Кіріспе

Жеке адамның немесе қоғамның негізгі танымдық бағдарлануы – ұғым. Дүниетанымы немесе әлемге көзқарасы – жеке адамның немесе қоғамның білімінің, мәдениетінің және көзқарасының толығын қамтитын негізгі танымдық бағдарлануы. Дүниетанымы табиғи философияны; негізгі, өмірлік және нормативтік постулаттарды; немесе тақырыптарды, құндылықтарды, сезімдерді және этиканы қамтуы мүмкін.

Этимология

Әлемге көзқарас термині неміс тіліндегі Weltanschauung сөзінен аударма арқылы алынған, ол Welt ("әлем") және Anschauung ("қабылдау" немесе "көзқарас") сөздерінен тұрады. Неміс сөзі ағылшын тілінде де қолданылады. Бұл неміс философиясының, әсіресе эпистемологияның маңызды ұғымы және кең дүниетанымын көрсетеді. Сонымен қатар, ол жеке адамның, топтың немесе мәдениеттің әлемді қабылдау және түсіндіру, сондай-ақ оны әлеуметтік шындық ретінде танысу үшін пайдаланатын идеялар мен сенімдер жүйесін білдіреді.

Терроризмді басқару теориясы

Террорлық басқару теориясына (ТМТ) сәйкес, дүниетанымы өлім қорқынышына қарсы қорғаныс ретінде қызмет етеді. Дүниетанымының идеалдарына сай өмір сүру, адамға өзін-өзі бағалау сезімін сыйлайды, бұл адам өмірінің шектерін басып өтуге мүмкіндік береді (мысалы, тікелей, діндегі мәңгілік өмірге сенімдегідей; немесе бейнелі түрде, өнер туындыларында, балаларында өлімнен кейін де жалғасатындығында, немесе өзінің мәдениетіне қосқан үлесі арқылы).

Дін

Нишида Китаро Шығыс діндерінің философиялық маңызын зерттеуде "Діни дүниетанымы" туралы кеңінен жазды. Неокальвинист Дэвид Науглдың "Дүниетанымы: Ұғымның тарихы" атты еңбегінде: «Христиан дінін дүниетанымы ретінде қарастыру – шіркеу тарихындағы маңызды дамулардың бірі болды» делінген. Христиан ойшылы Джеймс У. Сайр дүниетанымын «реальдық құрылысы туралы біздің (саналы немесе санасыз, тұрақты немесе тұрақсыз) ұстанымымызды, сондай-ақ біздің өмір сүруіміздің, қозғалысымыздың және болмысымыздың негізін құрайтын, әңгіме немесе болжамдар жиынтығы (ақиқат, ішінара ақиқат немесе толығымен жалған болуы мүмкін болжамдар) ретінде білдірілетін жүректің негізгі бағыты» деп анықтайды. Ол: «Біздің бәріміз дүниетанымы тұрғысынан ойлауымыз керек, яғни тек өз ойлауымызды ғана емес, басқа адамдардың да ойлау әдістерін біліп, біріншіден түсініп, содан кейін көпүрлі қоғамымызда олармен шынайы қарым-қатынас құруымыз керек» деп ұсынады. Джеймс У. Сайр айтқан міндеттеме одан әрі кеңейтілуі мүмкін. Дүниетанымы әлемге қызмет етуге деген ұмтылысты арттырады. Адамның әлемге деген көзқарасы өзгергенде, ол әлемге қызмет етуге шақырылады. Бұл қызмет ету көзқарасын Тарек М. Зайед өзінің «Мусылман білім алушылардың эмансипациялық дүниетанымының тарихы» атты еңбегінде «Эмансипациялық дүниетанымы» деп сипаттаған. Дэвид Белл адамнан әлдеқайда ақылдырақ супер интеллекттерді құрастырушылар үшін діни дүниетанымына қатысты сұрақтар көтерген.