған әзілдерін суреттейді. Реймонд романның көп бөлігін осылайша кейіпкерлерді және олардың арақатынастарын қалыптастыруға жұмсайды. Руперт өзі ұялшақ, батылдығы жеткіліксіз, әкесіз өскендіктен моральдық жетекшілікке мұқтаж бала. Эдгар Доу, "Сұр Doe" деген лақап атымен танымал, сондай-ақ ұялшақ, бірақ одан да сезімтал, және қатаң ұстазы Радли сияқты үлкендерге ғашық болуға бейім. Екі бала да үлкен Арчибальд "Пенни" Пеннибеттің күшті ықпалында, ол жастардың күшін пайдаланып, басқаларды түрлі шалақаттарға итермелеуден ләззат алады. Руперттің мектептегі өмірі үй иесімен ("Кәлем шұлықтары" деп аталады) үнемі қақтығысқа түсуін, жазалауларды, дұрыс жолды таңдауды үйренуін және – ең маңызды сәті – мектеп эстафеталық жүзу жарысын жеңіп алуын қамтиды, бірақ кейін дисквалификацияланады, алайда оның ереселігіне байланысты префект болады. Радлидің бұл оқиғаға үлкен әсері бар, ол Рупертке дұрыс шешімдер қабылдауға кеңес береді және жігерлендіреді. Бір эпизодта сыныптың барлығы "Кәлем шұлықтарының" тарих сабағында алдаған, бірақ Руперт Радлидің ынталандыруымен кінәсін мойындап, нөл баға қояды. Кітап мектеп бітіргеннен кейін балалардың болашағы туралы көңіл көншітпейтін ойлар айтады. Мысалы, жеңіске толы крикет матчының соңында Кенсингстоу ұстаздары Англия осы жастарды қалай пайдаланатыны туралы ойға келеді. Радли өзінің сүйікті оқушылары Рей мен Доу соғысқа аттанғанын білгенде, шаршаған және күйзелген күйде болады.
ІІ кітап: "Қалғаны - соғыс"
Соғыс басталғанда, оған зор қызығушылықпен қабылданады, ал ұлдар мектепті тастап, офицерлер болып әскерге кетеді. Реймондтың құштар суреті сол кездегі кең таралған көзқарасты көрсетеді. Бұл жігіттердің жаңа командирі полковниктің сөзінде жатқан:
Рей мен Доу Галлиполиге жіберіледі. Рей анасынан айырылысып, оны ешқашан көрмейтінінен қатты уайымдаса да, олар оптимистік көңілде және шайқасқа қатысуға асығулы. Пеннибеттің Батыс майданындағы Нев-Шапельде қаза тапқаны және үш мектептесінің (үй капитаны, мектептегі ең жақсы крикетші және Руперттің эстафета командасының капитаны) сәуір айында Галлиполиде мерт болғаны туралы жаңалық олардың рухын құлдыратады. Бұл эпизодта қызықсыз ирония бар, себебі олардың үшеуі де жарқын болашаққа ие болған, бірақ жағаға қонған сәтте олардың өмірі уақытынан бұрын тоқтатылды. Шығыста ұлдар Лемнос аралындағы лагерьде айлар бойы әрекет күтіп күштерінен таусылады, бірақ соңында Галлиполи түбегіндегі Хеллес мүйісіне жіберіледі. Мұнда олар "Азиялық Эннимен" – жеті шақырымға оқ атуға қабілетті түрік зеңбірегімен және көптеген достарын құрбан болдырған тағы бір дұрыс орналасқан қарумен бетпе-бет келеді. Доу ерекше ынтамен бомбалау офицері лауазымына көтеріледі. Рей капитан болады. Олар екеуі де кіші лейтенанттар, Ұлы соғыстағы ең көп шығынға ұшыраған шен, олардың батылдығы мен майдан желісіндегі көшбасшылар ретіндегі айқындылығының арқасында. Немістер Сербияны бұзып, Галлиполидегі британдық және француз әскерлері кері шегіне бастағанда, Доу мен Рейдің бөліміне алаңдату мақсатымен шабуыл жасау бұйырылады. Доу шептен секіріп өтеді және иығына оқ тиеді. Ол құлайды, бірақ тұрып, түрік зеңбірегін жарыққызады. Содан кейін оған белге тағы төрт оқ тиеді. Падре Монти оны ешкімнің жерінен алып шығуға асығады. Доу кейін қайтыс болады, бірақ Рей жақын досымен көз жасымен қоштасады. Галлиполиден кетер алдында, Падре Монти Рейге Англияға болған оқиғаны айтуды тапсырады: "Сен кітап жазып, оларға, Руперт, сенің буынның қаза болған мектеп оқушылары туралы айтуың керек". Романның соңы 1918 жылы Батыс майданындағы окоптан жазылған, одақтастар Германияны жеңіп, Ұлы соғысты аяқтауға азырақ қалғанда. Руперт өзінің әңгімесін уақтылы аяқтағанын айтады, бірақ соғыстың соңғы кезеңінен аман қалғаны айтылмайды. Оның бақытты екеніне сенуіміз керек, себебі ол өмір сүрді, сұлулықты сезінді, ең таза достықты білді және жиырма жыл жарқын өмір сүрді. Кітап осы нотамен аяқталады.
