Оңтүстік Африкадағы алғашқы еуропалық колония тарихы (1806–1870)
History of the Cape Colony from 1806 to 1870
Оңтүстік Африкадағы алғашқы еуропалық колония – Кап Колониясының (1806-1870) тарихы. Ұрыстар, британдық билеу, жергілікті халықтардың қарсылығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африкадағы алғашқы еуропалық колония тарихы (1806–1870)
History of the first European colony in South Africa (1806–1870)
1806 жылдан 1870 жылға дейінгі Кейп колониясының тарихы 1779 жылдан 1879 жылға дейін жалғасқан Кейп шекаралық соғыстары кезеңін қамтиды. Бұл соғыстар еуропалық отарлаушылар мен жергілікті халық – қоса тайпасы арасында болды, олар өз жерлерін қорғау үшін еуропалық үстемдікке қарсы күресті. Кейп колониясы – Оңтүстік Африкадағы алғашқы еуропалық колония, бастапқыда голландтардың бақылауында болған, бірақ кейіннен британдықтар шапқындап алып, иелігіне өткізген. Жаңадан соғыс басталғаннан кейін, британдық әскерлер тағы бір рет Кейпке жіберілді. 1806 жылғы қаңтарда Столова бухтасының жағалауында болған шайқастан кейін, Кейп қамалының голланд гарнизоны сэр Дэвид Бэрд басқаратын британдықтарға тәслим болды, ал 1814 жылы Нидерланды колонияны британдық тәжіне толығымен өткізді. Ол кезде колония "Бұшман елі" деп аталған кең орталық платоның алдындағы тауларға дейін созылып, 194 000 шаршы километрдей аумақты алып, шамамен 60 000 халқы болды, оның ішінде 27 000 ақ адам, 17 000 бос қойхой және қалғандары құлдар еді. Бұл құлдардың көп бөлігі Африканың басқа аймақтарынан және Малайзиядан әкелінген адамдар еді.
The history of the Cape Colony from 1806 to 1870 spans the period of the history of the Cape Colony during the Cape Frontier Wars, which lasted from 1779 to 1879. The wars were fought between the European colonists and the native Xhosa who, defending their land, fought against European rule. The Cape Colony was the first European colony in South Africa, which was initially controlled by the Dutch but subsequently invaded and taken over by the British. After war broke out again, a British force was sent once more to the Cape. After a battle in January 1806 on the shores of Table Bay, the Dutch garrison of Cape Castle surrendered to the British under Sir David Baird, and in 1814, the colony was ceded outright by the Netherlands to the British crown. At that time, the colony extended to the mountains in front of the vast central plateau, then called "Bushmansland", and had an area of about 194,000 square kilometres and a population of some 60,000, of whom 27,000 were white, 17,000 free Khoikhoi, and the rest slaves. These slaves were mostly people brought in from other parts of Africa and Malays.
Бірінші және екінші шекара соғыстары
Кейп колониясы Ұлыбританияға өткен кезде, ксосалармен болған бірнеше соғыстың алғашқысы күшін жойған еді. Колониялық шекараны кесіп өткен ксосалар, жексенбілік өзен мен Үлкен Балық өзені арасындағы Зурвельд деп аталатын аймақтан қуылды, ол белгілі бір дәрежеде бейтарап аймаққа айналды. 1811 жылға дейін ксосалар біраз уақыт бойы бейтарап аймақты иеленді және отаршылдарға шабуыл жасады. Оларды Зурвельдтен шығарып салу үшін полковник Джон Грэм 1811 жылдың желтоқсанында аралас құрамды әскермен аймақты басып алды, нәтижесінде ксосалар Балық өзенінен шегінуге мәжбүр болды. Полковник Грэмнің штабы орналасқан жерде оның атымен аталатын қала пайда болды: Грэм қаласы, кейін Грэмстаун деп өзгертілді. 1819 жылы Кейп колониясы үкіметі мен ксосалар арасында дау туды, оның тікелей себебі отаршылдық биліктің ұрланған малды қайтаруға тырысуы болды. 1819 жылдың 22 сәуірінде Макана есімді көреген басшының жетекшілігімен олар сол кезде аз ғана ақ әскерлер бақылап тұрған Грэмстаунға шабуыл жасады. Көмек келгеннен кейін ксоса әскерлері кері шегінді. Осыдан кейін Балық және Кейскамма өзендері арасындағы жер бейтарап аймақ деп белгіленді.
