Франческо Джеминиани: Итальяндық скрипкашы және композитор

Кіріспе

Италиялық композитор және скрипкашы (1687–1762)

Франческо Ксаверио Джеминиани (5 желтоқсан 1687 – 17 қыркүйек 1762) – итальяндық скрипкашы, композитор және музыка теориясының маманы. BBC Radio 3 бір кезде оны «қазір көбінесе естен шығып қалған, бірақ өз заманында дерлік музыкалық құдай саналған, Гендель мен Кореллиге тең деп есептелген» деп сипаттады.

Өмір

Луккада туған ол, музыка сабақтарын Алессандро Скарлаттиден алды, ал Миланда Карло Амброджио Лонатидің, кейін Арханжело Кореллидің жетекшілігімен скрипканы оқыды. 1707 жылдан бастап ол Луккадағы Каппелла Палатинада әкесінің орнын иеленді. 1711 жылдан бастап Неаполь опера оркестріне жетекшілік етіп, опера оркестрінің жетекшісі және концертмейстер болды, бұл оған Алессандро Скарлаттимен байланыс жасауға көп мүмкіндік берді. 1714 жылы Луккаға қысқа қайсымнан кейін, ол Франческо Барсантимен бірге Лондонға аттанды, онда ол виртуоз скрипкашы ретінде танылды. 1715 жылы Геминиани Георг I сарайы үшін скрипка концерттерін орындады, ал Гендель клавиатурада болды. 1720-ші жылдардың ортасында ол Лондонда масон болып кірді, әсіресе Флит-стриттегі Королеваның бас мейрамханасындағы Philo Musicae et Architecturae Societas (1725–27) ложасының белгілі мүшесі болды. Ол масондық байланыстарын сақтап қалғандай көрінеді. 1725 жылдың 1 ақпанында ол Лондондағы Queen's Head ложасына қосылды, соның арқасында масондыққа алғаш рет қабылданған итальяндық болып есептеледі. 1725 жылдың 12 мамырында ол сол күні Fellowcraft және Master Mason дәрежесіне ие болды. 1728 жылдың 11 мамырында Англияның Премьер-Ұлы Ложасының Бас шебері, Джеймс Кинг, 4-ші Кингстоун бароны, Джеминианиді Неапольде ағылшын масондығымен тікелей байланысты алғашқы итальяндық ресми масондық ложасын құруға бекітті. Геминиани музыка сабақтары беріп, шығармалар жазып өмір сүрді, сонымен қатар өнермен айналысып, коллекциялық құмарлығын қанағаттандыруға тырысты, бірақ бұл әрдайым сәтті болмады. Оның шәкірттерінің көптегені, мысалы, Чарльз Ависон, Мэтью Дубур, Майкл Кристиан Фестинг, Бернхард Йоахим Хаген және Сесилия Янг табысты карьера жасады. Парижді аралап, біраз уақыт онда тұрғаннан кейін, ол 1755 жылы Англияға оралды. 1761 жылы Дублинде болған сапарында бір қызметші оған көп уақыт пен еңбегін жұмсаған музыкалық қолжазбасын ұрлап алды. Бұл оқиға оны қатты күйзеліске түсірді және өліміне себеп болды деседі. Ол қайтыс болып, Дублинде жерленді, бірақ кейін оның денесі туған қаласына, Луккадағы Сан-Франческо шіркеуіне қайта жерленді. Ол өте жақсы скрипкашы болған. Тартини оны "Фурибондо" ("Қызу") деп атаған, өйткені оның ырғақтары өте әсерлі болған.