Атау
Романның атауы Эдмунд Гарреттің қабір тасына жазылған сөзінен алынған, ол Доу мен Рейдің достарының бірінің қабірінде тұр, және, болжам бойынша, Доудың қабірінде де бар, себебі ол Рейден оны жазуды өтінген. Онда былай деп жазылған:
Арналу
Роман "Шығыста бала кезінде қаза тапқан REGINALD VINCENT CAMPBELL CORBET және Батыста бала кезінде дүниеден өткен GEORGE FREDERICK FRANCIS CORBET естелігіне" арналған. Автор Эрнест Реймонд өзінің баяндаушысын Руперт Рей деп атады, ол өзінің жұмсақ бейнесі болды. Сондықтан, Галлиполиде (шығыста) қаза тапқан Эдгар Доу кейіпкері Реджинальд Корбеттің прототипі болса, ал Батыс майданында қаза тапқан Арчибальд Пеннибет кейіпкері Джордж Корбеттің прототипі деп есептеліп келеді.
Ерлер достығы және гомоэротизм
Романның көбіне гомоэротикалық дәм бар, әсіресе І кітабында ұлдарды керемет жаратылыстар ретінде, Құдайдың ең жоғары жаратылысы және Ұлыбританияның ең үлкен жетістігі ретінде суреттейді. Рей шебері Радли туралы былай деп жазады: Романның үлкен бөлігі - Рей мен Доу арасындағы достыққа романтикалық ода. Руперттің Эдгарға деген махаббаты классикалық түстермен боялған, ол Пиладаны жақсы көрген Орестке тең. Оқырман Рейдің Доуға деген сезімдері жыныстық екенін ешқашан сезінбейді; бірақ Доудың Падре Монтиге мойындағысы келмеуінде және оның өзі гомосексуал болуы мүмкін "барлығын" жасағанын мойындауында да бар. Бір кезде 13 жасар Доу былай деп мойындайды: "Білесіз бе, мен Радлиді әлемдегі кез келген адамнан артық көретінмін. Ол мені ұрып-соғуды жақсы көретін". Үш жылдан кейін ол Фридхам деген басқа жігітпен құпиялы түрде жақын достық қарым-қатынасқа түседі. Пеннибет бұл қарым-қатынасты Рейге түсіндіруге тырысады: "Менің жасымда, Руперт, дегенге және декадент сияқты нәрселер бар екенін білесің. Фридхэм - олардың бірі. Және көп ұзамай Доу басқа біреу болады". Кейінірек Доу Фридхаммен бірге ішімдік ішіп, есірткі қолданғанын мойындап: "Біз бірге жасамаған нәрселер көп емес", - деп қосты. Рэй ересек Doe-ді "қыздай сымбатты және жылан сияқты сымбатты" деп сипаттады. Кітаптағы соңғы хабарлардың бірі - Падре Монтидің Руперт Рейге берген жұбату хаты. Ол Руперт пен Эдгардың достығы Эдгардың өліміне байланысты кемелдірек екенін айтады. Егер олар мектепте бірге оқыған, бірақ бір-бірінен бөлек кеткен достар болса, бірте-бірте бір-бірінен айырылып қалар еді. Керісінше, соғыстың соңы олардың қарым-қатынасын тереңдетіп, ақырына дейін жалғастыра бергеніндей, Эдгар Рейдің жадында мәңгі сақталады. Кейіннен Реймонд романды 1960 жылдардың соңында қайта оқығанда, оның жасырын гомосексуализміне таңғалғандығын мойындады.
