Иоганн Адольф Хассе: Неміс опера композиторы және әншісі

Кіріспе

Неміс композиторы, әнші және педагог (1699–1783)

Иоганн Адольф Хассе (25 наурыз 1699 – 16 желтоқсан 1783) – 18 ғасыр неміс композиторы, әнші және музыка педагогы. Өте танымал болған Хассе опералық шығармаларымен әйгілі болды, бірақ ол діни музыканың да көптеген туындыларын жазды. Сопрано Фаустина Бордониге үйленген және либреттошы Пьетро Метастасиомен дос болған Хассе, опера-серияның және 18 ғасыр музыкасының дамуындағы маңызды тұлға болды.

Ерте мансап

Хассе Гамбургқа жақын Бергедорфта крещениеден өтті, онда оның отбасы үш буын бойы шіркеу органдарында ойнаған. Оның әншілік мансабы 1718 жылы Гамбургтегі Gänsemarkt опера театрына тенор ретінде қосылғаннан бастау алды. 1719 жылы ол Брауншвейг сарайында әнші қызметіне орналасты, онда 1721 жылы оның алғашқы операсы «Антиоко» қойылды; Хассе өзі де бұл қойылымда ән орындады. Ол 1722 жылы Германиядан кеткен деген болжам бар. 1720-ші жылдары ол көбінесе Неапольде тұрды, онда алты немесе жеті жыл өмір сүрді. 1725 жылы Неапольде оның «Антонио мен Клеопатра» серенадасы орындалды; басты рөлдерді Карло Бросчи, көбінесе Фаринелли деп танылатын, және Виттория Тези орындады. Бұл туындының сәттілігі Хассеге Неаполь опера театрларынан көптеген тапсырыстар әкелді, сонымен қатар Иоганн Йоахим Кванцтың айтуынша, оны Алессандро Скарлаттимен жақындастырды, ол оның ұстазы мен досы болды; Хассе Скарлатти стиліне ұқсату үшін өзінің өнерін бірнеше жағынан өзгертті. Хассе Неапольде үлкен танымалдылыққа ие болды және бірнеше жыл бойы жұмыс жүктемесі оны тым көп шаруамен айналыстырды. Осы кезеңде ол өзінің жалғыз толыққанды опера-буффасы «La sorella amante» мен бірнеше интермеццо және серенадалар жазды. Ол 1730 жылы Венеция карнавалына қатысты, онда оның «Артасерсе» операсы S Giovanni Grisostomo сахнасында қойылды. Метастасионың либреттосы осы оқиғаға байланысты кеңінен өңделді, ал Фаринелли басты рөлді орындады. Кейіннен ол осы операдан екі әнді Испанияның Филипп V үшін он жыл бойы күнделікті орындады.

Дрезден мен Венеция

1730 жылы Хассе Фаустина Бордониге үйленді және Дрезден сарайында Капельмейстер болып тағайындалды, бірақ ол 1731 жылдың шілдесіне дейін Дрезденге келген жоқ. Жыл басында ол Венада белсенді болып, Габсбургтер сарайында өзінің «Даниелло» ораториясының қойылымын қадағалады. Жұбайлар Дрезденге келгеннен кейін Фаустина тез арада сарай алдында өнер көрсетті. Қыркүйекте Хасседің «Клеофида» операсы (Metastasio мәтініне сәйкес өте өзгертілген нұсқасы) тұңғыш рет қойылды. Бұл қойылымға И.С. Бах та келген болуы мүмкін, әрі К.Ф.Э. Бах осы шамада Хассе мен оның әкесі жақын досқа айналғанын айтқан. Польша және Саксония патшасы Август II оған Корольдік поляк және Саксониялық Капельмейстер атағын берді. Қазан айында Хассе Дрезденнен Турин мен Римдегі келесі операларының премьераларын қою үшін кетіп, сонымен қатар сол кезде Венеция театрлары үшін музыка жазды. 1732 жылдың соңында Хассе тағы да Неапольге келді, бірақ қысты Венецияда өткізді, онда оның «Сирое» операсы ерекше әсем әрі сәнді стильде тұңғыш рет қойылды. 1733 жылдың ақпан айында Дрездендегі Хасседің алғашқы корольдық демеушісі Август II қайтыс болды. Сарай бір жыл бойы аза тұрғандықтан, Хассеге шетелде қалуға рұқсат берілді. Оның Венеция шіркеулері үшін жазған көптеген қасиетті шығармалары осы кезеңге жатады. 1734 жылдың көп бөлігінде Хассе Дрезденде болды, бірақ 1735 жылдан 1737 жылға дейін ол Италияда, көбінесе Неапольде болды. Фаустина 1735 жылдың қыркүйегінде Пезарода «Тито Веспасиано» (тағы да бір өңделген Metastasio либреттосы) операсының тұңғыш қойылымында өнер көрсетті. 1737 жылы Дрездендегі патша сарайына оралған Хассе бес жаңа опера жазды, бірақ сарай 1738 жылдың күзінде Польшаға көшкенде, ол және Фаустина Венецияға қайтып келді, онда екеуі де өте танымал болды. Дрездендегі келесі тұруы да оның ең ұзақ тұруы болды, ол 1740 жылдың басынан 1744 жылдың қаңтарына дейін созылды. Осы уақытта ол «Артасерсе» операсын қайта қарап, Фаустина үшін жаңа ариялар жазды, сондай-ақ бірнеше түпнұсқа интермеццо жазды. Оның комикалық операдан қашып жүруінің себебі Фаустина болған сияқты, ол opera buffa талап ететін ән стилінің оның дауысына зиян келтіруінен қорқыпты.

