Кіріспе

Пуэрто-Рикодағы қала және муниципалитет – Катано қаласы, Пуэрто-Рико.

Катано (kaˈtaɲo) – Пуэрто-Риконың солтүстік-шығыс жағалауында, Сан-Хуан шығанағы мен Атлант мұхитының жанында орналасқан қала және муниципалитет. Солтүстігінен Сан-Хуан, солтүстік-батысынан Баямон және Гуайнабо, шығысынан Тоа Баха, ал батысынан Гуайнабомен шектеседі. Катано Сан-Хуан агломерациясының құрамына кіреді. Қала 7 бариодан және Катано Пуэблодан (қаланың орталық бөлігі және әкімшілік орталығы) тұрады. Бұл Сан-Хуан-Кагуас-Гуайнабо метрополитендік статистикалық аймағының бір бөлігі.

Тарих

Эрнандо де Катаньо Франсиско Бахамонде де Луго Пуэрто-Рико губернаторы болған кезеңде (1564–1568) Пуэрто-Рикода медициналық қызмет көрсету үшін таңдалды. Ол Пуэрто-Рико отарлау кезінде келген алғашқы дәрігерлердің бірі болды және лауазымын қабылдағанда Сан-Хуан аралшасының ар жағындағы жер телімін жалақы ретінде алды. Осы кезден бастап аймақ өзінің алғашқы иесінің атымен таныла бастады. Адамдар аймаққа қоныстанумен, Катаньо Байамонның бариосы деп жарияланды. Бірақ, осы жылдары батпақты жер болғандықтан қаланың дамуында үлкен жетістіктер болған жоқ. Дегенмен, 1690 жыл шамасында тұрғындарға Баямонға бармай діни қызметтер алуға мүмкіндік беру үшін шіркеу құрылды. 19 ғасырдың ортасында Сан-Хуан шығанағы арқылы тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауды жеңілдету үшін паром компаниясы құрылды. Бұл Катаньо халқының өсуіне себеп болды және оны Баямонның ең гүлденген бариоларының біріне айналдырды. Алайда, 1839 жылы Баямоннан бөлінуге жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1893 жылдың 26 маусымында епископ Антонио Пуиг и Монсеррат Катаньо, Пало-Секо және Палмас бариоларын Баямон приходынан бөліп, осы аймақтардың тұрғындары үшін тәуелсіз приход құрды. 1927 жылы Катаньо ресми түрде Hato de Palmas de Cataño муниципалитеті деп жарияланды, бірақ уақыт өте келе бұл атау қысқартылып, жай ғана Катаньо деп аталатын болды. Қаланың негізі қалануында саясат маңызды рөл атқарды, себебі Баямонды аралдың заң шығарушы органына қарсы идеологиясы бар басшылық басқарды. Катаньоның Баямоннан бөлінуі осы оппозицияны әлсірету стратегиясы болды. Жер аумағы бес шаршы миль (12,5 км²) ғана болатын Катаньо Пуэрто-Рикодағы ең кішкентай муниципалитет. Бұл аумақ, жер көлемі бойынша екінші кішкентай муниципалитет – Ормигеросқа қарағанда екі еседен астам кішкентай. 2017 жылдың 20 қыркүйегінде Мария дауылы Катаньо халқын күйзеліске түсірді, олардың инфрақұрылымы мен үйлері қирады. Сағатына 150 миль жылдамдықпен соққан дауыл шамамен 650 үйді қиратып, су басып, жолдар өзенге айналды. Катаньоның Хуана-Матос ауданындағы үйлердің шамамен 80% қирады.

География

Катано негізінен Пуэрто-Риконың солтүстік аймағына жататын жазық далалардан тұрады. Оның солтүстік жағалауы Атлант мұхитының Сан-Хуан шығанағында орналасқан.

Бариолар

Катаньо тек екі бариоға бөлінген: Катаньо барио пуэбло және Палмас.

Салалар

Баррио (қазіргі заманда, шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) секторлар деп аталатын кішігірім аймақтарға бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада, резиденциал және тағы да басқалар.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың ерекше қауымдастықтары – әлеуметтік оқшаулануға ұшыраған азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Катаньода келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Кучариллас, Хуана Матос, Пуэнте Бланко және Пунтилла.

Мерекелер мен іс-шаралар

Катаньо шілде айында өз қамқоршысының мерекесін тойлайды. Nuestra Sra. del Carmen қамқоршылық мерекесі – діни және мәдени той, онда әдетте шерулер, ойындар, қолөнершілер, көңіл көтеру шаралары, аймақтық тағамдар мен тікелей музыкалық қойылымдар ұйымдастырылады. Жергілікті туризмді жандандыру мақсатында Пуэрто-Рико туристік компаниясы «Voy Turistiendo» («Мен саяхаттап жүрмін») атты акцияны іске қосты, оған паспорт кітапшасы және веб-сайт кіреді. Катаньо бетінде Lancha de Cataño, Malecón de Cataño және Casa Bacardí қызығушылық тудыратын орындар ретінде тізімделген.

Христофор Колумб мүсіні

Қала 1998 жылы қала әкімі Эдвин Ривера Сиера Ресейге сапар шегіп, "Жаңа дүниенің тууы" деп аталған Христофор Колумбтың алып мүсінін алғанда танымал болды. Церателидің Колумб мүсіні суретші Зураб Церателидің жобасымен жасалған және орнатылғанда 107 метр биіктікте болар еді. 1992 жылы Цератели бұл мүсінді АҚШ-қа, оның саяхатының 500 жылдығын тойлауға арнап сыйлық ретінде ұсынған. Бірақ, ол қабылданбады. Мүсінді Ресейден Катаньоға тасымалдауға 2,4 миллион доллар жұмсалды. Аралға жеткен соң, мүсіннің 2700 қола бөлігі жобаға қаржы күтіп, далада шашылып қалды, бірақ Ривера Сиера оған жеткілікті халықтық қолдау немесе қаржы табуға қол жеткізбеді. Мүсін Аресибода орнатылды.

