Кіріспе

Құс түрлері

Ақбас шағала (Podilymbus podiceps) – Америка құрлығындағы су құстарының шағала тұқымдасына жататын құс. Екі атаудың латыншасы Podilymbus, podicipes ("жамбастағы аяқтар", podici, "жамбас" + pes, "аяқ") – шағалалар отрядының атының шығу тегі, және ежелгі грек тіліндегі kolymbos, "суға шомылушы", және podiceps, "жамбас басты", podici + неолатын тіліндегі ceps сөздерінен алынған. Бұл шағаланың басқа да аттары: американдық дабчик, рельс, дабчик, Каролина шағаласы, шайтан дайвер, суға батушы, суға түсуші, тозақ дайвері, ақбас дабчик, ақбас, қалыңбас шағала және су сиқыршысы. Атитлан шағаласының (Podilymbus gigas) жойылғаннан кейін, ақбас шағала Podilymbus тұқымдасының жалғыз қалған өкілі болды. Өз тұқымдасынан басқа, ақбас шағаланың ең жақын туыстары – Tachybaptus тұқымдасының кішкентай шағалалары.

Кіші түрлер

P. p. podiceps, (Линней, 1758), атаулы түр: Солтүстік Америка, Канададан Панамаға дейін. P. p. antarcticus, (Lesson, 1842), Оңтүстік Америка, Колумбиядан Орталық Чили және Аргентинаға дейін. P. p. antillarum, (Bangs, 1913), Үлкен және Кіші Антиль аралдары.

Сипаттама

Қарақұмның ұялы тұқымдасы кішкентай, денелі және қысқа мойынды құстар. Олардың ұзындығы, қанаттарының ені және салмағы бар. Олардың түсі негізінен қоңыр, қараңғы бас және арқасымен. Олардың қоңыр түсі, мекендейтін батпақтарда жасыруға көмектеседі. Бұл тұқымдас кішкентай тұяқты тұқымдаспен шатастырылуы мүмкін, бірақ одан әлдеқайда кішідірек және тұмсығы жұқарақ. Басқа, осыған ұқсас өлшемдегі тұқымдастардың қауырсыны өте ерекше, мысалы, құлақты тұқымдас және мүйізді тұқымдас. Екі түрдің де көбелек шағында қауырсыны түрлі-түрлі болады, басының екі жағында алтын түсті қырқалары бар, ал құлақты және мүйізді тұқымдастар қыста қызыл көзді болады. Тәжірибесіз байқаушылар, олардың қаз сияқты мінез-құлқына байланысты оларды қаз деп қателесуі мүмкін. Алайда, қарақұмның ұялы тұқымдасының тұмсығы өте ерекше (қысқа, ұшы сүйір және бүйірлері жалпақ), сондай-ақ мойны мен денесі қазға қарағанда қысқа. Бұған қоса, қаздардан өзгеше, тұқымдастың ең жақын туысы – фламинголар.

Дауыстау

Оның дауысы ерекше, қатты және "ууу-кук кук сиыр сиыр сиыр сиырп сиырп" деп естіледі. Оның дауысы сары жұмсақ тұмсықты кукуға ұқсас.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Олар жыл бойы Солтүстік және Орталық Америкада, Кариб аймағында және Оңтүстік Америкада кең таралған. Жазғы көбелек шаруалау маусымында олар Канаданың орталық, солтүстік және солтүстік-шығыс бөліктерінде ең көп кездеседі. Англияда бір құс кішкентай шағаламен шағылысып, будақтанған балапандар тудырды. Бұл Галапагос аралдарына соққан жалғыз гребе. Қауырсынды қауырсындар тұщы сулы, су өсімдіктерімен жабдықталған батпақтарда кездеседі, мысалы, қамыс шалғындары. Олар қайта қалпына келтірілген және жасанды батпақтарда көбейеді. Қауырсынды қауырсындар қауырсындарында ауаны ұстай алады, бұл олардың су бетінде қалуын реттейді. Олар көбінесе топталып жүрмейді. Сонымен қатар, олар балапандарына қауырсындарын жеуге береді. 1918 жылғы Көшпелі құстар туралы шарт бойынша қорғалады. Оларға ең үлкен қауіп – мекендеу ортасының жойылуы. Батпақтарды кептіру, толтыру және жалпы құрту олардың көбелек шаруалау орындарын жояды. Дегенмен, олар таралу аймақтарының көп бөлігінде әлі де кең таралған.