Кіріспе

Америкалық католик епископы, телебағдарламашы және құрметті. 20 жыл бойы "Әке Шин" атымен, кейіннен монсеньор ретінде NBC телеарнасында "Католик сағаты" (1930–1950) түнгі радио бағдарламасын жүргізді. Теледидарға көшкенге дейін "Өмір сүруге тұрғандай" (1952–1957) бағдарламасын ұсынды. Шиннің соңғы бағдарламашы рөлі – синдикатталған "The Fulton Sheen Program" (1961–1968) бағдарламасы болды, оның форматы бұрынғы "Өмір сүруге тұрғандай" бағдарламасына өте ұқсас еді. Осы еңбегі үшін Шин екі рет "Эмми" сыйлығын "Ең көрнекті телетұлға" номинациясы бойынша жеңіп алды және "Time" журналының мұқабасында болды. 2009 жылдан бастап оның бағдарламалары EWTN және Trinity Broadcasting Network-тің Church Channel кабельдік арналарында қайта көрсетілді. Телеарнадағы уағыздарындағы үлесі Шиннің алғашқы телебағдарламашылардың бірі деп есептелуіне әкелді. Оның қасиеттілікке жол ашу процесі 2002 жылы ресми түрде басталды. 2012 жылдың маусым айында Папа Бенедикт XVI Қасиеттілер істері жөніндегі Конгрегацияның Шиннің "батыл ерліктермен" өмір сүргенін растаған жарлығын ресми мойындады, бұл – қасиеттілікке қадам. Сөйтіп, ол құрметті деп аталды. 2019 жылдың 5 шілдесінде Папа Франциск Шиннің шапағаты арқасында орын алған кереметті бекітті, бұл оның қасиеттілікке жол ашты. Шиннің 2019 жылдың 21 желтоқсанында Пеорияда қасиетті деп жариялануы жоспарланған, бірақ Рочестер епископы Сальваторе Матано 1963 жылғы дін қызметкеріне қатысты сексуалдық зәбір көрсету ісін Шиннің қалай қарағаны Нью-Йорк Бас прокурорының алдағы есебінде жағымсыз баяндалуы мүмкін деген алаңдаушылық білдіргеннен кейін қасиеттілік рәсімі кейінге шегерілді. Пеория епархиясы Шиннің істі "мұқият зерттегенін", "айыптан арылғанын" және "балаларды ешқашан қауіпке ұшыратпағанын" мәлімдеді. Отбасы жақын маңдағы Иллинойс штатының Пеория қаласына көшкеннен кейін, Шиннің католик шіркеуіндегі алғашқы қызметі Пеориядағы Әулие Марияның Таза ұғымы соборында алтарь қызметшісі болу болды. Оның жастық келбеті бірде жергілікті дін қызметкері Шиннен месса кезінде алтарьға көмектесуді сұрағанда байқалды. Шиннің диссертациясы "Қазіргі философияның рухы және шекті Құдай" деп аталды. Левенде ол ең үздік философиялық еңбек үшін кардинал Мерсье сыйлығын жеңіп алған алғашқы американдық болды.

Діни қызмет

1926 жылы Шин Пеорияға оралғаннан кейін епископ Данн оны Пеориядағы кедей приходтың Әйя Патрик шіркеуіне вакариялыққа (құрамына кіретін дін қызметкері) тағайындады. Сол кезде Нью-Йорктегі Колумбия университеті де, Англиядағы Оксфорд университеті де оған философиядан сабақ беруді ұсынды. Шин еш қиналып, бұл міндетті қабылдады және кейіннен ол онда өткен уақытын ұнатып есінде қалғанын айтты. Тоғыз айдан кейін Дунн Шинды кеңсесіне шақырды. Дунн оған: «Мен бір жыл бұрын сені Католик университетіне жіберуге уәде берген едім. Олар маған, Еуропаны шарлап жүргеніңнен кейін, сен өрескел мінезді болып, бұйрықтарды орындай алмайсың деді. Бірақ Әке Каллен сен Әйя Патрикте жақсы қызмет еттің деп айтады. Енді Вашингтонға барып оқы» деді. Америка Католик университетіне емес, Шин Англиядағы Уэрдегі Әйя Эдмунд колледжінде теологиядан сабақ берді, онда ол Рональд Нокспен танысты. Ол сондай-ақ Лондонның Соло ауданындағы Әйя Патрик шіркеуінің пасторына көмектесті. 1928 жылы Шин ақыры Америка Католик университетіне оралды, онда ол 1950 жылға дейін философиядан сабақ берді.