In 1730 Hasse married Faustina Bordoni, and was also appointed Kapellmeister at the Dresden court, though he did not arrive at Dresden until July 1731; earlier in the year he had been active at Vienna, supervising a performance of his oratorio Daniello at the court of the Habsburgs. Soon after the couple's arrival in Dresden, Faustina performed before the court. In September Hasse's Cleofide (set to a highly adapted Metastasio text) was given its premiere; it seems possible that J. S. Bach attended the performance; certainly C. P. E. Bach claimed that Hasse and his father had become good friends around this time. King Augustus II the Strong of Poland and Saxony granted him the title of the Royal Polish and Electoral Saxon Kapellmeister. In October Hasse left Dresden to direct premieres of his next operas at Turin and Rome, and he also wrote music for the Venetian theatres at this time. By late 1732, Hasse was in Naples again, though he spent the winter at Venice where his Siroe was first performed in particularly lavish style. In February 1733 Augustus II the Strong, Hasse's early royal patron at Dresden, died. As the court went into a year of mourning, Hasse was permitted to remain abroad. Many of his sacred works, composed for Venice's churches, date to this time. For much of 1734 Hasse was at Dresden, but from 1735 until 1737 he was in Italy, largely at Naples. Faustina performed in the September 1735 premiere of Tito Vespasiano (another adapted Metastasio libretto) at Pesaro. Returning to the royal court in Dresden during 1737 Hasse composed five new operas, but when the court moved to Poland in the autumn of 1738 he and Faustina came back to Venice, where both of them were extremely popular. His next stay in Dresden was also his longest, between the first months of 1740 and January 1744. In this time he revised Artaserse, composing new arias for Faustina, and also wrote a couple of original intermezzi. His general avoidance of comic opera seems to have been due to Faustina, who feared that the style of singing demanded by opera buffa would damage her voice.

