Кіріспе

Қасиеттілерді канонизациялау процесін қадағалайтын католик шіркеуінің дикастериясы – Қасиеттілердің ісі жөніндегі дикастерия, бұрын Қасиеттілердің ісі жөніндегі Конгрегация (Congregatio de Causis Sanctorum) деп аталған, Рим Куриясының қасиеттілерді канонизациялауға алып келетін күрделі процесті қадағалайтын бөлімшесі болып табылады. Бұл процесс «батылдық ерліктерінің» жариялануы және бақытты жариялану кезеңдерінен өтеді. Іс дайындалғаннан кейін, оның ішінде ғажайыптар мақұлданған соң, ол папаға ұсынылады, ол бақытты жариялауға немесе канонизациялауға бола ма деген шешімді қабылдайды.

Тарих

Қауымның алдыңғысы Рим папасы Сикст V-тің 1588 жылғы 22 қаңтарда Immensa aeterni Dei бұйырығымен құрған қасиетті ритуалдар жөніндегі қауым болды. Бұл қауым Құдайға құлшылық етуді реттеумен және әулиелердің ісін қараумен айналысты. 1969 жылғы 8 мамырда Рим папасы Павел VI Sacra Rituum Congregatio апостолдық конституциясын шығарды, осы арқылы қауымды екіге бөліп, Құдайға құлшылық ету жөніндегі қауым және әулиелердің ісі жөніндегі қауым деп атады. Соңғысына үш кеңсе берілді: сот кеңсесі, Сенімнің Бас промоутері және тарихи-құқықтық кеңсе. "L'Osservatore Romano" газеті хабарлағандай, папа Франциск аз танымал, кедей аймақтардан шыққан және 20 ғасырдағы тоталитарлық режимдердің құрбандары болған адамдардың ісін ілгерілетуді үміттенеді. Бұрынғы префект, кардинал Джованни Бекчу 2020 жылғы 24 қыркүйекте отставкаға кетті, ал 15 қазанда оның орнына епископ Марчелло Семераро тағайындалды. 2021 жылғы 18 қаңтардан бастап архиепископ Фабио Фабене хатшы, ал Богуслав Турек хатшының орынбасары қызметін атқарады. Қазіргі Сенімнің промоутері (прелат-теолог) – бұрын қауымда баяндамашы болған адам.

Қазіргі процесс

Кереметті мойындау қадамдары 1983 жылы «Divinus perfectionis Magister» апостолдық конституциясымен белгіленген ережелерге сәйкес келеді. Бұл заңнама екі процедуралық кезеңді белгілейді: епархиялық және Рим Конгрегацияі деп аталатын кезең. Біріншісі керемет оқиға болған епархияда жүзеге асады. Епископ болжамды керемет туралы сауалнаманы ашады, онда тиісті құрылған сот сұраған куәгерлердің жауаптары, сондай-ақ осы жағдайға қатысты толық клиникалық және құралдық құжаттар жиналады. Екіншісінде Конгрегация жіберілген құжаттарды және қажет болған жағдайда қосымша құжаттарды қарастырып, мәселе бойынша өз шешімін шығарады.

Кереметтерді бағалау

Керемет табиғаттың мүмкіндіктерінен тыс болуы мүмкін, фактінің өзінде, нысанасында немесе тек оның орын алу жолында. Сондықтан кереметтің үш дәрежесін ажырату қажет. Бірінші дәреже өлімнен қайта тірілумен (quoad substantiam) көрсетіледі. Екіншісі нысанаға (quoad subiectum) қатысты: адамның ауруы емделмейтін деп танылады, оның барысында тіпті сүйектер немесе тіршілік үшін маңызды органдар жойылуы мүмкін; мұндай жағдайда толық жазылу ғана емес, сонымен қатар органдардың толыққанды жаңаруы (restitutio in integrum) байқалады. Үшінші дәреже (quoad modum) ұзақ уақыт емдеуден кейін ғана мүмкін болатын аурудан дереу жазығуды қамтиды. 2016 жылы кардинал Паролин, Папа Францисктің тапсырмасы бойынша, Әулиелерді жариялау жөніндегі Конгрегацияның Медициналық кеңесі үшін жаңа ережелерді бекітті. Ережелер кардинал Амато және архиепископ Марчелло Бартолуччи тарапынан жарияланып, қол қойылды. Архиепископ Бартолуччи түсіндіргендей, қазіргі мәтін "Павл VI-ның 1976 жылғы 23 сәуірде бекіткен бұрынғы Ережеге негізделген және тілдік және процедуралық жаңартудан басқа, мысалы, білікті көпшілік – болжамдағы кереметті тексеруге көтерілу үшін кемінде 5/7 немесе 4/6; іс үш реттен астам қайта қарастырылмайды; болжамдағы кереметті қайта қарау үшін тоғыз мүшеден тұратын кеңес қажет; Кеңес төрағасының өкілеттік мерзімі бір рет ғана жаңартылуы мүмкін (бес жыл, содан кейін тағы бес жыл); болжамдағы кереметпен айналысатын барлық адамдар (істің жақтаушылары, трибунал, постулаторлар, сарапшылар, Дикастерияның қызметкерлері) құпиялылықты сақтауға міндетті" дейді. Бұл "Папа Франциск бекіткен және Ватикан жұма күні жариялаған жаңа ережелер әулиелік мәртебе беру процесінде кереметті бекітуді қатаңдатуға, сондай-ақ кім төлем жасайтыны және қанша ақша жұмсалатыны туралы нақты құжаттарды қамтамасыз етуге бағытталған".