Епископ және архиепископ

Шин 1951 жылғы 11 маусымда епископқа бекітілді. Ол жиі протестанттардың Киелі кітапты оқуға берілгендігін мақтады: «Зерттеуге ең бірінші тақырып – Жазулар, және бұл оны оқу ғана емес, түсіндірмелерді де зерттеуді қажет етеді. Протестанттардың түсіндірмелері де әсіресе қызықты болды, себебі олар көптегімізден гөрі Жазуларды көбірек зерттеді». Оның өмірбаянындағы экуменизмге қатысты көзқарасы былай деп қорытындыланды: «Саяхаттау, әлемдік діндерді зерттеу және түрлі ұлттар мен халықтармен жеке кездесулер маған шындықтың толықтығы 360 градусқа толық шеңбердей екенін түсінуге көмектесті. Әлемдегі әрбір діннің осы шындықтың бір бөлігі бар». Шин Екінші дүниежүзілік соғысты саяси ғана емес, сонымен қатар «теологиялық» күрес деп атады. Ол Адольф Гитлерді «Қарсы Христ» мысалы ретінде көрсетті. Екі онжылдықтан кейін, хабарламаны апта сайын 4 миллион адам тыңдайтын болды. Time журналы 1946 жылы оны «алтын дауысты моңғыл Фултон Дж. Шин, АҚШ католиктерінің танымал уағызшысы» деп сипаттап, оның радио хабарларына тыңдаушылардан апта сайын 3000-нан 6000-ға дейін хат келіп түсетінін хабарлады. Сол дәуірдің ортасында ол жаңа теледидар арқылы алғашқы діни қызметті көрсетіп, өзінің діни ізденістеріне жаңа бағыт берді.