Born at Lucca, he received lessons in music from Alessandro Scarlatti, and studied the violin under Carlo Ambrogio Lonati in Milan and afterwards under Arcangelo Corelli. From 1707 he took the place of his father in the Cappella Palatina of Lucca. From 1711, he led the opera orchestra at Naples, as Leader of the Opera Orchestra and concertmaster, which gave him many opportunities for contact with Alessandro Scarlatti. After a brief return to Lucca, in 1714, he set off for London in the company of Francesco Barsanti, where he arrived with the reputation of a virtuoso violinist, and soon attracted attention and patrons, including William Capel, 3rd Earl of Essex, who remained a consistent patron. In 1715 Geminiani played his violin concerti for the court of George I, with Handel at the keyboard. In the mid 1720s he became a freemason in London, notably as a leading member of the short lived lodge Philo Musicae et Architecturae Societas (1725–27) at the Queen's Head Tavern on Fleet Street. He seems to have retained his masonic connections thereafter. On 1 February 1725, he joined the Queen's Head lodge in London, becoming the first Italian to be in initiated in the Freemasonry. On 12 May 1725, he became Fellowcraft and Master Mason in the same day. On 11 May 1728, the Grand Master of the Premier Grand Lodge of England James King 4th Baron of Kingstone designated the brothers Geminiani for constituting in Naples the first Italian regular masonic Lodge, directly affiliated to the English Freemasonry. Geminiani made a living by teaching and writing music, and tried to keep pace with his passion for collecting by dealing in art, not always successfully. Many of his students went on to have successful careers, such as Charles Avison, Matthew Dubourg, Michael Christian Festing, Bernhard Joachim Hagen and Cecilia Young. After visiting Paris and living there for some time, he returned to England in 1755. In 1761, on one of his sojourns in Dublin, a servant robbed him of a musical manuscript on which he had bestowed much time and labour. His vexation at this loss is said to have hastened his death. He died and was buried in Dublin, but his remains were later reburied in the city of his birth, in the church of San Francesco, Lucca. He appears to have been a first rate violinist. Tartini reportedly called him Il Furibondo, the Madman, because of his expressive rhythms.

Шығармалары

Геминианидің ең танымал композициялары – үш топтық концерт гросси; оның Opus 2 (1732), Opus 3 (1733) және Opus 7 (1746) (барлығы 42 концерт) виоланы солистердің концертино тобының мүшесі ретінде таныстырады, оларды негізінен скрипкалық квартет үшін концерттер етеді. Бұл шығармалар Лондон аудиториясын, әлі де Кореллиге ғашық болған тыңдаушыларын қуанту үшін терең контрапункттық болып келеді, олардың жазылу кезінде континентте сәнге айналған галант стильдегі шығармалармен салыстырғанда. Геминиани сондай-ақ өзінің ұстазы Кореллидің Opp. 1, 3 және 5 шығармаларын концерт гроссиге өңдеген. Геминианидің бүгінгі маңыздылығы көбінесе оның 1751 жылғы «Скрипкада ойнау өнері» атты трактатымен байланысты, Opus 9, Лондон қаласында жарық көрген, ол 18 ғасыр итальяндық скрипка ойнау әдісінің ең толық жиынтығы болып табылады және кеш барокко орындаушылық тәжірибесін зерттеу үшін құнды көз болып саналады. Кітап 24 жаттығудан тұрады және салыстырмалы түрде қысқа, бірақ өте мазмұнды мәтіндік бөлімге ие, онда артикуляция, трельдер және басқа да әшекейлер, позицияларды ауыстыру, сондай-ақ сол және оң қолдың скрипка техникасының басқа да аспектілері туралы егжей-тегжейлі нұсқаулар берілген. Бұл трактаттағы нұсқаулар Леопольд Моцарттың «Скрипка ойнаудың негізгі принциптері» трактатында (1756) айтылған пікірлерге, мысалы, садақты ұстау, вибратоны қолдану және «төменге қарай соққы ережесі» сияқты бірнеше мәселе бойынша қарсы келеді, ол әр такттың бірінші үлесі төменге қарай соққымен орындалуы керек деп мәлімдейді. Оның «Guida harmonica» (шамамен 1752, 1756 жылы қосымшасы бар) – кеш барокко дәуіріндегі ең ерекше гармониялық трактаттардың бірі, ол басо континуо үлгілері мен орындалуларының энциклопедиясы қызметін атқарады. Барлығы 2236 үлгі бар, әр үлгінің соңында келесі үлгіге сілтеме жасау үшін бет нөмірі көрсетілген; осылайша, кітапты зерттейтін композитор студенті кез келген қысқа бас партиясынан кейін қол жетімді болатын барлық мүмкіндіктер туралы түсінік алады. Геминиани сонымен қатар скрипкаға арналған бірнеше соло, үш жиынтық скрипка концерттері, он екі скрипка триосы, «Клавесин, орган және т.б. Сүйемелдеу өнері» (1754), клавесинге арналған сабақтар, «Гитарада немесе цитрада ойнау өнері» (1760) және басқа да шығармалар жариялаған.