Дрезден: 1744 1763 жыл

1744 жылдың қысы мен 1745 жылдың жаз соңына дейін Хассе Италияда болды, бірақ содан кейін бір жылға Дрезденге қайтып келді. Фредерик Ұлы, флейтада шебер болғандықтан, 1745 жылдың желтоқсанында сарайға келді, және осы кезеңде жазылған Хассенің көптеген флейталық сонаталары мен концерттері Фредерик үшін арналған болуы мүмкін. Пруссия королі Хассенің «Te Deum» операсының қойылымында да болды және композитордың «Арминьо» операсын қоюға бұйрық берді. Одан кейін Хассе Венеция мен Мюнхенге сапар шекті, 1747 жылдың маусымында Дрезденге оралып, өзінің «La spartana generosa» операсын сахнаға қойды, ол сол кезде өткен бірнеше патшалық үйлену тойларын мерекелеу үшін қойылды. Осы уақытта Дрездендегі билік тізбегі өзгертілді; Никола Порпора капельмейстер болып тағайындалды, ал Хассе өзі осы қызметте жоғары деңгейге, оберкапельмейстер болып көтерілді. 1748 жылы Хассе өзінің «Эцио» және «Артасерсе» операларын Байройттегі жартылай дайын Markgräfliches Opernhaus-та қойды, себебі Вильгельмина фон Байройттің қызы, Бранденбург-Байройттің Элизабет Фредерика Софиясы осы жерде үйленді. Саксониялық Мария Жозефа ханшайымының француз дофиніне үйленуі Хассеге 1750 жылдың жазында Парижге баруға мүмкіндік берді, онда оның «Didone abbandonata» операсы қойылды. 1750 жылдың 28 наурызында Хассе Дрездендегі патша сарайының капелласында өзінің соңғы ораториясы «La conversione di Sant' Agostino» операсын таныстырды. Либретто авторы – Дрезденнің княгинясы Мария Антония Вальпургис (1724–1780), ол күнәкардың қасиеттілікке айналуы туралы жазды және бұл шығарма Metastasio бойынша өңделді. Дрездендегі премьерадан кейін Лейпциг, Гамбург, Мангейм, Падуа, Рим, Рига, Прага, Потсдам және Берлинде көптеген қойылымдар өтті, бұл 18 ғасырдың екінші жартысындағы осы шығарманың үлкен танымалдылығын көрсетеді. 1751 жылғы Дрездендегі карнавалда Фаустина опералық сахнаны қалдырды. Хассе он жыл бойы жаңа опералар шығара берді, соның ішінде Metastasio-ның «Il re pastore» операсын, кейіннен Моцарт қолданған мәтіні де осы операдан алынған. 1756 жылы Жеті жылдық соғыс Дрезден сарайын Варшаваға көшіруге мәжбүр етті, бірақ Хассе көбінесе Италияда тұрды, тек операларын қоюға қадағалау үшін ғана Польшаға барып қайтты. 1760 жылдың күзінде ол Венаға көшіп, келесі екі жылды өткізді. 1763 жылы Дрезденге оралғанда, үйінің көп бөлігі қираған және сарай операсының музыкалық құралдары зардап шеккенін көрді. Хассенің Дрездендегі бас демеушісі, Польша және Саксония королі Август III көп ұзамай қайтыс болды, ал оның орнына келген жаңа хан да көп ұзамай қайтыс болып, сарайдағы әсем музыкалық шараларды қажетсіз деп санады. Хассе мен Фаустинаға екі жылдық жалақы төленді, бірақ оларға зейнетақы берілмеді.

Between the winter of 1744 and late summer 1745, Hasse was in Italy, but then returned to Dresden for a year. Frederick the Great, a keen flute player, visited the court in December 1745, and it is likely that many of Hasse's flute sonatas and concertos that date to this time were written for Frederick. The King of Prussia was also present at a performance of one of Hasse's Te Deums, and himself ordered a performance of the composer's opera Arminio. Soon after Hasse visited Venice and Munich, returning to Dresden in June 1747 to stage his opera La spartana generosa, performed to celebrate multiple royal weddings at this time. Also at this time the hierarchy at Dresden was restructured; Nicola Porpora was named Kapellmeister, while Hasse himself was promoted to Oberkapellmeister. In 1748 Hasse performed two of his operas, Ezio and Artaserse, in Bayreuth in the half finished Markgräfliches Opernhaus, because of the marriage of Elisabeth Fredericka Sophie of Brandenburg Bayreuth, the daughter of Wilhelmine of Bayreuth. The marriage of princess Maria Josepha of Saxony to the French Dauphin gave Hasse the opportunity to journey to Paris in the summer of 1750, where his Didone abbandonata was performed. On 28 March 1750 Hasse presented his last oratorio La conversione di Sant' Agostino in the chapel of the royal palace in Dresden. The libretto, penned by the Dresden Electress Maria Antonia Walpurgis (1724–1780), concerns the conversion of a sinner to sainthood and was modeled after and edited by Metastasio. The Dresden premiere was followed by numerous performances of the work in Leipzig, Hamburg, Mannheim, Padua, Rome, Riga, Prague, Potsdam and Berlin which is a testament to the work's popularity in the latter half of the 18th century. The 1751 Carnival in Dresden saw the retirement of Faustina from operatic performance. Hasse continued to produce new operas throughout the decade, including a setting of Metastasio's Il re pastore, a text later used by Mozart. In 1756 the Seven Years' War compelled the court at Dresden to move to Warsaw, though Hasse himself lived mostly in Italy, travelling to Poland solely to supervise productions of his operas, if at all. In the autumn of 1760 he moved to Vienna, where he stayed for the next two years, returning to Dresden in 1763 to find much of his home destroyed and the musical apparatus of the court opera wrecked. Hasse's main patron at Dresden, king Augustus III of Poland and Saxony died soon after and his successor, who also died quickly, deemed elaborate musical events at the court superfluous. Hasse and Faustina were paid two years' salary but given no pension.