The first of several wars with the Xhosa had already been fought by the time that the Cape Colony had been ceded to the United Kingdom. The Xhosa that crossed the colonial frontier had been expelled from the district between the Sundays River and Great Fish River known as the Zuurveld, which became a neutral ground of sorts. For some time before 1811, the Xhosa had taken possession of the neutral ground and attacked the colonists. In order to expel them from the Zuurveld, Colonel John Graham took the area with a mixed race army in December 1811, and eventually the Xhosa were forced to fall back beyond the Fish River. On the site of Colonel Graham’s headquarters arose a town bearing his name: Graham's Town, subsequently becoming Grahamstown. A difficulty between the Cape Colony government and the Xhosa arose in 1819, the immediate cause of which was an attempt by the colonial authorities to enforce the restitution of some stolen cattle. On 22 April 1819, led by a prophet chief named Makana, they attacked Graham’s Town, then held by a handful of white troops. Upon the arrival of reinforcements, the Xhosa troops retreated. It was then agreed that the land between the Fish and the Keiskamma rivers should be neutral territory.
1820 жылы қоныстанушылар
1817–1819 жылдардағы соғыс британдық қоныс аударушылардың айтарлықтай көлемдегі алғашқы толқынына әкелді, бұл оқиғаның салдары ауқымды болды. Сол кездегі губернатор лорд Чарльз Сомерсет, оның ксоса басшыларымен жасасқан келісімдері тұрақсыз екенін көрсеткен соң, шекара аймағына ағылшын қоныс аударушыларын орналастыру арқылы ксосаларға қарсы тосқауыл қадауды ниеттенді. 1820 жылы лорд Сомерсеттің кеңесімен парламент Кейпке көшіп келуді ынталандыру үшін 50 000 фунт стерлинг жұмсауға келісім берді, нәтижесінде 4000 британдық эмигрант болды. Бұл көшіп келгендер, қазір 1820 жылғы қоныс аударушылар деп белгілі, Албани қонысын құрып, кейін Порт-Элизабетке айналдырды және Грехамстаунды өздерінің бас штабы етті. Бұл шара, басты назар шекараның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған және британ үкіметі тарапынан көбінесе Ұлыбританиядағы бірнеше мың жұмыссызға жұмыс табудың бір жолы ретінде қарастырылды. Дегенмен, эмиграция жоспары авторларының күткенінен де әлдеқайда маңызды нәтижелерге қол жеткізді. Ұлыбританияның барлық аймақтарынан және әртүрлі әлеуметтік топтардан келген жаңа қоныс аударушылар Ұлыбританияға берілгендігін сақтады. Уақыт өте келе олар голланд қоныс аударушыларына қарсы күш болды. Бұл иммигранттардың келуі ағылшын тілін Кейпке енгізді. Ағылшын тіліндегі ең алғашқы жарлықтар 1825 жылы жарияланды, ал 1827 жылы оның қолданылуы сот ісіне дейін кеңейтілді. Бірақ голланд тілінен толығымен бас тартпағандықтан, қоныс аударушылар көбінесе екі тілді болды. Келесі онжылдықтарда Кейп колониясының шығыс және батыс бөліктері арасында саяси шиеленіс күшейді. Шығыс Кейп, Порт-Элизабет порты мен қалалық орталығы арқылы, Батыс Кейптегі Кейптаудан басқарылуына наразылық білдіріп, жеке колония болу үшін жиі үгіт жүргізді. Бұл сепаратистік шиеленіс 1870 жылдарға дейін толыққанды аяқталған жоқ, ол кезде премьер-министр Джон Молтено шығыс аймағының маңызды мәселелерін шешу үшін Кейп әкімшілігін қайта құрылымдады және 1873 жылғы Конституциялық түзету заңымен соңғы ресми айырмашылықтарды жойды.
