Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аувернь Рона-Альпі аймағындағы префектура және коммуна, Франция.
Prefecture and commune in Auvergne Rhône Alpes, France
the French city
Француз қаласы Сент-Этьен (sɛ̃t‿etjɛn; Франко-провансальдық: Sant Etiève) – Францияның шығыс-орталық бөлігінде, Массив-Централь таулы аймағында, Лион қаласының оңтүстік-батысында, Аувернь Рона-Альпі аймағындағы Луара департаментінің қаласы және префектурасы. Сент-Этьен Франциядағы халық саны бойынша он үшінші коммуна және Аувернь Рона-Альпі аймағындағы екінші ең ірі коммуна. Оның метрополиясы – Сент-Этьен метрополиясы, Лионнан кейін халық саны бойынша екінші орында тұрады. Коммуна сонымен қатар 406 868 тұрғыны бар (2020) кең метрополитен аймағының орталығында орналасқан, бұл 105 коммунаны қамтитын Франциядағы халық саны бойынша он сегізінші орында. Оның тұрғындары – стефануа (еркек) және стефануаз (әйел) деп аталады. Бұрын "қару, велосипед және лента" қаласы және ірі көмір өндіру орталығы ретінде танымал болған Сент-Этьен қазіргі уақытта 19 ғасырдан қалған өнеркәсіптік қаладан 21 ғасырдың "дизайн астанасына" айналуға бағытталған ауқымды қалалық жаңарту бағдарламасын жүзеге асырып жатыр. Бұл тәсіл 2010 жылы Сент-Этьеннің ЮНЕСКО-ның Шығармашылық қалалар желісіне қосылуымен мойындалды. Қазіргі уақытта қала жаңартылуда, Шатокре бизнес ауданы, "Steel" сауда орталығы және өндірістік-шығармашылық ауданы салынып жатыр. Қала өзінің AS Saint Étienne футбол клубымен де танымал, ол Ligue 1 турнирін он рет жеңіп алған.
Saint Étienne (sɛ̃t‿etjɛn; Franco Provencal: Sant Etiève) is a city and the prefecture of the Loire département, in eastern central France, in the Massif Central, southwest of Lyon, in the Auvergne Rhône Alpes region. Saint Étienne is the thirteenth most populated commune in France and the second most populated commune in Auvergne Rhône Alpes. Its metropolis (métropole), Saint Étienne Métropole, is the second most populous regional metropolis after Lyon. The commune is also at the heart of a vast metropolitan area with 406,868 inhabitants (2020), the eighteenth largest in France by population, comprising 105 communes. Its inhabitants are known as Stéphanois (masculine) and Stéphanoises (feminine). Long known as the French city of the "weapon, cycle and ribbon" and a major coal mining centre, Saint Étienne is currently engaged in a vast urban renewal program aimed at leading the transition from the industrial city inherited from the 19th century to the "design capital" of the 21st century. This approach was recognised with the entry of Saint Étienne into the UNESCO Creative Cities network in 2010. The city is currently undergoing renewal, with the installation of the Châteaucreux business district, the ‘Steel’ retail complex and the manufacturing creative district. The city is known for its football club AS Saint Étienne, which has won the Ligue 1 title ten times.
Тарих
Әулие Стефанның құрметіне аталған қала, тарихи жазбаларда алғаш рет орта ғасырларда Сент-Этьен-де-Фюран деп тіркелген (Луар өзенінің саласы – Фюран өзенінің атымен). 13 ғасырда бұл Әулие Стефанға арналған шіркеудің төңірегіндегі шағын қалашық болды. Фюран өзенінің жоғарғы ағысында, Сент-Джеймс жолының жанында, 1222 жылы цистерциандықтар Вальбенойт аббаттығын құрды. 15 ғасырдың соңында қала бастапқы құрылысты қоршаған қабырғалармен қорғалған бекінілген ауылға айналды. 16 ғасырдан бастап Сент-Этьен қару-жарақ өндірісін дамытып, сауда орталығына айналды. Осы фактор қаланың маңыздылығын арттырды, сонымен қатар 17 ғасырдан бастап ленталар мен пассамент жасау орталығы болды. Кейіннен ол Луар көмір бассейнінің кен орталығына айналды, ал соңғы кезде велосипед өнеркәсібімен танымал болды. 19 ғасырдың бірінші жартысында қала Луар департаментіндегі округ орталығы болып табылды, 1832 жылы халқы 33 064 адамды құрады. Өнеркәсіптің шоғырлануы нәтижесінде 1880 жылға қарай халық саны 110 000-ға дейін тез өсті. Сент-Этьеннің маңыздылығының артуы 1855 жылдың 25 шілдесінде оның префектура мен департамент әкімшілігінің орталығы болуына әкелді, ол департаменттің орталық қаласы және префекттің резиденциясына айналды, ал Монбрисон округ орталығы мәртебесіне төмендетілді. Сент-Этьен 1855 жылдың 31 наурызында Вальбенойт коммунасын және бірнеше көршілес елді мекендерді қосып алды.
