Кіріспе

Оңтүстік аспан жарты шардагы жұлдыздар шоқжұлдызы.

Қазіргі шоқжұлдыздың тарихы

Паво – бұл Петрус Планциус Шығыс Үндістанға алғашқы голланд сауда экспедициясында барған Питер Дирксзон Кейзер мен Фредерик де Хоутманның оңтүстік аспанды бақылаулары негізінде құрылған он екі шоқжұлдыздың бірі. Ол алғаш рет 1598 жылы Амстердамда Планиус және Жодокус Хондиус жариялаған 35 см (14 дюйм) диаметрлі аспан глобусында пайда болды. Бұл шоқжұлдыз алғаш рет 1603 жылы неміс картографы Иоганн Байердің "Уранметрия" атты аспан атласында бейнеленді. Де Хоутман сол жылы оны оңтүстік жұлдыздар каталогына голланд тілінде De Pauww Pavo деп енгізді, ал жақын орналасқан Феникс, Грус және Тукана шоқжұлдыздары жиынтығында "Оңтүстік құстар" деп аталады.

Грек мифологиясындағы пау

Ұлттық ғарыш институтының бұрынғы атқарушы директоры Марк Чартранның айтуынша, бұл жұлдыздар тобын тұңғыш рет «пау» деп атаған Планций болмауы мүмкін: «Грек мифологиясында қазіргі «пау» жұлдызы Аргос [немесе Аргус] деп аталады. Ол Арго кемесін салған адам. Юнона оны пауқұсқа айналдырып, кемесімен бірге аспанға орналастырды». Шындығында, гректер үшін пауқұс «жұлдызды аспанды бейнелейтін» символ болған, ал Гера құдайы аспанды пауқұс тартқан күймемен айдап өтеді деп сенген. Пауқұс пен «Аргус» атауы басқа бір мифте де маңызды орын алады, онда Аргостың әдемі ханшайымы Ио Зевске (Юпитер) ұнайды. Зевс әйелін (және қарындасын) Гераны алдап, онымен бірге болу үшін Ионы бұзауға айналдырды. Гера Зевстің әрекетін біліп, бұзауды сыйлық ретінде сұрады. Зевс осындай ақылға қонымды өтінішті қабылдамай, неге болмасын, бұзауды Гераға берді, ол дереу Ионы қуды және жүз көзі бар Аргус Паноптеске жүкті Ионы Зевстен қорғауды тапсырды. Ал Зевс Гермеске Ионы құтқаруды өтінді; Гермес музыка арқылы Аргус Паноптесті ұйықтатып, содан кейін оны өлтірді. Гера өзінің сүйікті құсы – пауқұстың құйрығын Аргустың көздерімен әшекейледі. Овидийдің «Метаморфозаларында» айтылғандай, Аргус Паноптінің өлімінде де аспанға қатысты анық сілтеме бар: «Аргус өлді; соншама көп көз, соншама жарқын, бір түнде жүз көзінің бәрі сөнді. Сатурния [Гера] осы көздерді тауып алып, құсының [пауқұстың] қауырсындарына орналастырып, құйрығын жұлдызды зергерлік бұйымдармен толтырды». Голландиялық астрономдар Пауны жасағанда грек мифологиясын еске алған-алмағаны белгісіз, бірақ Планцийдің Кейзер мен Де Хоутман арқылы енгізген басқа шоқжұлдыздарына сәйкес, жаңа шоқжұлдыздағы «пауқұс» ежелгі гректерге таныс көк пауқұс емес, зерттеушілер Шығыс Үндістанда кездестірген жасыл пауқұсқа сілтеме жасауы мүмкін.

Басқа мәдениеттердегі эквиваленттер

Австралияның Солтүстік территориясындағы Вардаман халқы Паво жұлдыздарын және оған жақын Ара шоқжұлдызын ұшқыш түлкілер деп қараған.