The war of 1817–1819 led to the first wave of immigration of British settlers of any considerable scale, an event with far reaching consequences. The then governor, Lord Charles Somerset, whose treaty arrangements with the Xhosa chiefs had proved untenable, desired to erect a barrier against the Xhosa by having white colonists settle in the border region. In 1820, upon the advice of Lord Somerset, parliament voted to spend £50,000 to promote migration to the Cape, prompting 4,000 British people to emigrate. These immigrants, who are now known as the 1820 Settlers, formed the Albany settlement, later Port Elizabeth, and made Grahamstown their headquarters. Intended primarily as a measure to secure the safety of the frontier, and regarded by the British government chiefly as a way of finding employment for a few thousand of the unemployed in Britain. Yet, the emigration scheme accomplished something with more far reaching implications than its authors had intended. The new settlers, drawn from every part of the United Kingdom and from almost every grade of society, retained strong loyalty to Britain. In the course of time, they formed a counterpoint to the Dutch colonists. The arrival of these immigrants also introduced the English language to the Cape. English language ordinances were issued for the first time in 1825, and in 1827, its use was extended to the conduct of judicial proceedings. Dutch was not, however, ousted, and the colonists became largely bilingual. Over the ensuing decades there was considerable political tension between the eastern and the western halves of the Cape Colony. The Eastern Cape, from its major port and urban centre Port Elizabeth, resented being ruled from Cape Town in the Western Cape and frequently agitated to become a separate colony. These separatist tensions did not completely die down until the 1870s when Prime Minister John Molteno restructured the Cape administration to meet the major eastern concerns and, in the Constitutional Amendment Bill of 1873, abolished the last formal distinctions.
Голландияның ағылшын билігіне қарсылығы
Колония гүлденгенмен, көптеген голланд фермерлері британдық үкіметке, тіпті Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының билігіне де наразы болды, бірақ олардың шағымдары бір-бірінен ерекшеленді. 1792 жылы хойхойлардың мүддесі үшін Моравиялық миссионерлік миссиялар құрылды, ал 1799 жылы Лондондық миссионерлік қоғам хойхойлар мен кхосаларды дінге көшіруге тырыса бастады. Миссионерлердің хойхойлардың шағымдарын қорғауы колонистердің көпшілігінде наразылық тудырды, олардың консервативті көзқарастары уақытша басымдық алды, себебі 1812 жылы судьяларға хойхой балаларын құлдықтан көп ерекшеленбес жағдайда оқушы ретінде бекітуге құқық беретін жарлық шығарылды. Осы уақытта Англияда құлдықты жою қозғалысы күшейді, ал миссионерлер колонистерден Британияға дейін үнемі шақырулар жасады. 1815-1816 жылдар аралығында болған бір оқиға голланд шекарашыларын британдықтарға қарсы тұрақты түрде жауластырды. Безуйденхоут есімді фермер хойхойлардан шағым түскеннен кейін оған жіберілген шақыруды орындаудан бас тартты. Ол өзін қамауға келген топқа оқ атты, ал оған жауап ретінде оқ атылып, қаза тапты. Бұл шағын көтеріліске әкелді, оны басу кезінде британдықтар бес көтерілісшіні Слэгтерс-Некте жария түрде асып тастады, олар бұл жерде «ағылшын тирандарын» қууға ант берген еді. Бұл адамдардың асылуынан туған ашу өлім жазасының жағдайларымен күшейді, өйткені көтерілісшілерді бірден асып тастауға арналған эшафот олардың біріктірілген салмағынан жұлып, адамдар кейіннен бірінен соң бірі асылды. Діни сенімді голланд шекарашылары құлаған эшафотты Құдайдың іс-әрекеті деп сенді. 