Вена мен Венеция: соңғы жылдары

1764 жылы Хассе Венаға сапар шекті, онда Иосиф II-нің тәж кию рәсімі оның «Egeria» атты festa teatrale операсымен белгіленді, либреттосы тағы да Метастазиоға тиесілі болды. Ол 1773 жылға дейін Венада қалды. Моцарт 1767 жылдың қыркүйек айында оның «Партенопа» операсының қойылымын тамашалады. Осы кезеңде жазылған операларының көпшілігі Неапольде сәтті қойылды. Ол Мария Терезияның сүйікті композиторы болды және ол де-факто сарай капельмейстерінің қызметін атқарды деуге болады. «Пирамо мен Тисбе» (1768 жылдың қыркүйегі) операсының премьерасынан кейін Хассе операдан зейнетке шығуды жоспарлаған, бірақ Мария Терезия оны тағы бір шығарма – «Ругьеро» (1771) операсын жазуға көндірді, либреттосы да Метастазиоға тиесілі еді. 1771 жылы 15 жасар Моцарттың «Асканиодағы Асканий» операсын естігенде Хассе: «Осы бала бізді барлығымызды ұмыттырады» деген болжам жасады. Осы кезде опера стилі айтарлықтай өзгеріске ұшырады, ал Хассе мен Метастазио қалыптастырған опера-серия үлгісі Кристоф Виллибальд Глюк пен Раниери де Кальзабиги реформаларының қаупіне тап болды, бұл Глюктің «Орфей мен Эвридика» операсының музыкасы мен либреттосында жазылғандай болды. Чарльз Берни 1773 жылы Венаға келген кезде осы пікірталас туралы баяндады. Музыкасы жаңа бағытқа қарай бет бұрып, қарсылыққа тап болған Хассе 1773 жылы Венадан кетіп, өмірінің соңғы он жылын Венецияда өткізді, діни шығармаларды оқытып, жазды. Фаустина 1781 жылдың қараша айында қайтыс болды, ал Хассе де ұзақ жыл артриттен зардап шеккеннен кейін екі жылдан астам уақыттан соң дүние салды. Ол қайтыс болғаннан кейін ұмытқа кетті, бірақ Ф. С. Кандлер оның Венециядағы қабір тасын төледі, ол Сан-Маркуола шіркеуіне жерленді және 1820 жылы Хассе туралы өмірбаян жазды.

Метастазиомен байланысы

Хассе мен Метастазионың достығы және либретто жазушының өнер түрін бағалауы жылдар бойы артты. Ол дайындаған Метастазионың алғашқы мәтіндерінің бәрі осы мақсат үшін көп өзгертілді, бірақ Фридрих Ұлы мен Франческо Алгаротти екеуі де Хассенің Метастазионың шығармаларына көбірек құрмет көрсетуіне ықпал етті. 1740 жылдардың басында ол жаңа Метастазио либреттоларын өңдеместен бастады, ал либреттошымен жеке қарым-қатынасы да осы шамада айтарлықтай жақсарды. 1744 жылдың наурызындағы хатында Метастазио былай деп жазды:

Келесі жылдары Хассе Метастазионың мәтіндеріне негіделген бұрынғы шығармаларын қайта жазды, бұл жолы ақынның бастапқы ниетіне ерекше назар берді, ал 1760 жылдары Метастазио жаңа мәтіндер жазғанда Хассе, әдетте, оларды алғашқы болып нотаға түсірді. Бёрни мынадай жазба қалдырды: blockquote|мәтін=Бұл ақын мен музыкант – Платонның Андрогині сияқты, бір кезде біртұтас болған екі жартысы; себебі олардың екеуі де нағыз талант, талғам және ой-өріс белгілерімен тең дәрежеде қаруланған, сондықтан әдептілік, үйлесімділік, айқындық және нақтылық екеуінің де ажырамас серіктері болып табылады. Гамбургте Иоганн Адольф Хассе мұражайы оның өмірі мен шығармашылығына арналған.