Кіріспе
Генри Пэрри Лиддон (1829–1890), көбінесе Х. П. Лиддон деп аталатын, ағылшын дінтанушысы. 1870 жылдан 1882 жылға дейін Оксфорд университетінде Киелі кітаптарды түсіндіру профессоры қызметін атқарды.
Henry Parry Liddon (1829–1890), usually cited as H. P. Liddon, was an English theologian. From 1870 to 1882, he was Dean Ireland's Professor of the Exegesis of Holy Scripture at the University of Oxford.
Өмірбаян
Лиддон 1829 жылғы 20 тамызда Гэмпшир графтығының Истли қаласына жақын жердегі Норт-Стонхэмде дүниеге келді. Ол Корольдік колледжде және Оксфордтың Крайст-Черчінде білім алды, 1850 жылы екінші сынып дипломмен аяқтады. Куддесдондағы теологиялық колледждің директордың орынбасары (1854–1859) ретінде ол айтарлықтай беделге ие болды. Оксфордқа оралғаннан кейін, Санкт-Эдмунд Холлдың директордың орынбасары болып, студенттер арасындағы ықпалын күшейтті, 1845 жылы Джон Генри Ньюменнің католицизмге өткенінен кейін пайда болған трактариандыққа қарсы либералды реакцияға қарсы тұрды. 1864 жылы Солсбери епископы Уолтер Керр Гамильтон, Лиддонның емтихандық капелланы, оны Солсбери соборының пребендариі етіп тағайындады. 1866 жылы ол «Біздің Иеміз және Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің құдайлығы» (1867) атты еңбегімен жарияланған Бамптон лекцияларын оқыды. Осыдан бастап ол уағызшы ретінде танымал болды. 1870 жылы Лондондағы Сент-Пол соборының каноны болды. Одан бұрын ол күмәндікке қарсы «Құдайға арналған бірнеше сөз» атты еңбегін жариялаған еді. Оның Сент-Полдегі уағыздары көп ұзамай көп адамды өзіне тартты. Әдетте хорда оқылатын түстен кейінгі уағыз, Лиддон тағайындалғаннан кейін күмбез астында оқылатын болды, онда оны тыңдау үшін 3000-4000 адам жиналатын. Лиддон тақырыпты меңгеруі, айқындығы мен түсініктілігі, мысалдарды қолдануы, қиялының жарқындығы, сөздерінің әдемілігі және тыңдаушылардың ой-санасына құрметпен қарауы үшін мақтауға ие болды. Ол материалдарын ұйымдастыруда Луи XIV дәуіріндегі француз уағызшыларын үлгі еткен деп есептеледі. 1870 жылы Лиддон Оксфордта Киелі кітаптарды түсіндіру бойынша Диан Ирландия профессоры болды. Осы екі лауазымның бірігуі оған Англия шіркеуіне кең ауқымды ықпал етуге мүмкіндік берді. Диан Черчпен бірге ол трактариандық мектептің беделін қайта жаңғыртты және Эдвард Бувери Пузи мен Джон Кеблдің қолдарында ойшылдар мен ғалымдарға ұнайтын пікірлерді танымал етуге жетістікке жетті. Ол 1874 жылғы Шіркеу тәртібі заңына қарсы шығып, 1876 жылғы болгарлық қиыншылықтарды айыптады. 1882 жылы ол профессорлық қызметінен кетіп, Палестина мен Египетке саяхаттады, сондай-ақ Мюнхендегі Дёллінгерге барып, Ескі католиктік қозғалысқа деген қызығушылығын білдірді. 1886 жылы ол Сент-Пол соборының канцлері болды және епископтық қызметтен бірнеше ұсыныстан бас тартты. Лиддон Льюис Кэрроллдың досы болды, ол онымен бірге Мәскеуге сапар шекті, онда Лиддон орыс православиелік дінбасыларымен байланыс орнатуға тырысты, Англия шіркеуімен жақындасуға ұмтылды. Ол 1890 жылғы 9 қыркүйекте өзінің беделінің шарықталу кезінде, өте құрметтейтін Пузидің өмірбаянын аяқтауға жақындағанда қайтыс болды. Бұл жұмысты оның өлімінен кейін Джон Октавиус Джонстон мен Роберт Уилсон аяқтады. «Британ энциклопедиясының» он бірінші басылымында Лиддонның өміріндегі ықпалы оның зиялылығына емес, жеке сүйкімділігіне және уағыз айту шеберлігіне байланысты екені айтылған. Теолог ретінде оның көзқарасы көне болды, ол соңғы кезге дейін Пузи мен Кеблдің тар көзқарасын ұстанып, қазіргі ой-пікірге және ғылымға қарсы тұрды. 1889 жылы Чарльз Гор редакциялаған «Lux Mundi» басылымы, ағылшын католик доктринасын қазіргі оймен үйлестіруге тырысқан мақалалар жинағы, тіпті Пузизмнің бекінісі ретінде құрылған Пузи үйінде де Пузидің қағидаларынан бас тартылып жатқанын көрсетті. Ол ағылшын шіркеуінің классикалық уағызшыларының соңғысы, Джон Чарльз Райл (1816–1900) ерекшеліктерімен, дәстүрлі ағылшын православиесінің соңғы үлкен жақтаушысы болды. Лиддон Генри Харт Милманның қабіріне жақын, Сент-Пол соборының криптасындағы Британ империясы орденінің капелласында жерленген.
Шығармалары
Аталған еңбектерден өзге, Лиддон көптеген уағыз жинақтарын жариялады, оның ішінде Магнификатқа арналған уағыздар кітабы, 1870 жылы жарық көрген «Діни сенімнің кейбір элементтері» атты Ұзақ оразалық лекциялар жинағы және Буддизм, Данте сияқты тақырыптардағы мақалалар мен сөздер жинағы бар. Лиддон 1899 жылы жарық көрген Римдіктерге арналған Пауыл хатының түсіндірме талдауын және 1897 жылы жарық көрген Тімотеге арналған Пауыл хатының бірінші түсіндірме талдауын жазды. Екеуі де оның өлімінен кейін жарық көрді. Лиддон 1881 жылы Лондондағы Сент-Пол соборында өткен Халықаралық медициналық конгресс алдында уағыз айтуға шақырылды. Уағызында ол сол кездегі көрнекті ғалымдар мен дәрігерлер арасында қызу талқылау тудырған Дарвиннің эволюция теориясы туралы айтты. Ол сонымен қатар Росминидің «Киелі шіркеудің бес жарасы» еңбегін аударып, қысқартуымен де белгілі.
He is also noted for his translation and abridgement of Rosmini's Of the Five Wounds of the Holy Church.