1827 жылы қабылданған жарлық ескі голланд landdrost және heemraden соттарын жойып, олардың орнына тұрақты судьяларды орнатты. Жарлықта сонымен қатар барлық сот процестері ағылшын тілінде жүргізілуі керек екені белгіленді. 1828 жылғы келесі жарлық хойхойлар мен басқа да бос африкалықтарға Капта ақ адамдармен тең құқық берді. 1830 жылғы тағы бір жарлық құлдарға қатыгездікпен қарағандарға ауыр жазалар тағайындады, ал 1834 жылы құлдардың азаттығы жарияланды. Осы жарлықтардың әрқайсысы голланд фермерлерінің Кап үкіметіне деген наразылығын күшейтті. Сонымен қатар, құл иелеріне төленген өтемақының жеткіліксіздігі және төлем тәсіліне байланысты туған күдіктер көптеген реніштерге әкелді, ал 1835 жылы фермерлер жағымсыз үкіметтен қашу үшін беймәлім жерлерге көшуді қайта бастады. Шындығында, колониялық шекарадан тыс эмиграция 150 жыл бойы үздіксіз жүріп келді, бірақ қазір оның ауқымы кеңейді.
Although the colony was prosperous, many Dutch farmers were as dissatisfied with British rule as they had been with that of the Dutch East India Company, though their grievances were not the same. In 1792, Moravian missions had been established for the benefit of the Khoikhoi, and in 1799, the London Missionary Society began to try to convert both the Khoikhoi and the Xhosa. The championship of Khoikhoi grievances by the missionaries caused much dissatisfaction among the majority of the colonists, whose conservative views temporarily prevailed, for in 1812, an ordinance was issued which gave magistrates the power to bind Khoikhoi children as apprentices under conditions little different from those of slavery. In the meantime, the movement for the abolition of slavery was gaining strength in England, and the missionaries appealed at length, from the colonists to Britain. An incident which occurred from 1815 to 1816 did much to make the Dutch frontiersmen permanently hostile to the British. A farmer named Bezuidenhout refused to obey a summons issued to him after a complaint from Khoikhoi was registered. He fired on the party sent to arrest him, and was killed by the return fire. This caused a miniature rebellion, and in its suppression five ringleaders were publicly hanged by the British at Slagter's Nek where they had originally sworn to expel "the English tyrants". The resentment caused by the hanging of these men was deepened by the circumstances of the execution, for the scaffold on which the rebels simultaneously were hanged broke from their united weight and the men were hanged one by one afterwards. The deeply religious Dutch frontiersmen believed the collapsing scaffold to be an act of God. An ordinance passed in 1827 abolished the old Dutch landdrost and heemraden courts, instead substituting resident magistrates. The ordinance further stipulated that all legal proceedings be henceforth conducted in English. A subsequent ordinance in 1828 granted equal rights with white people to the Khoikhoi and other free African people in the Cape. Another ordinance in 1830 imposed heavy penalties for harsh treatment of slaves, and finally the emancipation of slaves was proclaimed in 1834. Each of these ordinances drew further ire from the Dutch farmers towards the Cape government. Moreover, the inadequate compensation awarded to slave owners, and the suspicions engendered by the method of payment, caused much resentment, and in 1835 the trend where farmers trekked into unknown country in order to escape from a disliked government recommenced. Emigration beyond the colonial border had in fact been continuous for 150 years, but it now took on larger proportions.
