Кіріспе
Италиялық суретші Джентиле Беллини (шамамен 1429 – 23 ақпан 1507) – Венеция мектебінің итальян суретшісі. Ол Венецияның суретшілердің жетекші отбасынан шыққан, және мансабының алғашқы кезеңінде кем дегенде оның кіші інісі Джованни Беллиниге қарағанда жоғары бағаланған, бірақ қазіргі кезде жағдай керісінше. 1474 жылдан бастап ол Венеция дождарының ресми портретшісі болды, және портреттерімен қатар, көптеген үлкен туындыларда көптеген адамдарды бейнеледі, әсіресе Венециядағы бай бауырластықтар – Scuole Grandi үшін, олар венециялық ақсүйектердің әлеуметтік өмірінде маңызды рөл атқарды. 1479 жылы Осман сұлтаны Мехмед II суретші сұрағанда, Венеция үкіметі оны Константинопольге жіберді; ол келесі жылы қайтып келді. Содан кейін оның көптеген туындылары Шығыс елдерінде бейнеленді, және ол батыс суреттегі шығыстанушылық дәстүрдің негізін қалаушылардың бірі болып табылады. Оның сұлтанның портреті суреттер мен гравюраларға көшіріліп, бүкіл Еуропаға танымал болды. Джентиле әкесінің шеберханасында сурет салуды үйренді. Бүгінде Джентиле көбінесе одан танымал отбасы мүшелерінің көлеңкесінде қалып жатса да, өз заманында ол Венециядағы ең ұлы суретшілердің бірі саналды және тапсырыстардың жетіспеушілігі болған жоқ; оның портретші ретіндегі таланты ерте жасында-ақ көрінді.
Gentile Bellini (c. 1429 – 23 February 1507) was an Italian painter of the school of Venice. He came from Venice's leading family of painters, and at least in the early part of his career was more highly regarded than his younger brother Giovanni Bellini, the reverse of the case today. From 1474 he was the official portrait artist for the Doges of Venice, and as well as his portraits he painted a number of very large subjects with multitudes of figures, especially for the Scuole Grandi of Venice, wealthy confraternities that were very important in Venetian patrician social life. In 1479 he was sent to Constantinople by the Venetian government when the Ottoman Sultan Mehmed II requested an artist; he returned the next year. Thereafter a number of his subjects were set in the East, and he is one of the founders of the Orientalist tradition in Western painting. His portrait of the Sultan was also copied in paintings and prints and became known all over Europe. Gentile was taught painting in the workshop of his father. Although today Gentile is often seen in the shadow of his more famous family members, in his own time he was considered among the greatest living painters in Venice and had no shortage of commissions; his talent as a portraitist revealed itself at an early age.
Суреттер
Джентильдің ең ерте қол қойылған жұмысы – «Бақытты Лоренцо Джустиниан» (1445), Венецияда сақталған ең көне майлы суреттердің бірі (қазіргі Академия мұражайында). 1450 жылдары Беллини Scuola Grande di San Marco үшін тапсырыспен жұмыс істеді және ағасы Джованни Беллинимен бірлесіп сурет салған. 1454 жылдан бастап ол Венеция дождарының ресми портрет суретшісі болды (мысалы, оң жақтағы Дож Джованни Моченигоның суретін қараңыз). Джентиль Беллинидің сақталған көптеген жұмыстары қоғамдық ғимараттар үшін, оның ішінде Scuola Grande di San Giovanni Evangelista үшін жасалған өте үлкен суреттерден тұрады. Лазаро Бастиани, Витторе Карпаччо, Джованни Мансуэти және Бенедетто Русконимен бірге Беллини «Шынайы Крест реликвиясының кереметтері» деп аталатын 10 картинадан тұратын сюжеттік циклды суретке түсіру үшін шақырылған суретшілердің бірі болды. Бұл тапсырыс 1369 жылы бауырластық алған Киелі Крест реликвиясын құрметтеу мақсатында жасалған. Джентильдің үлесіне 1496 жылы салынған Сан-Марко алаңындағы Шынайы Крест процессиясы және 1500 жылы салынған Сан-Лоренцо көпіріндегі Шынайы Крест кереметі кіреді, онда Джентильдің және оның ағасы Джованнидің өзіндік портреттері бейнеленген.
Беллини мен Шығыс
Ол кезде Венеция – мәдениеттер мен сауданың Жерорта теңізінің шығысында тоғысқан және Азия мен Африкаға қақпа болған маңызды орталық еді. Белгілі болғандай, өмір бойында Джентиле Венециядағы ең беделді суретші болды. Сондықтан 1479 жылы Венеция үкіметі оны Константинопольдегі Мехмед II сұлтанның қызметіне жіберді. Дегенмен, Османдық сарайындағы жұмысынан өзге, Джентиленің туындылары Шығыстың, оның ішінде Византия империясының басқа да жақтарына жауап берді.
Стамбул
1479 жылдың қыркүйегінде Джентиле Венеция Сенаты тарапынан Венеция мен түріктер арасындағы бейбіт келісімнің бір бөлігі ретінде жаңа Осман астанасы Стамбулға жіберілді. Оның міндеті тек экзотикалық жердегі суретші ғана емес, сонымен қатар Венецияның мәдени елшісі болу еді. Бұл Мехмед II үшін маңызды болды, себебі ол Италия өнері мен мәдениетіне ерекше қызығушылық танытты және бірнеше рет итальян суретшілерінің өзін суреттеуін қалады. Ол, ақыры, Джентиле арқылы мақсатына жетті, ол қазір Лондонның Ұлттық галереясында сақталатын Мехмед II-нің портретін салған деп есептеледі (бірақ көбінесе қайта боялған). Кейіннен оның бірнеше туындыларында шығыс стилі байқалады, оның ішінде түрік суретшісінің портреті және Александрияда Назар айтқан Марк (жоғарыда) суреттері бар. Соңғысын оның інісі Джованни Беллини аяқтады. Карло Ридольфи (Беллини қайтыс болғаннан кейін 87 жыл өткен соң дүниеге келген) 1648 жылғы Венеция суретшілерінің тарихында былай жазды: Беллини шомылдыру табағында Жақын Иоаннның басын бейнелеген, әулиені түріктер пайғамбар деп құрметтеген. Сурет Сұлтанға көрсетілгенде, ол ондағы шеберлікке риза болды, бірақ Джентиленің назарын мойынның бастан тым алыс созылған қателігіне бұрды. Ол Джентиленің күмәнданып тұрғанын байқап, оған табиғи көріністі көрсету үшін бір құлдың басын кестірді, мойын кеудеден ажыратылғанда қаншалықты қысқаратынын көрсетті. Мұндай қатыгездіктерден қорқып, Джентиле бір күні өзі осындай әзілдің құрбаны болмас үшін келісімшарттан босатуға бар күшін салды. Бұл оқиға, әдетте, шындыққа жатпайды, себебі Сенека Парразий және сондай-ақ Микеланджело да осыған ұқсас оқиғаны күмәнді дерек көзі арқылы айтқан.