Сипаттамалары

Павоның солтүстігінде Телескопиум, батысында Апус және Ара, оңтүстігінде Октан, шығысында және солтүстік-шығысында Инд орналасқан. Оның ауданы 378 шаршы градусқа тең, бұл 88 қазіргі шоқжұлдыздың арасында 44-орынды және түнгі аспанның 0,916% құрайды. 1922 жылы Халықаралық астрономиялық одақ бекіткен шоқжұлдыздың үш әріптік аббревиатурасы "Pav" болып табылады. Бельгиялық астроном Эжен Дельпорт 1930 жылы анықтаған шоқжұлдыздың ресми шекаралары 10 сегменттен тұратын көпбұрышпен белгіленген. Экваторлық координаттар жүйесінде осы шекаралардың оң көтерілу координаттары аралығында, ал еңіс координаттары −56.59° мен −74.98° аралығында жатыр. Оңтүстік жарты шардағы терең орналасқан шоқжұлдыздардың бірі ретінде, Паво солтүстік жарты шардың 30-шы параллелінен солтүстік ендіктерінде көкжиектің астында қалады, ал оңтүстік жарты шардың 50-ші параллелінен оңтүстік ендіктерінде циркумполяр болып табылады.

Жұлдыздар

Павоны өзінің картасында бейнелегенмен, Байер оның жұлдыздарына Байер белгілеулерін тағайындамады. Француз саяхатшысы және астрономы Николя Луи де Лакайль 1756 жылы оларды Альфадан Омегаға дейін белгіледі, бірақ Пси мен Сиді жіберді және Mu және Phi Pavonis деп атады. 1879 жылы американдық астроном Бенджамин Гулд оның жарқырауына байланысты Xi Pavonis жұлдызына атау берді, бірақ Chi Pavonis жұлдызының әлсіздігіне байланысты одан бас тартты. Паво шоқжұлдызының Телескопиуммен солтүстік шекарасына жақын орналасқан Альфа Павонис – Павоның ең жарқын жұлдызы. Альфаның көрінетін (немесе визуалды) шамасы 1,91 және спектрлік класы B2IV. Бұл спектроскопиялық екіжұлдыздық жүйе, бір есептеу бойынша жұлдыздар жұбы арасындағы қашықтық 0,21 астрономиялық бірлік (АБ), яғни Меркурий мен Күн арасындағы қашықтықтың жартысы. Екі жұлдыз бір-бірін 11 күн 18 сағат ішінде айналады. Бұл – ядросындағы сутегі отынын толық пайдаланып, негізгі тізбектен шығып, кеңейіп, салқындаған қартайған жұлдыз. Ол Күн жүйесінен 135 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Бетадан батысқа қарай бірнеше градусқа орналасқан Дельта Павонис – жақын маңдағы, Күнге ұқсас, бірақ көбірек дамыған жұлдыз; Бетадан шығысқа қарай және Паво шоқжұлдызының Индуспен шығыс шекарасында Гамма Павонис – 4,22 шамасы бар және F9V жұлдыздық класы бар, Жерден 30 жарық жылы қашықтықта орналасқан күн типіндегі жұлдыз. Паводағы басқа жақын жұлдыздар әлдеқайда әлсіз: SCR 1845 6357 (Паводағы ең жақын жұлдыз) – 17,4 көрінетін шамасы бар екіжұлдыздық жүйе, 12,6 жарық жылы қашықтықта орналасқан қызыл ергежейлі жұлдыз және қоңыр ергежейлі жұлдыз серігінен тұрады, ал Gliese 693 – 10,78 көрінетін шамасы бар қызыл ергежейлі жұлдыз, 19 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Павода бірнеше ерекше өзгермелі жұлдыздар бар. Lambda Pavonis – 3,4-тен 4,4-ке дейінгі шамада өзгеретін жарқын, дұрыс емес өзгермелі жұлдыз; бұл өзгерісті қарусыз көзге байқауға болады. Гамма Кассиопеясының өзгермелі немесе қабықша жұлдызы ретінде жіктелетін бұл жұлдыз B2II IIIe типіне жатады және Жерден шамамен 1430 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Каппа Павонис – W Virginis айнымалысы, II типті Цефеидтің кіші класы. NU және V Pavonis – жартылай тұрақты, өзгермелі қызыл алып жұлдыздар. NU-дың M6III спектрлік класы бар және оның шамасы 4,9-дан 5,3-ке дейін, ал V Pavonis шамасы 6,3-тен 8,2-ге дейін 225,4 және 3735 күндік екі кезеңде бір мезгілде өзгереді. C6,4(Nb) спектрлік класы бар және айқын қызыл түсті. Көрінетін шамасы 3,6 Эта – Жерден 350 жарық жылы қашықтықта орналасқан K2II спектрлік класы бар жарқын қызғылт сары алып жұлдыз. Xi Pavonis – кішкентай телескоптарда жарқын қызғылт жұлдыз және оның күңгірт ақ серігі ретінде көрінетін көпжұлдыздық жүйе. AR Pavonis – Жерден 18000 жарық жылы қашықтықта орналасқан қызыл алып жұлдыз және кішкентай қызғылт жұлдыздан тұратын әлсіз, бірақ жақсы зерттелген тотығу екіжұлдызы. Оның кейбір ерекшеліктері бар, кіші компоненті аккрециялық дискіге ие. 605 күн ішінде 7,4-тен 13,6-ға дейін шамасы өзгереді. 2018 жылдың қарашасында 8-ші шамасы бар HD 186302 жұлдызы Күннің туысы деп танылған екінші жұлдыз болды, бұл ерекше Күнге ұқсас, G2 спектрі бірдей, сонымен қатар бірдей массасы бар, екі спектрі бірдей металдық құрамын көрсетеді.