Үшінші мыс шекара соғысы (1834-1836)
Шығыс шекарада үкімет пен ксоса халқы арасында жаңа келеңсіздіктер туды, оларға қатысты Кейп үкіметінің саясаты белгісіздікпен сипатталды. 1834 жылдың 11 желтоқсанында үкіметтік отряд жоғары дәрежелі ксоса басшысын өлтіріп, ксосаларды ашуландырды: өлтірілген басшының інісі Макома басқарған 10 000 адамдық әскер шекараны кесіп өтіп, шаруаларды тонады, үйлерді өртеп, қарсылық көрсеткендерді өлтірді. Ең көп зардап шеккендердің бірі – 1829 жылы британдық билік Қат өзені аңғарына қоныстандырған босатылған хойхойлардың колониясы болды. Колонияда жеткілікті сарбаз болмады, бірақ губернатор сэр Бенджамин д’Урбан жылдам әрекет етіп, барлық қолдағы күштерді полковник сэр Гарри Смит басқаруына жинады. Ол 6 қаңтар 1835 жылы Грэхем қаласына жетті, зорлық-зомбылық туралы хабар Кейптаунға жеткеннен кейін алты күн өткен соң. Британдықтар ксоса жауынгерлерімен тоғыз ай бойы соғысып, 1836 жылдың 17 қыркүйегінде жаңа бейбіт келісімге қол қойылды. Осы келісімге сәйкес, Кеи өзеніне дейінгі барлық жер британдық деп танылды және оның халқы британдық азаматтар деп жарияланды. Үкімет ордасы үшін орын таңдалып, оған Вильгельм патшасының қаласы деген ат берілді.
On the eastern border, further trouble arose between the government and the Xhosa, towards whom the policy of the Cape government was marked by much vacillation. On 11 December 1834, a government commando party killed a Xhosa chief of high rank, incensing the Xhosa: an army of 10,000 men, led by Maqoma, a brother of the chief who had been killed, swept across the frontier, pillaged and burned the homesteads and killed all who resisted. Among the worst sufferers was a colony of freed Khoikhoi who, in 1829, had been settled in the Kat River valley by the British authorities. There were few available soldiers in the colony, but the governor, Sir Benjamin d'Urban acted quickly and all available forces were mustered under Colonel Sir Harry Smith, who reached Graham's Town on 6 January 1835, six days after news of the violence had reached Cape Town. The British fought the Xhosa warriors for nine months until hostilities were ended on 17 September 1836 with the signing of a new peace treaty, by which all the country as far as the River Kei was acknowledged to be British, and its inhabitants declared British subjects. A site for the seat of government was selected and named King William's Town.
Ұлы саяхат (1836-1840)
Британ үкіметі сэр Бенджамин д’Урбанның әрекеттерін мақұлдамады, ал британдық колониялар жөніндегі хатшы лорд Гленелг корольге жолдаған хатында «Кейп колониясының басты кемшілігі оның аумағының үлкендігінде» жатыр екенін мәлімдеді және шекараны Фиш өзеніне қайтаруды талап етті. Ол сондай-ақ 1837 жылы д’Урбанды лауазымынан босатып жіберді. Лорд Гленелгтің 26 желтоқсандағы хабарламасында: «Кәпірлердің соғыс ашуға толыққанды негіздері болды; олар бірнеше шабуылдарға наразылық білдіріп, әділ болғанымен, күшсіз қалған кек алуға тырысты». Осы көзқарас ксосаларға қатысты, Вуртректердің Кейп колониясын тастап кетуіне себеп болған көптеген факторлардың бірі болды. «Ұлы көш» деп аталатын бұл оқиға 1836 жылдан 1840 жылға дейін жалғасты. 7000-ге жуық треккерлер (буарлар) Оранж және Ваал өзендерінен тыс жерде, сондай-ақ Наталда республикалық үкімет нысанындағы қауымдастықтар құрды, бірақ олардың алдында британдық эмигранттар қоныстанған еді. Осы кезден бастап Кейп колониясы Оңтүстік Африкадағы жалғыз еуропалық қауым болып қалмады, бірақ көп жылдар бойы ең басым рөлде болды. Оранж өзенінің екі жағындағы эмигрант буарлар көптеген қиындықтар туғызды, онда буарлар, басотолар, басқа да жергілікті тайпалар, бушмендер және гриквалар үстемдік үшін күресті, ал Кейп үкіметі африкалықтардың құқықтарын қорғауға