Теледидар

Америка католик университетінде Шийн 1940 жылы Пасха күнгі миссаға дауыстап түсіндірме берді, бұл алғашқы теледидардағы діни қызметтердің бірі болды. Эксперименттік W2XBS стансасында көрсетілген уағызында Шийн: «Бұл әлем тарихындағы алғашқы діни теледидар. Сондықтан оның алғашқы хабары – ғаламның құпиясын ашуға шабыттандырған бүгінгі заманғы ой-санамымыз үшін Құдайға алғыс айту болсын» деді. 1952 жылдың 12 ақпанында ол DuMont телеарнасында «Өмір сүруге тұрарлық» атты апталық бағдарламасын бастады. Нью-Йорктегі Адельфи театрында түсірілген бағдарламада Шийн ақысыз жұмыс істеп, тікелей эфирде сценарийсіз, телесуреттерсіз сөйледі және кейде тақта қолданды. Сейсенбі күндері кешкі сағат 8-де көрсетілетін бұл бағдарлама Мильтон Берл мен Франк Синатраның рейтингтік көрсеткіштеріне бәсекелес бола алмаса да, күтпегендей сәтті болды. Көптеген ерте теледидар көрермендеріне «Милти аға» ретінде танылған және көне водевиль материалдарын пайдаланған Берл Шийн туралы: «Ол да ескі материалдарды қолданады» деді. Сондай-ақ ол: «Егер мен біреуге жеңіліп қалсам, епископ Шиеннің атынан сөйлейтін Құдайға жеңілуім жақсы» деді. 1952 жылы Шийн өзінің еңбегі үшін «Эмми» сыйлығын жеңіп алды және: «Мен төрт жазушыма – Матайға, Марққа, Лұқаға және Жоханға құрмет көрсету уақыты келді деп санаймын» деді. Шийн «Эмми» сыйлығын алғанда Берл: «Біз екеуміз де «Sky Chief» үшін жұмыс істейміз», – деді, бұл Берлдің демеушісі «Texaco» компаниясына сілтеме еді. Time журналы оны «алғашқы телеевангелист» деп атады, ал Нью-Йорк архиепископтығы билеттерге деген сұранысты қанағаттандыра алмады. 1953 жылдың ақпанындағы ең есте қаларлық сөздерінің бірі – Жозеф Сталиннің кеңес режимін қатаң айыптауы болды. Шийн Шекспирдің «Юлий Цезарь» романынан жерлеу сахнасын драмалық түрде оқыды, онда алғашқы Цезарь, Кассий, Марк Антоний және Брут есімдерінің орнына Сталин, Лаврентий Берия, Георгий Маленков және Андрей Вышинскийдің есімдері қолданылды. Ол: «Сталин бір күні жауап беруге тиіс» деп сөзін аяқтады. Бірнеше күннен кейін диктатор инсульт алды және бір апта ішінде қайтыс болды. Шынында да, Шийн өзінің дұрыс емес деп санайтын әрекеттерін тез сынауға бейім болды. Мысалы, «Жалған қайырымдылық» атты телесөйлесінде ол: «Жылап жүрген әйелдер бар, есірткіге салынғандар, мойын кескендер, биттер, жезөкшелер, гомосексуалдар, панктер бар, сондықтан бүгін адал адам мүлдем жоқ» деп айқайлады. Содан кейін ол өзінің сын-ескертпесін түсіндіріп, көрермендеріне «күнәні жек көріп, күнәкарды сүю» жауапкершілігін жүктеді. Бұл бағдарлама 1957 жылға дейін жалғасты және апта сайын 30 миллионға жуық көрерменді, көбінесе католик емес адамдарды тартты. 1958 жылы Шийн Иманды тарату қоғамының ұлттық директоры болды және 1966 жылдың 26 қазанында Нью-Йорк штатының Рочестер епархиясының епископы болып тағайындалғанға дейін сегіз жыл қызмет етті. Ол сондай-ақ 1961 жылдан 1968 жылға дейін ұлттық синдикатталған «The Fulton Sheen Program» бағдарламасын жүргізді, алдымен қара-ақ, кейіннен түсті форматта. Бағдарламаның форматы «Өмір сүруге тұрарлық» бағдарламасымен бірдей болды.

Халықаралық кассеталық таспалар қызметі

1974 жылдың қыркүйегінде Вашингтон архиепискобы Томас Уильям Лайонс Шиенді Мэриленд штатының Фаукнер қаласындағы Лойола ретрит үйінде епархиялық діни қызметкерлердің демалыс күнінде спикер ретінде шақырды. Жазу сол кездегі ең жетілген технология болған магнитофон таспасына жүргізілді. Шиен жазылған лекцияларын тарату үшін өңдеуді сұрады. Бұл бүкіл әлемдік кассеталық таспа арқылы қызмет көрсетуді ұйымдастырған Ministr O Media атты коммерциялық емес компанияның алғашқы өнімі болды, ол Мэриленд штатының Помфрет қаласындағы Сент-Джозеф шіркеуінің жерінде жұмыс істеді. Ретрит альбомы «Жңару және келісім» деп аталды және тоғыз 60 минуттық аудиотаспаны қамтыды. Театр суретшісі Джо Мильзинер, скрипкашы және композитор Фриц Крайслер және актриса Вирджиния Майо. Әрбір өңдеу процесіне орташа есеппен 25 сағат сабақ кетті, ал жеке сабақтарға қатысқан студенттерінің 95% - ден астамы крещениеден өтті. Арройо: «Кардинал Спеллман Шиенді эфирден қуды деген кең пікір бар» деп жазды. 1967 жылғы Күл төбесінде Шиен Сент-Бриджет шіркеуінің ғимаратын федералдық Тұрғын үй және қалалық даму бағдарламасына беруге шешім қабылдады. Шиен үкіметке оны афроамерикандықтар пайдалануына рұқсат беруді қалады. Шиен өз еркімен әрекет еткендіктен наразылық болды. Пастор келіспей: «Шіркеу мен мектепті бұзу үшін маңында жеткілікті бос жер бар» деді. Келісім орындалмады. 1969 жылдың 15 қазанында, діни қызметкер ретінде 50 жылдығын тойлағаннан кейін бір ай өткен соң, Шиен Рочестердегі лауазымынан кетті. Содан кейін ол Папа Павел VI-ның бұйрығымен Уэльстегі Ньюпорттың титулярлық архиепископы (Неопорт) болып тағайындалды. Бұл рәсімдік лауазым оған архиепископ шені берді және оның кең ауқымды жазбаларын жалғастыруға көмектесті. Шиен 73 кітап, көптеген мақалалар мен колонкалар жазды.

