Канцлер – түрлі елдер үкіметтеріндегі маңызды лауазым. Тарихы, қазіргі қызметтері (бас министр, қаржы, әділет, сыртқы істер, университет басшысы) туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекеттік кеңсе
Мемлекеттік лауазым атауы
Governmental office
the governmental official title
Канцлер (Cancellarius) – көптеген елдер үкіметтеріндегі түрлі лауазымдардың атауы. Алғашқы канцлерлер – римдік соттардың cancellarii болған, олар базиликаның cancelli (торлы қоршаулар) тұрған жерде отырып, судья мен адвокатты тыңдаушылардан бөліп отырған. Канцлер кеңсесі канцлерлік деп аталады. Бұл сөз қазір түрлі салаларда (мемлекеттік басқару, білім беру, дін) көптеген лауазым иелерінің атауларында қолданылады. Бүгінде бұл термин көбінесе мыналарды сипаттау үшін қолданылады:
Үкімет басшысы
Шеткі істерді басқаратын адам
Әділет саласындағы міндеттерді атқаратын адам
Қаржы және экономикалық мәселелерді басқаратын адам
Университет басшысы
Chancellor (cancellarius) is a title of various official positions in the governments of many countries. The original chancellors were the cancellarii of Roman courts of justice—ushers, who sat at the cancelli (lattice work screens) of a basilica (court hall), which separated the judge and counsel from the audience. A chancellor's office is called a chancellery or chancery. The word is now used in the titles of many various officers in various settings (government, education, religion). Nowadays the term is most often used to describe:
The head of the government
A person in charge of foreign affairs
A person with duties related to justice
A person in charge of financial and economic issues
The head of a university
Австрия
Австрияның канцлері (Bundeskanzler) – Австрия үкіметінің басшысы. 2021 жылдан бері Австрия канцлері Карл Нехаммер.
The Chancellor of Austria (Bundeskanzler), is the head of the Government of Austria. Since 2021, the Chancellor of Austria is Karl Nehammer.
Швейцария Конфедерациясы
Швейцарияда канцлер (link=no, ,) – үкіметтің саяси басшысы емес, Швейцария Федералды үкіметінің штаб басшысы ретінде оның бас әкімшісі. Ол Швейцария Федералды Ассамблеясы (link=no, ,) Федералды Канцелярияны (link=no) басқаруға сайланады – жеті мүшеден тұратын Федералды Кеңестің (Швейцария Федералды үкіметінің) бас штабы. Канцлер жеті Федералды Кеңес мүшесінің отырыстарына кеңес беру мақсатында қатысады және Кеңестің саясаты мен қызметі туралы парламентке (жиналысқа) есептер дайындайды. Канцелярияның міндеті – барлық федералды заңдарды жариялау.
In Switzerland, the Chancellor (links=no, , ) is not the political head of government, but rather its chief administrator as the Chief of Staff of the Swiss Federal Government. He is elected by the Swiss Federal Assembly (links=no, , ) to head the Federal Chancellery (links=no) — the general staff of the seven member executive Federal Council, the Swiss federal government. The Chancellor participates in the meetings of the seven Federal Councilors with a consultative vote and prepares the reports on policy and activities of the council to parliament (assembly). The chancellery is responsible for the publication of all federal laws.
Швейцария кантондары
Швейцарияның көптеген кантондарында кантондық үкіметтің орталық әкімшілік бөлімін басқаратын мемлекеттік канцлер болады. Женева кантонында канцлердің бар екенін куәландыратын алғашқы құжаттар 12 ғасырға дейін жетеді. 16 ғасырда Канцелярия атқарушы және заң шығару билігінің тұрақты хатшылығы ретінде ресми түрде сипатталған. Осы функциялардың біріншісі Женева және басқа кантондардағы оның қызметінің маңызды бөлігін құрайды. Берн кантонында канцлерді Ұлы Кеңес (яғни Парламент) сайлайды және оның міндеті Ұлы Кеңес пен Атқарушы Кеңеске олардың міндеттерін орындауда көмектесу болып табылады. Канцлер Атқарушы Кеңестің қызметкерлеріне жетекшілік етеді, Үкімет Төрағасы мен Атқарушы Кеңеске олардың қызметтерін атқаруда қолдау көрсетеді және әдетте Ұлы Кеңестің отырыстарына Ұлы Кеңестің Төрағасының кеңесшісі ретінде қатысады.