тырысты. Голландиялық емес халыққа зор ықпал еткен миссионерлердің кеңесімен, Кейп үкіметі солтүстік шекарада бейбітшілік орнату мақсатында бірнеше «туған мемлекеттерді» мойындап, оларға қаржылай көмек берді. Гриква халқының батысындағы Грикваленд – мойындалған алғашқы «Келісім мемлекеті» болды. Келесі мемлекеттер 1843 және 1844 жылдары мойындалды. Солтүстік шекара қауіпсіз бола бастағанмен, шығыс шекараның жағдайы өте қиын болды, себебі үкімет кхоса және Кейп фермерлері арасындағы дауларды шеше алмады немесе шешуге ниет білдірмеді. Дегенмен, басқа аймақтарда жағдай жақсарып жатты. Құлдықтан еркін еңбекке көшу батыс провинциялардың фермерлері үшін тиімді болып шықты. 1834-1838 жылдары Кейп колониясында тұрған астроном сэр Джон Гершельдің бастамасымен тиімді білім беру жүйесі енгізілді. Жолдар жөніндегі кеңестер құрылып, жаңа жолдар салуда өте тиімді болды. Бидай өсіру, мал шаруашылығы және шарап жасау сияқты дәстүрлі салаларға қой шаруашылығы қосылды. 1846 жылға қарай жүн елдің ең бағалы экспорт тауарына айналды. 1835 жылы отаршылдарға үкіметте белсенді қатысу мүмкіндігін беру үшін заң шығару кеңесі құрылды.
The British government did not approve of the actions of Sir Benjamin d'Urban, and the British Secretary for the Colonies, Lord Glenelg, declared in a letter to the King that "the great evil of the Cape Colony consists in its magnitude" and demanded that the boundary be moved back to the Fish River. He also eventually had d'Urban dismissed from office in 1837. Lord Glenelg's dispatch of 26 December stated: "The Kaffirs had an ample justification for war; they had to resent, and endeavoured justly, though impotently, to avenge a series of encroachments." This attitude towards the Xhosa was one of the many reasons given by the Voortrekkers for leaving the Cape Colony. The Great Trek, as it is called, lasted from 1836 to 1840. The trekkers (Boers), numbering around 7,000, founded communities with a republican form of government beyond the Orange and Vaal rivers, and in Natal, where they had been preceded, however, by British emigrants. From this time on, Cape Colony ceased to be the only European community in South Africa, though it was the most predominant for many years. Considerable trouble was caused by the emigrant Boers on either side of the Orange River, where the Boers, the Basothos, other native tribes, Bushmen, and Griquas fought for superiority, while the Cape government endeavoured to protect the rights of the native Africans. On the advice of the missionaries, who exercised great influence on all non Dutch people, a number of the "native states" were recognised and subsidised by the Cape government with the objective of creating peace on the northern frontier. The first "Treaty States" to be recognised was Griqualand West of the Griqua people. Subsequent states were recognised between 1843 and 1844. While the northern frontier became more secure, the state of the eastern frontier was deplorable, with the government either unable or unwilling to settle disputes between Xhosa and Cape farmers. Elsewhere, however, the colony was making progress. The change from slave to free labour proved to be advantageous to the farmers in the western provinces. An efficient education system, owing its inception to Sir John Herschel, an astronomer who lived in Cape Colony from 1834 to 1838, was adopted. Road Boards were established and proved to be very effective in constructing new roads. A new stable industry, sheep raising, was added to the original set of wheat growing, cattle rearing, and wine making. By 1846, wool became the country's most valuable export. A legislative council was established in 1835, giving the colonists a share in the government.