Geminiani's best known compositions are three sets of concerti grossi; his Opus 2 (1732), Opus 3 (1733) and Opus 7 (1746) (there are 42 concerti in all) which introduce the viola as a member of the concertino group of soloists, making them essentially concerti for string quartet. These works are deeply contrapuntal to please a London audience still in love with Corelli, compared to the galant work that was fashionable on the Continent at the time of their composition. Geminiani also reworked his teacher Corelli's Opp. 1, 3 and 5 into concerti grossi. Geminiani's significance today is largely due to his 1751 treatise Art of Playing on the Violin Op. 9, published in London, which is the best known summation of the 18th century Italian method of violin playing and is an invaluable source for the study of late Baroque performance practice. The book is in the form of 24 exercises accompanied by a relatively short but extremely informative section of text, giving detailed instructions on articulation, trills and other ornaments, shifting between positions, and other aspects of left and right hand violin technique. The instructions in this treatise are famously opposed to those expressed by Leopold Mozart in his Treatise on the Fundamental Principles of Violin Playing (1756) on several issues, including on bow hold, use of vibrato, and the so called "rule of the down bow", which states that the first beat of every bar must be played with a down stroke. His Guida harmonica (c. 1752, with an addendum in 1756) is one of the most unusual harmony treatises of the late Baroque, serving as a sort of encyclopedia of basso continuo patterns and realizations. There are 2,236 patterns in all, and at the end of each pattern is a page number reference for a potential next pattern; thus a student composer studying the book would have an idea of all the subsequent possibilities available after any given short bass line. Geminiani also published a number of solos for the violin, three sets of violin concerti, twelve violin trios, the Art of Accompaniment on the Harpsichord, Organ, etc. (1754), Lessons for the Harpsichord, Art of Playing on the Guitar or Cittra (1760) and some other works.

Сын

Геминианидің шығармалары көрік ойлылығымен, көркемдігімен және жылылығымен ерекшеленеді, бірақ сонымен қатар тәртіпсіздігімен және толық дамымауымен де көзге түседі. Чарльз Бёрни Геминианиді мелодиялық құрылымының дұрыс болмауы үшін сынады. Ал Хокинс Геминианидің тәсілі композициядағы маңызды қадам деп санайтын. "Қазіргі уақытта біздің билігі жоқ заңдардың шеңгелінен босауымыз, гармония принциптерін жаңаша зерттеудің және музыканттар тобының еңбектерінің нәтижесі, ал Геминиани олардың басында тұрған сияқты. Геминианидің шығармаларында оның модуляциялары ғана емес, сонымен қатар оның гармониялары оның заманына дейін музыкаға енбеген жаңа үйлесімдерден тұратыны байқалады. Музыка композициясы туралы жазғандар белгілеген бір тоналдықтан екіншісіне өту ережелерін ол тек ескермей ғана қоймай, сонымен қатар ойлап табу еркіндігіне қажетсіз шектеу ретінде қарсылық білдірді. Ол жиі айтатын, Кореллидің шығармаларында кездесетін бесінші, үшінші және алтыншы интервалдарының каденциялары, оларды жиі қайталау арқасында құлаққа тым жақсы таныс болды. Оның өмірінің барлық күші жартылай тондық интервалдарды кеңінен қолдану арқылы гармониялық үйлесімдердің санын арттыруға және әуенге одан да көп түрлілік енгізуге жұмсалды".