Планеталық жүйелер мен қалдықтар дискілері

Планеталық жүйелері бар алты жұлдыз табылды. HD 181433 қызғылт сары жұлдызының жүйесінде үш планета табылды: 9,4 күнге дейін орбиталық периоды бар ішкі супер Жер және 2,6 және 6 жылдық периоды бар екі сыртқы газ гиганттары. HD 196050 және HD 175167 сары G класты Күнге ұқсас жұлдыздар, ал HD 190984 – Күннен сәл үлкен және ыстық F класты негізгі тізбекті жұлдыз; бәрінің де газ гигант серігі бар. HD 172555 – жас, ақ түсті А типті негізгі тізбекті жұлдыз, оның екі планетасы соңғы бірнеше мың жылда күшті соқтығысқа ұшыраған сияқты. Көлемді кремний диоксиді газының спектрографиялық деректері кіші планетаның, кем дегенде Жердің Ай сияқты көлемде болған, жойылғанын, ал үлкенінің, кем дегенде Меркурий сияқты көлемде болған, ауыр зақым алғанын көрсетеді. Бұл соқтығысқа қатысты деректерді NASA-ның Спитцер ғарыш телескобы анықтады. Шоқжұлдыздың оңтүстігінде орналасқан Эпсилон Павонис – Жерден шамамен 105 жарық жылы қашықтықта орналасқан, 3,95 жұлдыздық шамасы бар, А0Va спектральды типіндегі ақ негізгі тізбекті жұлдыз. Ол 107 АЕ қашықтықтағы тар шаң сақинасымен оранылған болып көрінеді.

Терең аспан нысандары

Паводағы терең аспан нысандарына NGC 6752 кіреді, бұл аспандағы төртінші ең жарық шарлы шоқ, Омега Центаврдан, 47 Туканаеден және Мессье 22-ден кейін. Оның диаметрі шамамен 100 жарық жылы, және 100 000 жұлдызға ие деп есептеледі. Шоқтың артында Bedin I деп аталатын кішкентай шар тәрізді галактика көрінеді. Оңтүстікке қарай үш градусқа орналасқан NGC 6744 галактикасында 2005 жылы 1c типіндегі супернова ашылды; SN2005at деп белгіленген, оның шамасы 16.8-ге жеткен. Эта Павонистен солтүстік-шығысқа қарай 10 доғалық минутта IC 4662 кішкентай галактикасы орналасқан. Ол тек 8 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан және жоғары жұлдыз құралу аймақтарына ие. Альфа Павонистен батысқа қарай 1.7 градусқа орналасқан 14-ші жұлдыздық шамалы IC 4965 галактикасы Шапли суперкластерінің орталық мүшесі болып табылады. 1969 және 1980 жылдар аралығында ол алты рет метеорларды байқаған. Тамыз павонидтері шамамен 31 тамызда ең жоғарғы деңгейге жетеді және Галлей типті кометасымен (P/1991 L3) байланысты деп саналады.