Балта соғысы (1846)
Ксосалармен тағы бір соғыс, Балта соғысы немесе Аматола соғысы деп аталатын соғыс 1846 жылы басталды. Бұл соғыс балта ұрлығы үшін сотталуға Грэм қаласына жеткізіліп бара жатқан кезде, Ксоса ұрысына кісендеп байланған хойкхой күзетшісінің қаза болуынан туды. Ксоса тобы күзетшіге шабуыл жасап, оны өлтірді. Қылмыскерді ұстап беруден бас тартты, және 1846 жылдың наурыз айында соғыс жарияланды. Соғысқа ең белсенді қатысқан ру – Нгика руы болды, оларға Ндламбе және Тембу рулары көмектесті. Ксоса әскері 1846 жылдың 7 маусымында Форт-Педдиден бірнеше шақырым жердегі Гвангу шайқасында генерал Сомерсеттен жеңілді. Алайда, соғыс Нгика руының басшысы Сандиле берілгенге дейін жалғасты. Басқа басшылар да біртіндеп оған қосылды, және 1847 жылдың соңына қарай 21 айлық шайқастардан кейін зорлық-зомбылық басылды.
Another war with the Xhosa, known as the War of the Axe or Amatola War, broke out in 1846, when a Khoikhoi escort who had been manacled to a Xhosa thief was murdered while transporting the man to Graham's Town to be tried for stealing an axe. A party of Xhosa attacked and killed the escort. The surrender of the murderer was refused, and war was declared in March 1846. The Ngqikas were the chief tribe engaged in the war, assisted by the Ndlambe and Thembu. The Xhosa were defeated on 7 June 1846 by General Somerset on the Gwangu, a few miles from Fort Peddie. However, the war continued until Sandile, the chief of the Ngqika, surrendered. Other chiefs gradually followed this action, and by the end of 1847 the violence died down after 21 months of fighting.
Британдық егемендіктің кеңейтілуі (1847)
1847 жылдың желтоқсанында, Балта соғысының аяқталуға жақын айында, сэр Гарри Смит колонияның жаңа губернаторы болу үшін қайықпен Кейптаунға келді.
In December 1847, or what was to be the last month of the War of the Axe, Sir Harry Smith reached Cape Town by boat to become the new governor of the colony.
Кейп колониясының кеңейуі
Ол Гленелгтің саясатын келгеннен кейін көп ұзамай өзгертіп, көршілес жерлерді бір жақты басып алу саясатын бастады. 1847 жылғы 17 желтоқсанда жариялаған жарлығы колония шекарасын солтүстікке қарай Оранж өзеніне және шығысқа қарай Кейскамма өзеніне дейін кеңейтіп, Кейп колониясының аумағын шамамен екі есеге арттырды. Бұл британ үкіметімен, сондай-ақ жергілікті бурлар мен африкалық мемлекеттермен кеңеспей жасалды, олар енді өздерін шартты түрде қосылған (аннексияланған) деп тапты. Дегенмен, оның көршілес кхоса тайпаларына қарсы экспансиялық саясаты Шығыс Кап шекарасындағы радикалды отаршылдардың жергілікті қолдауын қамтамасыз етті.
He reversed Glenelg's policy soon after arrival, and embarked on a policy of unilateral conquest of neighbouring lands. A proclamation he issued on 17 December 1847 extended the borders of the colony northwards to the Orange River and eastward to the Keiskamma river, roughly doubling the area of the Cape Colony. This was done without consulting the British Government, or the local Boers and African states which now found themselves annexed. However, his expansionist policy against the neighbouring Xhosa did win him the local support of the extremist colonists of the Eastern Cape frontier.
Британдық кафрарияның пайда болуы
Бірнеше күннен кейін, 1847 жылғы 23 желтоқсанда Ксоса басшыларының мәжілісінде сэр Гарри Кеискамма және Кеи өзендері арасындағы жерді британдық тәжге қосып алғанын жариялады, осылайша Лорд Гленелгтің бұрын берген аумағын қайта қабылдады. Алайда, бұл жер Кейп колониясына қосылмады, оның орнына Британ Кафрариясы деген атпен тәждің қарауына берілді. Ксосалар бастапқыда осы аннексияға зор қарсылық көрсетпеді және губернатордың Оранж өзенінен тыс жердегі буарлар үстінен британдық билікті орнату және Трансваал буарларымен жақсы қарым-қатынас құру сияқты маңызды мәселелері болғандықтан, олар көбінесе өздеріне қалдырылды.