Өлім және мұра

1977 жылдан бастап Шин "күшін әлсіретіп, тіпті уағыз айтуды қиындатқан бірнеше операциядан өтті". Джозеф Кампанелла EWTN арнасында көрсетілетін Шиннің түрлі бағдарламаларының қайта көрсетілімдерін ұсынды. Қайта көрсетілімдер Trinity Broadcasting Network арнасында да көрсетіледі. Телевизиядағы сұхбаттарынан басқа, Шинды Relevant Radio радиосында тыңдауға болады. Пиория Рим-католик діндегі басшылығындағы Фултон Шин мұражайында Шиннің жеке заттарының бес коллекциясы сақталған, бұл ең үлкен жиынтық. Мұражай Сап-сапасыз Тұрмақ Қасиетті Мария соборынан оңтүстікке қарай бір блок қашықтықта орналасқан, онда Шин алтарь қызметін атқарды, алғашқы қасиеттілікке ие болды және растау рәсімінен өтті, тұңғыш рет мисса өткізді. Шиннің туған қаласы Иллинойс штатының Эль-Пасо қаласында тағы бір мұражай орналасқан. Мұражайда Шинге қатысты түрлі артефакттар бар, бірақ ол Пиория епархиясымен байланысты емес. Блэйкер көшесіндегі Манхэттеннің төменгі бөлігінде Шин атындағы Ой және мәдениет орталығы орналасқан. Актер Рамон Жерар Антонио Эстевес епископқа деген құрметінің белгісі ретінде Мартин Шин сахналық есімін қабылдады. Фултон Шин 1927 жылдан өмірінің соңына дейін Манхэттеннің орталық бөлігіндегі Сент-Агнес шіркеуінде көптеген уағыздарын оқыды. 1980 жылдың 7 қазанында Нью-Йорк қаласының мэрі Эд Кох шіркеу алдындағы Шығыс 43-ші көшені "Архиепископ Фултон Дж. Шин алаңы" деп атады.