Спорт

Катаньода бірнеше кәсіби спорт командасы бар, және қалада бірнеше маңызды спорт нысандары орналасқан, оның ішінде Перучо Сепеда стадионы, Педро Родригес Гая бокс аренасы және Косме Бейтиа Саламо аренасы бар.

Экономика

Катано өзінің орналасуына байланысты аралға порты ретінде үнемі маңызды рөл атқарып келді. Балық аулау да ғасырлар бойы экономиканың басты көзі болды. Бакарди, әлемдегі ірі ром өндірушілердің бірі, Катанода дистилляция зауытында өндіріс жүргізеді. Қалада орналасқан басқа да салалар – мұнай өңдеу зауыттары, сауда фирмалары, көлік және логистика, сондай-ақ тағы да басқалары.

Демография

Шағын аумағына қарамастан, Катаньода ұқсас аумақтардағы муниципалитеттерге қарағанда халық саны көп. Бұл, әлдебір себепті, оның Сан-Хуан астанасына жақын орналасуымен байланысты болуы мүмкін. 2000 жылғы санақ бойынша халық саны 30 071 адамды құрады, ал халық тығыздығы... 1950 жылғы санақпен салыстырғанда қазіргі халық саны шамамен екі есеге жуық болғанымен, соңғы санақ тұрғындардың аздап азайғанын көрсетеді. Жалпы алғанда, Пуэрто-Рико халқының көп бөлігі мулаттардан (африка және еуропалық текті) және еуропалық тектен тұрады, сонымен қатар африка және азиялық кіші топтары да бар. 2000 жылғы санақтан алынған мәліметтерге сәйкес, катаньолықтардың 66,9% испан немесе ақ текті, 8,6% қара текті, 0,8% американдық үндістер және т.б. құрайды.

Раса – Катаньо, Пуэрто-Рико – 2000 жылғы санақ

Раса | Халық саны | Жалпы пайыз
------- | -------- | --------
Ақ түстілер | 20 427 | 67,9%
Қара/Африкалық американдықтар | 2 279 | 7,6%
Американдық үндістер және Аляска тумалары | 226 | 0,8%
Азиялықтар | 58 | 0,2%
Гавай және Тынық мұхиты аралдарының тумалары | 7 | 0,0%
Басқа нәсілдер | 1 839 | 6,1%
Екі немесе одан көп нәсілдер | 5 235 | 17,4%

Үкімет

Бастапқы құрылғаннан кейін Катаньо Баямон аймағына қарасты. 1839 жылдан 1845 жылға дейін барионы Баямоннан бөліп шығаруға бірнеше әрекет жасалды, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Алайда, 19 ғасырдың соңында епископ Антонио Пуиг и Монсеррат Катаньоны бөліп, дербес шіркеу құруға қол жеткізді. Катаньо 1927 жылдың 25 сәуірінде ресми түрде муниципалитет деп жарияланды, алғашқы мэрі Альберто Давила болды. 1987 жылы Эдвин Ривера Сьерра Катаньо қаласының мэрі болып сайланды. Ол бұл лауазымда 16 жыл қызмет етіп, 2003 жылы отставкаға шықты. Оның орнына Уилсон Сото келді, ол 2004 жылы Пуэрто-Рикодағы сайлауда ресми түрде сайланды. 2008 жылы Жозе Росариоға қарсы қайта сайлауға түсіп жеңілгеннен кейін, Сото тоғыз қылмыстық іс бойынша айыпталып сотқа тартылды. Қала Пуэрто-Рико Сенатының II округіне кіреді, оны екі сенатор ұсынады. Мигдалия Падилья мен Кармело Риос Сантьяго 2005 жылдан бері округтік сенаторлар болып қызмет етеді.

Таңбалар

Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.

Ту

Ту тоғыз көлденең жолақтан тұрады: төрт көк жолақ және бес ақ жолақ (елтаңбадағы күміс түсті алмастырады). Ақ және жасыл жолақ жоғарыдан төменге қарай диагональ бойымен бүкіл тудың ұзындығында созылады. Жасыл түс елтаңбада да кездесетін пальма ағаштарын көрсетеді. Ту 1974 жылдың 5 қыркүйегінде Хосе Альварес Брунет әкімдік қызметін атқарып тұрған кезінде ресми түрде қабылданды.

Білім

Катаньода Пуэрто-Рико білім беру департаменті басқаратын бірнеше мемлекеттік және жеке мектептер бар.

Көлік

Пуэрто-Рико 22 тас жолы Сан-Хуаннан немесе басқа да көршілес қалалардан Катаньоға қатынауға мүмкіндік береді. Аралдағы көптеген қалалар сияқты, Катаньода да қоғамдық көлік құралдарынан тұратын қоғамдық көлік жүйесі бар. Қала ішінде такси қызметі де қолжетімді. Катаньода «Ла Ланча де Катаньо» деп аталатын, яғни Катаньо паромдары қызметі де бар. 1853 жылдан бері үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан бұл паром қызметі Катаньо мен Ескі Сан-Хуан арасындағы бес минуттық теңіз жолымен күн сайын қатынауды жүзеге асырады. Катаньода ірі паром терминалы орналасқан, саяхат барысында туристер Кастильо-дель-Мороны және Ескі Сан-Хуан терминалына тоқтаған ірі круиздік кемелерді тамашалай алады. Катаньода 16 көпір бар.