In most Swiss cantons there is a State Chancellor who heads the central administrative unit of the cantonal government. In the Canton of Geneva, the first documents attesting to the existence of a Chancellor go back to the 12th century. In the 16th century the Chancery is officially described as the permanent secretariat of the executive and legislature. The first of these functions still constitutes an important part of its activities in Geneva and other cantons. In the canton of Bern, the Chancellor is elected by the Grand Council (i. e. Parliament) and has the task of supporting the Grand Council and the Executive Council in carrying out their tasks. The Chancellor directs the staff of the Executive Council, supports the President of the Government and the Executive Council in the performance of their duties, and usually participates as an advisor to the President of the Grand Council in Grand Council sessions.
Сыртқы істер министрі және дипломатиялық қызметкер
Латын Америкасының көптеген елдерінде "канцлер" (испан тілінде – Canciller, португал тілінде – Chanceler) деген сөз сыртқы істер министрі лауазымын білдіру үшін жиі қолданылады. Бұл термин көбінесе сыртқы істер министрлерінің толық атауларымен синоним ретінде қолданылады. Сондай-ақ, Америкадағы испан тілінде сөйлейтін елдердегі сыртқы істер министрлігі Cancillería, ал португал тілінде сөйлейтін Бразилияда Chancelaria деп аталады. Дегенмен, Испанияда "канцлер" термині испандық дипломатиялық қызметте сыртқы істерге қатысты техникалық мәселелерге жауапты мемлекеттік қызметкерді білдіреді. Ал Германияның сыртқы істер қызметінде "канцлер" (Kanzler) термині дипломатиялық миссияның әкімшілік жетекшісін көрсетеді.
In most countries of Latin America, the equivalents to "chancellor" (Canciller in Spanish and Chanceler in Portuguese) are commonly used to refer to the post of foreign minister. It is often used as a synonym to the full titles of the ministers of foreign affairs. Likewise, the ministry of foreign affairs in Spanish speaking countries in the Americas is referred to as the Cancillería or in Portuguese speaking Brazil as Chancelaria. However, in Spain the term canciller refers to a civil servant in the Spanish diplomatic service responsible for technical issues relating to foreign affairs. As to the German foreign service, the term Kanzler (chancellor) refers to the administrative head of a diplomatic mission.
Финляндия
Финляндияда Әділет канцлері (Oikeuskansleri, Justitiekanslern) үкіметтің іс-қимылдарының заңдылығын қадағалайды және негізгі азаматтық құқықтардың орындалуын бақылайды. Осы ерекше лауазымында канцлер Финляндия Министрлер кабинетінің, Финляндия Мемлекеттік кеңесінің құрамына кіреді.
In Finland the Chancellor of Justice (Oikeuskansleri, Justitiekanslern) supervises the legality of actions taken by the government and monitors the implementation of basic civil liberties. In this special function the chancellor also sits in the Finnish Cabinet, the Finnish Council of State.
Швеция
Швецияда Әділет канцлері немесе Justitiekanslern Швеция үкіметі үшін Бас прокурор қызметін атқарады. Бұл лауазым 1713 жылы Швецияның Карл XII есімді патшасы тарапынан енгізілген. Тарихи тұрғыдан алғанда, Швецияның Жеке кеңесінің ең жоғары дәрежелі мүшесі ретінде Лорд-канцлер немесе Риксканслер болған. Бұған қоса, Жоғары білім беру агенттігін басқаратын Университет канцлері немесе Universitetskansler де бар.
In Sweden the Chancellor of Justice or Justitiekanslern acts as the Solicitor General for the Swedish Government. The office was introduced by Charles XII of Sweden in 1713. Historically there was also a Lord High Chancellor or Rikskansler as the most senior member of the Privy Council of Sweden. There is in addition to this a University Chancellor or Universitetskansler, who leads the National Agency for Higher Education.
