Кіріспе

Басқаруды қолдау қызметі

Секретар, әкімшілік көмекші, атқарушы көмекші, жеке хатшы немесе осыған ұқсас лауазымдар – бұл басшылықты, оның ішінде жоғары лауазымды қызметкерлерді, әр түрлі жобаларды басқару, бағдарламаларды бағалау, коммуникация және ұйымдастыру дағдыларын қолдану арқылы әкімшілік саласында қолдауды қамтамасыз ететін адамдар. Әкімшілік қолдау саласында стажировкадан бастап, бастапқы деңгей, серіктес, кіші, орта, жоғары және бас деңгейдегі жалақы санаттарына дейін алуан түрлі жұмыс тәжірибесі мүмкін. Мұндай лауазымдар барлық салаларда кездеседі, әсіресе кеңсе жұмысына қатысты мансаптарда. Жеке көмекшінің міндеттері бір ғана қызметкерге көмек көрсетуге немесе бірнеше қызметкердің игілігі үшін орындалуы мүмкін. Ал басқа жағдайларда, хатшы – ұйымның хат-хабарларын жүргізіп, жаңа мүшелерді қабылдап, ресми жиналыстар мен іс-шараларды ұйымдастыратын лауазымды тұлға. Алайда, бұл рөлді атқарушы хатшысының, кабинет хатшысының (мысалы, "хатшы" атағын иеленетін кабинет мүшелері) немесе компания хатшысының рөлімен шатастырмау керек, олардың барлығы әкімшілік көмекшіден өзгеше.

Шығу тегі

Хатшы рөлі Еуропалық шіркеу және мемлекеттік бюрократияларда қалыптасты, канцлер міндеттерінің ерекшеленуімен және канцлерлік кеңседе жиналған бірнеше кеңсе қызметкерлерінің жұмысын басқарумен байланысты болды. Ренессанс дәуірінен бастап 19 ғасырдың соңына дейін күнделікті хат-хабарлармен және ықпалды тұлғалардың істерімен айналысқан ер адамдар хатшы атағын алды. Уақыт өте келе, көптеген атақтар сияқты, бұл термин кеңейіп, түрлі функцияларды қамтыды, нәтижесінде хатшылық жұмыстың нақты түрлерін көрсету үшін «бас хатшы» немесе «қаржы хатшысы» сияқты күрделі атаулар пайда болды. «Хатшы» деген сөз контексттен түсінікті болған жағдайларда немесе кеңсе бастығының (немесе басшылардың) әкімшілік көмекшісі сияқты қарапайым лауазымдарда қолданыла берді, жеке немесе хатшылықтың құрамында. Мұндай беделі төмен лауазымдар әйелдерге тән болып, мемлекеттік және жеке секторда бюрократияның өсуімен кеңінен таралды, соның салдарынан «жеке көмекші» сияқты жаңа сөздер пайда болды. 1840 және 1850 жылдары кеңседе жұмыс істеуге қажетті дағдыларды ер және әйел студенттерге үйрету үшін коммерциялық мектептер ашылды. 1870 жылы Исаак Питман «кәсіби және коммерциялық адамдар» үшін стенографиямен қабілетті студенттерді даярлайтын мектеп құрды. Бастапқыда бұл мектеп тек ер балаларға арналған еді. 1871 жылы АҚШ-та 150-ден астам мұндай мектеп жұмыс істеді, ал 1890 жылдары бұл көрсеткіш 500-ге жетті. 1880 жылдары, теру машинасының (печатная машинка) ойлап табылуымен, осы салаға көбірек әйелдер келе бастады, және алдағы жылдары, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, хатшы рөлі көбінесе әйелдермен байланысты болды. 1930 жылдары хатшылық мамандығына ер адамдардың ағыны азайды. АҚШ хатшыларының арасында кәсібилікті дамыту мақсатында 1942 жылы Ұлттық хатшылар қауымдастығы құрылды. Бүгінде бұл ұйым Халықаралық әкімшілік мамандар қауымдастығы (IAAP) деп аталады. Ұйым кеңсе қызметкерлері үшін біліктілікті растауға арналған алғашқы стандартталған сынақты – Сертификатталған кәсіби хатшылар емтиханын (CPS) жасады. Ол алғаш рет 1951 жылы өткізілді. 20 ғасырдың ортасына қарай хатшыларға деген қажеттілік артып, кеңселерде үлкен хатшылар тобы құрылды. Кейбір жағдайларда сұраныс шетелден хатшыларды шақыруға дейін жетті, әсіресе, АҚШ-қа уақытша немесе тұрақты жұмысқа келуге жас британдық әйелдерге үлкен сұраныс болды. Шетелдік хатшыларға көмектесу үшін бірнеше ұйымдар құрылды, оның ішінде Халықаралық хатшылар қоғамы және Америкадағы британдық хатшылар қауымдастығы. 1952 жылы Ұлттық хатшылар қауымдастығының президенті Мэри Баррет, Диктафон корпорациясының президенті Кинг Вудбридж және американдық бизнесмен Гарри Ф. Клемфус кеңсе қызметкерлерінің еңбегін бағалау үшін арнайы «Хатшы күні» мерекесін құрды. Мереке кеңінен танылып, сәуірдің төртінші аптасында әлемнің барлық кеңселерде тойланады. Ол «Әкімшілік қызметкерлер апталығы» деп аталды, бұл бүгінгі хатшылар мен басқа әкімшілік қызметкерлердің жауапкершілігінің артуын көрсету және «хатшы» сөзі тек әйелдерге немесе біліктілігі жоқ қызметкерлерге қатысты деген пікірге наразылық білдіру үшін жасалды. 20 ғасырда, теру машинасының таралуымен, стенография теруден бәсекелестікке тап болды. Теру әйелдердің, жесірлердің немесе салыстырмалы түрде білімді жас қыздардың, бастапқыда орта таптан немесе шағын буржуазиядан, содан кейін екі дүниежүзілік соғыс арасында кәсіп дамыған кезде жұмысшы табынан шыққандардың кәсібіне айналды, нәтижесінде әйелдер осы жаңалықтарды пайдаланды. Соңғы жылдарға дейін хатшы мамандығы бастапқы мағынасында көпшілік санада стереотиптерге және теріс коннотацияларға ұшырады. Шындығында, хатшылық жұмыс төмен бағаланатын, алғыссыз және жалақысы төмен жұмыспен байланысты болды, мысалы, жоғары лауазымдағы тұлғаларға кофе дайындау, көшірмелер жасау немесе қарапайым құжаттарды тіркеу. Бұған қоса, бұл мамандық бұрынғы онжылдықтарда әйелдерге тән және «қызыл жағалы» жұмыс деп есептелді, бірақ 21 ғасырда көптеген жұмыс берушілер көптеген бастапқы деңгейдегі лауазымдарды қайта жіктеуді бастады, оның ішінде бұрынғы онжылдықтарда ер адамдар атқарған ақ жағалы жұмыстарды да хатшы, әкімшілік көмекші немесе бағдарламалық көмекші рөлдеріне ауыстырды.