A great part of the novel is a romantic ode to the friendship between Ray and Doe. Rupert's love for Edgar is painted in classical hues as equivalent to that of Orestes who loved Pylades. The reader never feels that Ray's feelings for Doe are sexual; but there are intimations in Doe's unwillingness to confess to Padre Monty, and his admission that he has done "everything", that he may himself be homosexual. At one point, the 13 year old Doe admits: "Do you know, I really think I like Radley better than anyone else in the world. I simply loved being whacked by him." Three years later, he enters into an enigmatically close friendship with another boy, Freedham. Pennybet attempts to explain this relationship to Ray: "When you're my age, Rupert, you'll know that there are such things as degenerates and decadents. Freedham is one. And very soon Doe will be another." Later, Doe confesses to having got drunk and taken drugs with Freedham, adding: "There are not many things we haven't done together." The adult Doe is described by Ray as being "as graceful as a girl and as sinuous as a serpent". One of the final messages in the book is given by Padre Monty to Rupert Ray as a means of consoling him to Edgar's death. He says that Rupert and Edgar's friendship is more perfect because of Edgar's death. Had they simply been school friends who went their separate ways, they would eventually have lost trace of one another. Instead, Edgar will forever be inscribed upon Ray's memory as the war held them in deepening intimacy until the end. Raymond later admitted that when he re read the novel in the late 1960s, he was "astonished by its latent homosexuality".
Жариялану тарихы
Кітапты алғашқыда Cassell and Company баспасы жариялаған. 1922 және 1969 жылдар аралығында Cassell баспасында 40 том басылды, содан кейін 1973 жылы Corgi баспасында алғашқы басылымы жарық көрді. Ол соңғы рет 2005 жылы IndyPublish.com баспасымен қайта басылды. Реймонд 1958 жылғы "Тынық жағалау" романында Галлиполи және ерлер достығы тақырыбына қайта оралды.
Қабылдау
Роман алғаш жарық көрген кезде әртүрлі пікірлерге ие болды. Ханнен Сваффер Daily Graphic газетінде жазған мақаласында оны «терең талдаулар жасайтын, мыңдаған адамдардың жан-дүниесін жарықтандыратын кітап, ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде мақтанышпен оқылатын, тіліміз бар болғанша сақталатын кітап» деп атады. Керісінше, Evening Standard газеті оны «Руперт Рейдің автобиографиясының сезімталдықпен жабысқақ болғандықтан, әбден қорқынышты емес кезде күлкілі» деп тапты. Роуз Маколей Daily News газетінде жазған мақаласында «оның авторы біраз сауатсыз және қарапайым сентименталист сияқты» деген ойға келді және кітаптың «сұлулығы жоқ, ал оның ақымақтығы мен жаман талғамы жазушының еңбегі емес» деп санайды. С. П. Б. Мейс оны «жария мектеп өмірі мен соғыс туралы мүлдем оқылмайтын роман» деп санады, ал Фрэнсис Биррелл оны «соғыстан шыққан ең жағымсыз кітап» деп бағалады. Кітап оқырмандардың арасында өте танымал болды және 1939 жылдың соңына қарай 300 000 данасы сатылды. 1931 жылы осы атпен фильмге бейімделді. Соңғы зерттеулердің бірінде Сэмюэл Хайнс 1990 жылы романның «Брук сияқты, мектеп оқушысының патриотизм рухымен» суреттелгенін анықтады. 1995 жылы Хью Сесил Реймондтың «алтын жастықтардың, ол әдейі де орынды түрде «Мектептегі бес шат жыл» деп атаған, Галлиполиде моральдық тазалық күйінде өмірін аяқтағанға дейін» деген есебі қазір абсурдты көрінеді деп есептеді. 2004 жылы Дженни Маклиод кітаптың «қазір шовинистік және мақтанға толы» көрінетінін айтты. 2011 жылы Эдвард Мадиган оны «өте сезімтал» деп тапты, сондай-ақ «әсерге оңай берілетін басты кейіпкерлерді қабылдау қиын» деп қосты.