АҚШ-тың кейбір штаттары
Кейбір АҚШ штаттары, мысалы Делавэр, Теннесси және Миссисипи, әділдік істеріне қатысты құзыреттілікке ие жеке Әділеттік сотын сақтап тұрады. Ондай соттарда отыратын судьялар канцлерлер деп аталады.
Some U. S. states, like Delaware, Tennessee, and Mississippi, still maintain a separate Court of Chancery with jurisdiction over equity cases. Judges who sit on those courts are called chancellors.
Дания
Данияда канцлер (немесе корольдік канцлер) лауазымы 12 ғасырда пайда болған секілді, және 1660 жылға дейін ол мемлекеттік басқарудың жетекшісі (шамамен "Ішкі істер министрлігі" сияқты, бірақ көбінесе сыртқы саяси міндеттерімен бірге) болды. Көбінесе ол үкіметтің нақты басшысы болып табылды. 1660 жылдан 1848 жылға дейін бұл атақ "Ұлы канцлер" немесе "Дания канцлерлік кеңсесінің президенті" ретінде сақталды, ал 1730 жылы "Ішкі істер министрі" атағымен алмастырылды.
In Denmark, the office of chancellor (or royal chancellor) seems to have appeared in the 12th century, and until 1660 it was the title of the leader of the state administration (a kind of a "Home Office" but often with foreign political duties). Often he appeared to be the real leader of the government. From 1660 until 1848, the title continued as "Grand Chancellor" or "President of the Danish Chancellery", and was replaced in 1730 by the title "Minister of Domestic Affairs".
Эстония
Эстонияда канцлер (Kantsler) министрліктің жұмысын басқарады және министрлікке бағынысты мекемелерді үйлестіреді, бұл Ұлыбританиядағы тұрақты хатшының қызметімен салыстыруға болады. Министрліктің бір немесе бірнеше вице-канцлерлері (Asekantsler) болуы мүмкін, олар канцлердің қатысуы болмаған жағдайда оның міндеттерін орындайды. Әділет канцлері (Õiguskantsler, қазіргі уақытта Үлле Мадис) үкіметтің қабылдаған шешімдері мен іс-қимылдарының заңдылығын қадағалайды және негізгі азаматтық құқықтардың орындалуын бақылайды.
In Estonia, a Chancellor (Kantsler) directs the work of a ministry and coordinates institutions subject to the ministry, comparably to a Permanent Secretary in Great Britain. A ministry can also have one or several Vice Chancellors (Asekantsler), who fulfill the duties of the Chancellor, when they are absent. The Chancellor of Justice (Õiguskantsler, currently Ülle Madise) supervises the legality of actions taken by the government and monitors the implementation of basic civil liberties.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та федералды үкімет құрған жалғыз "канцлер" – Смитсонов институтының канцлері, бұл көбінесе рәсімдік лауазым, және оны АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы атқарады. Смитсонов институты ғылыми-зерттеу және мұражайлар жүйесі болғандықтан, оның осы атауды қолдануы университет ректорының қызметіне ұқсас деп санауға болады.
In the United States, the only "chancellor" established by the federal government is the Chancellor of the Smithsonian Institution, a largely ceremonial office held by the Chief Justice of the United States. As the Smithsonian is a research and museum system, its use of the title is perhaps best thought of as akin to a university's chancellor.