Қасиетті деп жариялау себебі

Архиепископ Фултон Дж. Шин қоры 1998 жылы Грегори Дж. Лэдд пен Лоуренс Ф. Хики архиепископтың өмірін жариялау мақсатымен құрылды. Қор Нью-Йорк архиепископиясының кардиналы Джон О’Коннорға оның ісі бойынша рәсімдерді бастауға рұқсат сұрап, Пеория епархиясының құзыретіне жүгінді. Бұл – қасиеттілікке жол ашатын маңызды қадам болды. Осыдан кейін Шин “Құдайдың құрметті қызметшісі” атағын алды. Католиктік жаңалықтар қызметі мен «Католик Посты» (Пеория епархиясының ресми газеті) мәліметінше, 61 минут бойы пульсі анықталмаған жаңа туған сәби, Иллинойс штатының Пеория қаласындағы OSF Сент-Франциск медициналық орталығында қайтыс болған деп жариялануға тиіс болған, бірақ ешқандай физикалық немесе психикалық кемістіксіз сауығып кеткен жағдай, Шиннің болашақ қасиеттілігіне қажетті керемет ретінде алдын ала тергелуде. Егер керемет діни соттар деңгейінде, содан кейін Римдегі Қасиеттер ісі жөніндегі Конгрегациямен мақұлданса, екі саладағы сарапшылар тобының қорытындысы бойынша медициналық тұрғыдан түсіндіріле алмайтын және теологиялық тұрғыдан Шиннің тілегіне тікелей байланысты болса, қасиеттілік рәсімі жалғаса береді. Одан әрі қасиеттілікке қол жеткізу үшін тағы бір кереметтің болуы қажет. 2011 жылдың 7 қыркүйегінде аталған жағдайды тергеу үшін арнайы сот құрылып, жаңадан ант берді. 2011 жылдың 11 желтоқсанында, жексенбі күні сағат 10:30-да Пеориядағы Сент-Мария соборында өткен арнайы мисса кезінде сот үш ай бойы жинаған құжаттар қорапқа салынып, мөрленді. Содан кейін құжаттар Қасиеттер ісі жөніндегі Конгрегация қарауына Римге жіберілді, осымен епархиялық соттың жұмысы аяқталды. 2012 жылдың 9 қыркүйегінде, жексенбі күні, Архиепископ Шиннің ісін ілгерілетуді тойлау үшін Сент-Мария соборында және Спалдинг пасторальдық орталығында алғыс айту миссасы мен банкет өтті. Іс-шараға епископ Дженки, Пеория епископының бұрынғы қызметкері, Нью-Джерси штатының Ньюарк архиепискобы Джон Дж. Майерс, сондай-ақ елдің түкпір-түкпірінен келген көптеген дін қызметкерлері мен діни ұйым өкілдері қатысты. Шиннің ісіне қатысты құжаттаманы егжей-тегжейлі баяндайтын «позицио» кітабының көшірмелері Майерске, Чикаго архиепископиясының өкіліне, Чикагодағы шіркеудің басқа штаттардағы өкілдеріне және Шиннің ісіне қолдау көрсеткендерге табыс етілді. Дін қызметкерлерінің қызмет кезінде жасаған мәлімдемелеріне сәйкес, оның қасиеттілігі мен қасиеттілікке ие болуы үшін қажетті кереметтерді медициналық және теологиялық тұрғыдан зерттеу жұмысы қарқынды жүріп жатыр. Кем дегенде біреуі мұқият қарастырылып жатыр. Папа Бенедикт XVI-ның жаңа ережелеріне сәйкес, қасиеттілік рәсімі үміткердің туған епархиясында өткізілуі тиіс. Сондықтан Шиннің қасиеттілігі Пеорияда өтеді деп күтілуде, бұл қала үшін алғашқы болады. Егер ол қасиеттілікке ие болса және қасиетті деп жарияланса, ол АҚШ-тың осындай құрметке ие болған тумаларының санатында болады.

