Кіріспе

Сүтті қатыру нәтижесінде пайда болатын өнім – ірімшік.

Ірімшік сүтті қатыру деп аталатын кезеңдік процесте сүтті ұйыту арқылы алынады. Ол соңғы сүт өнімі немесе ірімшік жасаудың алғашқы сатысы болуы мүмкін. Ұю процесін ренет, қышқыл бактериялар немесе лимон шырыны немесе сірке суы сияқты жеуге жарамды қышқыл заттарды қосу арқылы тудыруға болады, содан кейін олардың ұюына рұқсат етіледі. Қышқылдықтың артуы сүт ақуыздарының (казеиннің) қатты массаларға, яғни ірімшікке айналуына себеп болады. Қышқылға қалдырылған сүт (тек шикі сүт немесе сүт қышқылы бактериялары қосылған пастеризацияланған сүт) де табиғи түрде ірімшік береді, ал қышқыл сүттен жасалған ірімшіктер осылай өндіріледі. Ірімшік жасаудың алғашқы қадамдарының бірі – ірімшік дайындау; ірімшіктер әртүрлі ірімшік түрлері мен әртүрлі қосымша заттар (көк ірімшік үшін қалыптар және т.б.) үшін әртүрлі деңгейде сығылып, кептіру процесі аяқталғанша ағызылады. Қалған сұйықтық, құрамында тек сарысу ақуыздары бар, сарысу деп аталады. Сиыр сүтіндегі ақуыздың 90 пайызы казеиннен тұрады. Ірімшіктің өзі нан пісіруде қолданылуы мүмкін немесе жеңіл тағам ретінде де пайдалануға болады.

Қолданылуы

Англияда шырпыны пайдаланып жасалған қазықтарды жункет деп атайды, оның құрылымы пудингке немесе желеге ұқсас. Жункет – пудинг сияқты десерт, сондай-ақ семена, жүзім, кесілген жаңғақ және басқа да ингредиенттермен безендіріледі. Оны пісіруге болады немесе қамыр пудингінен жұқа кремді пирожный пісіруге қолдануға болады. Кейбір француз тілді Канада аймақтарында, мысалы Квебек, Онтарионың кейбір аймақтарында және Атлантикалық Канадада, сүзбеден тазартылған және одан әрі өңделмеген немесе ескірген сырлар танымал. Бұл көбінесе ыңғайлы қаптамада сатылады және қалыпты канадалық тағам ретінде қарастырылады. Канаданың барлық жерінде сырды картоп фри және соуспен бірге путин деп аталатын танымал тағам ретінде ұсынады. Кердтер сондай-ақ Онтариодағы тарихи Ватерлоо округі сияқты германдық текті аймақтарға тән. АҚШ-тың орталық батысындағы кейбір аймақтарда, әсіресе Висконсин штатында, қамырды жаңа піскен күйінде қосымша ингредиенттерсіз жейді немесе панировкалап, қуырады. Қамыр өнімдері аймаққа байланысты әртүрлі болады және оларға: сүзбе, бактериялармен және кейде шырпымен ұйытылған сыр, фермерлік сыр, құйма сыр, кесо бланко және панир кіреді. Бұл сөз сондай-ақ ұқсас көрініс немесе консистенциясы бар сүт емес өнімді де білдіре алады, бірақ мұндай жағдайларда сөзді толықтырушы сөздер немесе "ұйытылған" сөзі қолданылады. Венгрияда туро деп аталатын қамырдың бір түрі бар, ол бірнеше ұлттық тағамдардың құрамына кіреді, мысалы, турос палачинта, турос цсуза және турос гомбок. 2019 жылы rögös túró – "күлде гүлді еске түсіретін еріген түйіршіктерден тұратын" ерекше құрылымы бар түріне (атауы "түйірлі туро" деп аударылады) ЕО-ның "Дәстүрлі ерекшелік кепілдігі" (СТК) мәртебесі берілді. Түркияда қамырды кеш деп атайды және оны қуырылған нанмен бірге ұсынады, сондай-ақ Болу және Зонгулдак провинцияларында макаронмен жейді. Шри-Ланкада қамырды ежелден бері тәтті ретінде жаңа піскен күйінде жейді. Әдетте, қыш құмыраларда пісірілген бұқа қамыры китул (Caryota urens) шырыбымен бірге ұсынылады, бұл аралдың барлық жерінде деликатес саналады. Сиыр сүтінен жасалған қамыр да өндіріледі, бірақ бұқа қамыры артықшылыққа ие. Непалда қамырды пастеризацияланған сүтті табиғи микрофлорамен қышқылту арқылы дайындайды. Пастеризацияланған сүт Daar (Boehmeria Rugulosa) сияқты ағаштан жасалған теки деп аталатын ыдысқа салынады. Сүт 12-16 сағатқа қалдырылады, ал текидегі микроорганизмдер егіс ретінде әрекет етеді. Содан кейін алынған қамырдан чхурпи және оның түрлерін дайындайды. Мексикада chongos zamoranos – қант пен корица қосылған сүттен жасалған десерт. Албандық гжизаны сүт сарысуын 15 минут қайнатып, оған сірке немесе лимон қосып дайындайды. Содан кейін оны ағызып, дәм тату үшін тұздайды. Гжизаны бірден жеуге болады немесе бірнеше күнге тоңазытқышта сақтауға болады.