Діндарлық ұстаным
Канцлер – діоцездің немесе епархияның, не олармен теңестірілгендердің басты тіркеушісі. Канцлер нотариус болып табылады, сондықтан ол ресми құжаттарды куәландыра алады және көбінесе діоцез епископының қалауы бойынша басқа да міндеттерді атқарады: ол діоцездық кеңселерге байланысты қаржының кейбір аспектілерін немесе персоналды басқаруға жауапты болуы мүмкін, бірақ оның өкілеттігі діоцез епископының викарийлеріне, мысалы, бас викарийлерге, епископтық викарийлерге немесе сот викарийлеріне тарамайды. Оның кеңсесі "канцелярия" ішінде орналасқан. Көп жұмыс істейтін канцелярияларда канцлерге көмектесу үшін вице-канцлерлер тағайындалуы мүмкін. Әдетте, канцлер дін қызметкері немесе дьякон болып табылады, бірақ кейбір жағдайларда бұл лауазымға мирян да тағайындалуы мүмкін. Епархиялық курияда пресвитер (пастыр) немесе дьякон қызметін атқаратын канцлер тағайындалады, оның басты міндеті, егер жеке заңмен өзгеше белгіленбесе, курия актілерінің жинақталып, реттелгенін және епархиялық курияның мұрағатында сақталғанын қадағалау болып табылады. Англияда Англия шіркеуінің консистория соттарының әрқайсысын діоцез канцлері басқарады. Біріккен методист шіркеуінде әр жылдық конференцияда конференция канцлері болады, ол жылдық конференцияның заң кеңесшісі және өкілі. Жылдық конференция заңгерлік өкілдік қажет болатын мәселелер бойынша сырттан кәсіби кеңесшілерді жалдаса, онда бұл жалдау және өкілдік Конференция канцлерінің бақылауымен және келісімімен жүзеге асырылады.
The chancellor is the principal record keeper of a diocese or eparchy, or their equivalent. The chancellor is a notary, so that he may certify official documents, and often has other duties at the discretion of the bishop of the diocese: he may be in charge of some aspect of finances or of managing the personnel connected with diocesan offices, although his delegated authority cannot extend to vicars of the diocesan bishop, such as vicars general, episcopal vicars or judicial vicars. His office is within the "chancery". Vice chancellors may be appointed to assist the chancellor in busy chanceries. Normally, the chancellor is a priest or deacon, although in some circumstances a layperson may be appointed to the post. In the eparchial curia a chancellor is to be appointed who is to be a presbyter (priest) or deacon and whose principal obligation, unless otherwise established by the particular law, is to see that the acts of the curia are gathered and arranged as well as preserved in the archives of the eparchial curia. In England, the Consistory courts of the Church of England are each presided over by a Chancellor of the Diocese. In the United Methodist Church, each Annual Conference has a Conference Chancellor, who is the Annual Conference's legal adviser and representative. While the Annual Conference usually hires outside professional counsel in matters that require legal representation, that hiring and representation is done under the supervision, and with the consent, of the Conference Chancellor.
Білім беру деңгейі
Канцлер – көптеген мемлекеттік және жеке университеттер мен оларға байланысты мекемелердің, рәсімдік немесе басқарушы лауазымындағы жетекшісі. Нью-Йорк қаласының білім беру департаментінің және Колумбия округінің мемлекеттік мектептерінің басшылары, осы аумақтардағы қалалық басқарудағы мемлекеттік мектептерді басқаратындары, канцлер атағын иеленеді. Нью-Йорк штатында Нью-Йорк штаты университетінің канцлері де бар, ол штаттың барлық білім беру және ғылыми-зерттеу мекемелеріне, сондай-ақ көптеген мамандықтарға лицензия беретін және реттейтін орган (оны Нью-Йорк штатының мемлекеттік университетімен, жоғары білімнің нақты мекемесімен шатастырмау керек). Кейбір жағдайларда, канцлер термині жоғары мектептің немесе жоғары оқу орнының студентіне немесе оқытушысына қатысты қолданылады, ол жоғары сатыдағы сот кеңесінің немесе трибуналының төрағасы ретінде тағайындалады немесе сайланады. Олар мінез-құлық ережелерін бұзу сияқты академиялық емес мәселелермен айналысады. Германияда көптеген университет әкімшіліктерінің басшылары канцлер (Kanzler) атағын, ал академиялық басшылар ректор (Rektor) атағын тартады. Кез келген жаңылыстықтың алдын алу үшін, Германия Федералдық үкіметінің басшысы әдетте Bundeskanzler (Федералды канцлер) деген ресми аталымымен аталады.