Шейіт болғандар

Мәсіхке деген сенімдері үшін шейіт болғандарды құрметтеуге рұқсат беру туралы шешім бастапқыда олар куәлік еткен жердің епископына жүктелді. Епископ адамның өлімінің себебін зерттейтін, және олардың шейіт болып өлгенін анықтап, олардың есімін және шейіттік туралы мәліметті басқа шіркеулерге, әсіресе көршілес шіркеулерге жіберетін. Осылайша, егер тиісті епископтар мақұлдаса, шейіттің құлшылығы олардың шіркеулеріне де таралуы мүмкін еді, және сенімділер, Антиохиялық Игнатийдің шейіттік туралы "Тарихында" айтылғандай, "Мәсіхтің жомарт шейітімен қарым-қатынас жасай алатын" (generoso Christi martyri communicarent) болар еді. Шейіттік ісі талқыланған және шейіттік даңқы расталған шейіттер «құлақтандырылған» (vindicati) шейіттер деп белгіленді. Бұл сөз, бәлкім, төртінші ғасырға дейін пайда болмаған, бірақ ол Карфаген шіркеуінде енгізілді; алайда, бұл факт одан бұрынғы. Сондықтан, ертерек заманда бұл құрмет тек жергілікті шіркеулерде ғана болды және бір шіркеуден екіншісіне епископтардың рұқсатымен тарады. Бұл туралы ежелгі христиан зираттарында тек сол аймақта азап көрген шейіттердің суреттері ғана табылуынан көрінеді. Сондай-ақ, бұл Рим императоры Валерианның қолынан қаза тапқан Лоренс, Киприан және Сикст II-ге тез арада көрсетілген, кең таралған құрметті түсіндіреді.

Өкініш берушілер

Батырлық қасиеттерімен өмір сүрген және бейбіт түрде қайтыс болған мойындаушыларды құрметтеу, шейіттердікінен бұрын пайда болған жоқ. Көпшілік пікірге сәйкес, мойындаушыларға алғаш рет төртінші ғасырда ғана ресми түрде шіркеу құрметі көрсетілді, бірақ бұрынғы Әулиелер оларды кейде ыстық лебіздермен мақтаған. Жеке мойындаушылар кейде шейіттер деп аталды. Григорий Назианз Кесариялық Василийді шейіт деп атайды; Иоанн Златоуст Антиохиялық Евстахийге де сол атақ берді; Нолалық Паулин Нолалық Феликс туралы, ол қан төкпестен-ақ көктегі құрметке ие болды деп жазады ("қансыз шейіт"); Грегорий Вероналық Зенонды шейіт деп сипаттайды, ал Метроний Ротерийге де сол атақ береді. Кейін мойындаушылардың есімдері диптихтерге енгізіліп, оларға құрмет көрсетілді. Олардың қабірлері шейіттердің қабірлері сияқты (martyria) құрметпен еске алынды. Дегенмен, шіркеу билігінің рұқсатысыз мойындаушыларды құрметтеу, шейіттерді құрметтеу сияқты, әрқашан заңсыз саналды.

Қасиетті деп жариялау өкілеттігі

Бірнеше ғасыр бойы епископтар, немесе кейбір жерлерде тек патриархтар мен папалар, шейіттерге және мойындаушыларға қоғамдық шіркеулік құрмет көрсетуге құқылы болды; алайда, мұндай құрмет әрқашан тек құзыреттілігі бар жергілікті аумаққа ғана қатысты. Папаның бүкіл әлемдік католик шіркеуінің жалғыз билеушісі екенін мәлімдеуі арқасында культтың бүкіл әлемде қабылдануы мүмкін болды делінеді. Он бірінші ғасырдың соңына қарай, папалар осы мәселеде епископтардың билігін шектеу қажет деп шешті және осыған байланысты, қасиеттілікке ұсынылған адамдардың ізгіліктері мен кереметтері кеңестерде, әсіресе жалпы кеңестерде тексерілуі керек деп жарлық шығарды. Рим папалары Урбан II, Калист II және Евгений III осы тәртіпке бағынды. Осы жарлықтардан кейін де, "кейбіреулер, бұрынғы заманғылардың жолын ұстанып, жаман рухтың алдауына ілігіп, мас күйінде өлтірілген адамды қасиетті деп санады". Папа Александр III (1159–81) оның құрметтелуін былайша тыйым салды: "Енді оған құрмет көрсетуге тырыспаңдар, себебі, тіпті одан кереметтер орын алса да, Рим шіркеуінің рұхсаты болмаса, оны қасиетті деп санауға болмайды". Теологтар осы жарлықтың толық мағынасын келіспейді: жаңа заң енгізілді ме, онда папа алғаш рет өзін ақтау құқығымен өзіне қалдырды, әлде қолданыстағы заң бекітілді ме. Бұл жарлық барлық дауларды тоқтатпағандықтан және кейбір епископтар оны, олардың бұрыннан бар құқығы – ақтау құқығына қатысты мойындамағандықтан, Урбан VIII 1634 жылы папалық бұйрық шығарды, ол барлық пікірталасты тоқтатып, канонизациялау және ақтау құқығын Апостолдық Тақтың өкілігінде ғана қалдырды.