Қалдықтарды беру

2014 жылдың қыркүйегінде Шиннің сүйегін Пеория епархиясына қайтару мәселесінде Нью-Йорк архиепископтығымен келіспеушіліктер туындағандықтан, канонизация процесі тоқтатылатыны жарияланды. 2016 жылдың 14 маусымында баспасөз хабарламасында Шиннің туыстары Нью-Йорк Жоғарғы сотына Шиннің сүйегін Пеорияға ауыстыруға рұқсат беру үшін үндеу жасағаны хабарланды. Баспасөз хабарламасында «Архиепископтық [Нью-Йорк] отбасының тілегімен ынтымақтасуға дайын екенін бірнеше рет мәлімдеді» делінген. 2016 жылдың 16 қарашасында Нью-Йорк Жоғарғы сотында, Нью-Йорктегі алғашқы инстанция сотында судья Арлин П. Блут Нью-Йорк архиепископтығына Шиннің денесін қайта жерлеуге рұқсат беруді бұйырды. Сот архиепископтың Шиеннің денесін қайта жерлеуге қарсылығының нақты негізі жоқ екенін анықтады. Оның қасиеттілікке көтерілуіне кедергі келтірілгендіктен, сот отбасының денесін ауыстыруға заңды негізі бар деп шешті. Алайда, 2018 жылдың 6 ақпанында Нью-Йорк штатының апелляциялық соты Блуттың шешімін күштен шығарып, Шиннің денесін ауыстыру оның өсиетіне сәйкес келе ме екенін анықтау үшін қосымша сот отырысын өткізуді бұйырды. Сот «Шин архиепископтың өсиетінде «Кальварий зираты, Нью-Йорк архиепископтығының ресми зираты» деп көрсеткені, оның Нью-Йорк архиепископтығында мәңгілікке қалғысы келгенін білдіре ме, әлде бұл тек Кальварий зиратын сипаттау ма?» деген сауал қойды. Бірақ, істі қайта қарап, 2018 жылдың 9 маусымында дәлелді сот отырысын өткізгеннен кейін Блут бұрынғы шешімін растады. Архиепископ Пеорияға канонизация процесін бастауға рұқсат берді, ол үшін кем дегенде оның реликвияларын жинау қажет болатын. Нью-Йорк архиепископтығы 2019 жылдың 9 маусымында Нью-Йорктегі Сент-Патрик соборындағы алтастың астында Шиннің сүйегін сақтау үшін күрестен бас тартқанын ресми түрде жариялады. 2019 жылдың 27 маусымында сүйектері Пеориядағы Сент-Мария соборындағы жеріне жеткізілді.

Кереметті ақтау үшін мақұлданды

2019 жылдың 6 шілдесінде Қасиеттілердің ісі жөніндегі Конгрегация Шиннің қасиеттілікке қол жеткізуі үшін қажетті керекулді мақұлдаған жарлықты жариялады. Керекул Джеймс Фултон Енгстромның түсініксіз жазылуымен байланысты болды, ол 2010 жылдың қыркүйегінде Пеория қаласына жақын Гудфилд қаласындағы Бонни мен Трэвис Енгстром отбасында тірі тумаған. Енгстромның ата-анасы ұлының жазылуы үшін Шиннің шаفاعәтін тіледі. Папа Франциск керекулді мақұлдады және Шиннің қасиеттілікке ақталуы 2019 жылдың 21 желтоқсанында Пеориядағы Сент-Мария соборында жоспарланған.

Қасиетті деп жариялауды кейінге қалдыру

2019 жылдың 3 желтоқсанында Пеория епархиясы Қасиетті Тақтың 2 желтоқсанда Шиннің қасиеттілікке көтерілу рәсімін "кейінге шегергенін" жариялады. Бұл кейінге шегеруге Рочестер епископы Сальваторе Матано себеп болды, ол өзінің ізашарының 1963 жылғы дін қызметкеріне қатысты сексуалдық зәбір көрсету ісін қарау тәсілі Нью-Йорк штатының бас прокуроры Летиция Джеймстің жақын арада жариялайтын есебінде жағымсыз жағдайларда айтылуы мүмкін деп алаңдады. Пеория епархиясы Шиннің бұл істі "мұқият зерттегенін", "ақталғанын" және "ешқашан балалардың қауіпсіздігіне нұқсан келтірмегенін" мәлімдеді. Пеория епархиясы Шиннің қасиеттілікке көтерілуіне қолдау көрсетуді жалғастыруда. 2023 жылдың тамыз айына дейін Қасиетті Тақ қасиеттілік рәсімінің қашан өтетінін жарияламады. 2024 жылдың сәуір айында Нью-Йорк штатының Рочестердегі тергеуі жалғасып жатты.