A chancellor is the leader, either ceremonial or executive, of many public and private universities and related institutions. The heads of the New York City Department of Education and the District of Columbia Public Schools, who run the municipally operated public schools in those jurisdictions, carry the title of Chancellor. New York State also has a Chancellor of the University of the State of New York, the body that licenses and regulates all educational and research institutions in the state and many professions (not to be confused with the State University of New York, an actual institution of higher learning). In a few instances, the term chancellor applies to a student or faculty member in a high school or an institution of higher learning who is either appointed or elected as chancellor to preside on the highest ranking judicial board or tribunal. They handle non academic matters such as violations of behavior. In Germany many heads of university administration carry the title Kanzler (Chancellor) while the academical heads carry the title Rektor (Rector). In order to avoid any misunderstanding, the head of the German Federal Government is therefore usually called by the official title Bundeskanzler (Federal Chancellor).
Тарихи қолданысы
Канцлер немесе Ұлы канцлер – қытай тіліндегі zǎixiàng (қытайша: ), немесе chéngxiàng атауының жиі қолданылатын аудармасы. Императорлық Қытайда бұл лауазым императордың басқаруындағы ең жоғары дәрежелі атқарушы органның басшысы болған. Қараңыз: Тан әулетінің канцлерлері. Дайдзё дайдзин (太政大臣) – Нара дәуірінде және одан кейін, сондай-ақ Мейдзи конституциясы кезеңінде Дайдзё канның (Ұлы Мемлекеттік Кеңес) төрағасы болған. Киелі Рим империясы үкіметіндегі канцлер. Ежелгі Египеттегі екі лауазым кейде канцлер деп аударылады. «Сарай мөршісі» (xtmtj bity немесе xtmw bity) – бұл лауазым патша сарайында белгілі бір мәртебе берген, алғашқы династиядан (шамамен б.з.д. 3000 жыл) белгілі. Бұл лауазымды Имхотеп пен Хемака атқарған. «Патшалық мөрдің сақшысы» (немесе мөрді бақылаушы немесе қазынашы – imy r xtmt) мемлекеттік кірістерге жауапты болған. Бұл лауазым шамамен б.з.д. 2000 жылдары пайда болған. Бұл лауазымды Бай немесе Ирсу, Хети Мекетре және Нахти атқарған. Ғасырлар бойы Франция королі Франция канцлерін – Корольдің Ұлы лауазымды адамын, мөрлерді сақтаумен байланысты лауазымға тағайындаған. Канцлер кейбір сот мәселелеріне жауапты болған. Людовик XVIII, Карл X және Людовик Филипп патшалық тұсында Франция канцлері корольдік француз парламентінің жоғарғы палатасы – Пирлер палатасына төрағалық еткен. Польша Корольдігінде 14 ғасырдан бастап корольдік канцлер (Kanclerz) болған. Польша-Литва одақтастығында (1569–1795 жж.) төрт канцлер мемлекеттің ең жоғары лауазымды он адамының қатарында болған. Польша мен Литваның әрқайсысында Ұлы канцлер мен вице-канцлер болған, олардың әрқайсысы бүкіл Корольдіктің істеріне жауапты сенаторлық орынға ие болған және әрқайсысының жеке кеңсесі болған. Польша-Литва одақтастығындағы лауазымдар туралы көріңіз. Канцлер Бургундия герцогтігі үкіметіндегі ең жоғары мұрагерлік емес лауазым болған. Ресей империясында канцлер – Дәрәжелер кестесінде көрсетілген мемлекеттік қызметтегі ең жоғары лауазым, фельдмаршал және генерал-адмирал дәрежесімен тең. Бұл лауазымға ең беделді мемлекеттік қызметкерлер ғана көтерілген, мысалы, сыртқы істер министрлері Александр Горчаков пен Алексей Бестужев Рюмин. Норвегияда Норвегия канцлері (қазіргі норвег тілінде Norges rikes kansler, «Норвегия корольдігінің канцлері») – Орта ғасырларда Норвегия королінің ең маңызды көмекшісі болған. Ол заңдар мен ережелер шығарған және корольдіктің күнделікті басқаруына жауапты болған. 1270 жылдан бастап канцлер Берген қаласында тұрған. Норвегияның Хакон V канцлер резиденциясын Ослоға көшірген; 1314 жылдың 31 тамызында Сент-Мария шіркеуінің провосты тұрақты түрде канцлер болған. Оған Патшалықтың Ұлы мөрі «мәңгілікке» берілген. Канцлерлер бастапқыда дін қызметкерлерінен таңдалған. Бұл лауазым Йенс Бьелке билік еткеннен кейін маңыздылығын жоғалтып, 1679 жылы жойылған. Шотландияның лорд-канцлері. Орта ғасырлық Уэльстің кангеллоры патшаның жерінің шаруаларын басқарған және патшаның талаптарын және «құқығын» қараған. «Мемлекеттік канцлер» (нем. Staatskanzler) – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Аустриядағы үкімет басшысы болған. Екі жағдайда да мемлекеттік канцлер Карл Реннер болған.