Named after Saint Stephen, the city first appears in the historical record in the Middle Ages as Saint Étienne de Furan (after the River Furan, a tributary of the Loire). In the 13th century, it was a small borough around the church dedicated to Saint Stephen. On the upper reaches of the Furan, near the Way of St. James, the Abbey of Valbenoîte had been founded by the Cistercians in 1222. In the late 15th century, it was a fortified village defended by walls built around the original nucleus. From the 16th century, Saint Étienne developed an arms manufacturing industry and became a market town. It was this which accounted for the town's importance, although it also became a centre for the manufacture of ribbons and passementerie starting in the 17th century. Later, it became a mining centre of the Loire coal mining basin, and more recently, has become known for its bicycle industry. In the first half of the 19th century, it was only a chief town of an arrondissement in the département of the Loire, with a population of 33,064 in 1832. The concentration of industry prompted these numbers to rise rapidly to 110,000 by about 1880. It was this growing importance of Saint Étienne that led to its being made seat of the prefecture and the departmental administration on 25 July 1855, when it became the chief town in the département and seat of the prefect, replacing Montbrison, which was reduced to the status of chief town of an arrondissement. Saint Étienne absorbed the commune of Valbenoîte and several other neighbouring localities on 31 March 1855.
Климат
Ауа райы стансасындағы климат төменгі биіктікте орналасуына байланысты қоңыржай, бірақ Сент-Этьен қаласының өзі әлдеқайда биік, орталық бөлігінде 530 м-ден жоғары, ал қаланың оңтүстік жағында тіпті 700 м-ден асып кетеді. Сент-Этьен жылы жазғы ылғалды континенттік климатқа (Кёппен: Dfb) өте жақын; ол Франциядағы қар жиналатын қалалардың бірі болып есептеледі, жыл сайын шамамен 85 см қар жиналады.
The climate is temperate at the weather station due to its low altitude, but Saint Étienne itself is much higher, above 530 m (1,739 ft) in the centre, as well as even above 700 m (2,297 ft) in the southern parts of the city. Saint Étienne is very close from a warm summer humid continental climate (Köppen: Dfb); it is generally one of the snowiest cities in France, with an average of 85 cm (2.79 ft) of snow accumulation per year.
Спорт
Қалалық футбол клубы AS Saint Étienne Лига 1 титулын рекордтық он рет жеңіп алды, олардың көптеген табыстары 1970-ші жылдарға тоғысқан. Британдық инди-дас тобы Saint Etienne өздерін осы клубтың құрметіне атады. Saint Étienne қаласында көптеген спорт стадиондары бар, олардың ең ірісі – футболға арналған Гефрой Гуишар стадионы және жеңіл атлетикаға арналған Анри Люкс стадионы. Saint Étienne француз велосипед өнеркәсібінің бұрынғы астанасы болды. Велосипед дөңгелегін шығаратын Mavic компаниясы осы қалада орналасқан, ал Motobécane және Vitus велосипед рамаларын шығаратын компаниялар да мұнда негізделген. Қала жиі "Тур де Франс" веложарысының бір кезеңін қабылдайды. Saint Étienne тұрғыны Тьерри Гюоргиу – бағдарлау спортынан әлем чемпионы. Жергілікті регби клубы – CA Saint Étienne Loire Sud Rugby.
The city's football club AS Saint Étienne has won the Ligue 1 title a joint record ten times, achieving most of their success in the 1970s. The British indie dance band Saint Etienne named themselves after the club. Saint Étienne has many sports stadiums, the largest being Stade Geoffroy Guichard used for football and Stade Henri Lux for athletics. St. Étienne was the capital of the French bicycle industry. The bicycle wheel manufacturer Mavic is based in the city and frame manufacturers Motobécane and Vitus are also based here. The city often hosts a stage of the Tour de France. Saint Étienne resident Thierry Gueorgiou is a world champion in orienteering. The local rugby union team is CA Saint Étienne Loire Sud Rugby.
Көлік
Ең жақын әуежай – Сент-Этьен-Бутхен әуежайы, ол Андрезие-Бутхен қаласында, Сент-Этьеннің солтүстік-батысында орналасқан. Басты теміржол станциясы – Сент-Этьен-Шатокре станциясы, ол Париж мен Лионға жоғары жылдамдықты қызметтер ұсынады (Сент-Этьен-Лион теміржолы), сондай-ақ бірнеше өңірлік бағыттармен байланысады. Сент-Этьенде жергілікті қызмет көрсететін тағы төрт теміржол станциясы бар (Беллеву, Карно, Ла-Террас және Ле-Клэпье). Сент-Этьен өзінің трамвайымен (Сент-Этьен трамвайы) де танымал – ол Лилль қаласымен бірге 20-шы ғасыр бойында сақталған, – және троллейбус жүйесімен (Сент-Этьен троллейбус жүйесі) – Францияда қазіргі уақытта жұмыс істейтін осындай үш жүйенің бірі. Автобус және трамвай тасымалын Société de Transports de l'Agglomération Stéphanoise (STAS) қоғамдық көліктерді басқару ұйымы реттейді және қамтамасыз етеді. 2010 жылдың маусым айынан бері 280 қысқа мерзімді жалға алу велосипеді бар Vélivert велосипед бөлісу жүйесі қолжетімді.
The nearest airport is Saint Étienne–Bouthéon Airport which is located in Andrézieux Bouthéon, north northwest of Saint Étienne. The main railway station is Saint Étienne Châteaucreux station, which offers high speed services to Paris and Lyon (Saint Étienne–Lyon railway), as well as connects to several regional lines. There are four other railway stations in Saint Étienne (Bellevue, Carnot, La Terrasse and Le Clapier) with local services. Saint Étienne is also notable for its tramway (Saint Étienne tramway) – which uniquely with Lille, it kept throughout the 20th century – and its trolleybus system (Saint Étienne trolleybus system) – which is one of only three such systems currently operating in France. Bus and tram transport is regulated and provided by the Société de Transports de l'Agglomération Stéphanoise (STAS), a public transport executive organisation. The bicycle sharing system Vélivert with 280 short term renting bicycles has been available since June 2010.