Chancellor or Grand Chancellor is the common translation of the Chinese title zǎixiàng (Chinese: ), or chéngxiàng , which in imperial China was the highest ranking executive official serving under the emperor. See also: Chancellor of the Tang dynasty. The Daijō daijin (太政大臣) was the head of the Daijō kan (Great Council of State) during and after the Nara period and briefly under the Meiji Constitution. The chancellor in the government of the Holy Roman Empire. There are two ancient Egyptian titles sometimes translated as chancellor. The "royal sealer" (xtmtj bity or xtmw bity), a title which conveyed a certain rank at the royal court, attested since the First Dynasty (about 3000 BC). People holding the post include Imhotep and Hemaka. The "Keeper of the Royal Seal" (or overseer of the seal or treasurer—imy r xtmt) was responsible for the state's income. This position appears around 2000 BC. Officials holding the post include Bay or Irsu, Khety Meketre, and Nakhti. For centuries, the King of France appointed the Chancellor of France , a Great Officer of the Crown, as an office associated with that of keeper of the seals. The chancelier was responsible for some judicial proceedings. During the reigns of Louis XVIII, Charles X and Louis Philippe, the Chancellor of France presided over the Chamber of Peers, the upper house of the royal French parliament. In the Kingdom of Poland from the 14th century, there was a royal chancellor (Kanclerz). In the Polish–Lithuanian Commonwealth (1569–1795), the four chancellors were among the ten highest officials of the state. Poland and Lithuania each had a Grand Chancellor and a Deputy Chancellor, each entitled to a senatorial seat, responsible for the affairs of the whole Kingdom, each with his own chancery. See Offices in the Polish–Lithuanian Commonwealth. The chancellor was the highest non hereditary rank in the government of the Duchy of Burgundy. In the Russian Empire, the chancellor was the highest rank of civil service as defined by the Table of Ranks and on the same grade as field marshal and General Admiral. Only the most distinguished government officials were promoted to this grade, such as foreign ministers Alexander Gorchakov and Alexey Bestuzhev Ryumin. In Norway the Chancellor of Norway (modern Norwegian: Norges rikes kansler, "Chancellor of Norway's Realm") was the most important aide of the King of Norway during the Middle Ages. He issued laws and regulations, and was responsible for day to day administration of the kingdom. From 1270, the Chancellor resided in Bergen. Haakon V of Norway moved the Chancellor's residence to Oslo; on 31 August 1314 the provost of St Mary's Church became Chancellor on a permanent basis. He was given the Great Seal of the Realm "for eternity." The Chancellors were originally chosen from the clergy. The position lost its importance after Jens Bjelke's tenure, and was abolished in 1679. The Lord Chancellor of Scotland. The canghellor of medieval Wales administered the peasantry of the king's demesne and was charged with holding the king's pleas and "waste". A "State Chancellor" (German: Staatskanzler) was head of government in German Austria after World War I and again after World War II in post war Austria. Both times the State Chancellor was Karl Renner.