A few days later, at a meeting of the Xhosa chiefs on 23 December 1847, Sir Harry announced the annexation of the land between the Keiskamma and the Kei Rivers to the British crown, thus re absorbing the territory that had been given up by Lord Glenelg. The land was not, however, incorporated into the Cape Colony, but instead made a crown dependency under the name of British Kaffraria. The Xhosa did not initially offer violent resistance against this annexation, and they were mainly left alone as the governor had other serious matters to contend with, including the assertion of British authority over the Boers beyond the Orange River, and the establishment of amicable relations with the Transvaal Boers.
Сотталғандарды үгіттеу және конституция беру (18481853)
Колонияда Кейп колониясын тұтқын станциясы ету туралы ұсыныс бойынша дағдарыс туды. 1848 жылы Генри Грей, 3-ші граф Грей, сол кездегі отарлау хатшысы, Кабо губернаторына, сондай-ақ басқа отарлау губернаторларына, отарлаушылардың белгілі бір санаттағы сотталғандарды қабылдауға қатысты пікірлерін білуді сұрап, айналымдық хат жіберді. Графтың бастапқы ниеті 1845 жылғы Ұлы ашаршылықтан қылмысқа итермеленген ирланд шаруаларын Оңтүстік Африкаға жіберу болды. Сэр Гарри Смит өзінің Колониялық кеңседегі беделінің төмендігін көршілес аумақтарды бір жақты және қымбатқа бағалауынан жақсы білді. Смит, Кабоны тұтқын станциясы ретінде пайдалануға рұқсат беру арқылы Лондонда қолдау табудың жолын көрді. Алайда, Смит бұл жоспарға қатысты жергілікті халықпен кеңеспеді, ал Кабо өзін "еркін қоныстану" колониясы деп мақтан еткендіктен, алғашқы тұтқын кеме келгенде жергілікті халық арасында шу болды, бұл тұтқын дағдарысына әкеп соқты. Бұрыннан Смиттің диктаторлық билігіне наразы болған жергілікті халық, тұтқынға қарсы бірлестік құрды, оның мүшелері "тұтқындарды түсіруге, жабдықтауға немесе жұмысқа орналастыруға" қатысы бар адамдармен кез келген қарым-қатынасты тоқтатуға міндеттелді. Кемеде, "Нептун" деп аталған кемеде 289 тұтқын болды, олардың ішінде әйгілі ирланд көтерілісшісі Джон Митчел және оның серіктері де бар еді. Сэр Гарри Смит, ол кхоса жерлеріне кеңейуіне көмектескен Шығыс Кейптің радикалды қоныс аударушыларының қолдауын алды, бірақ ол Кейптаун элитасының немесе олар толығымен бас тартқан Заң шығару кеңесінің келісімінсіз билік ете алмады. Халықтың қарсылығына тап болған ол, 1849 жылдың 19 қыркүйегінде "Нептун" Саймон шығанағына келгенде, тұтқындарды жағаға түсіруге рұқсат бермейтініне келісті, бірақ оларды басқа жерге жіберу туралы бұйрық алғанға дейін кемеде ұстауға келісті. Үкімет бұл жағдайды білгеннен кейін, "Нептунға" Тасманияға баруды бұйырды, ол Саймон шығанағында бес ай болғаннан кейін солай істеді. Көтеріліс тоқтап қалған жоқ, себебі ол жергілікті мәселелерді түсінбеген немесе оларға жаны ашпаған жергілікті көшбасшылардың бір буынын шығарды. Оңтүстік Африканың алғашқы жаппай қозғалысы болған бұл қозғалыс, колония үшін еркін, өкілдік құратын үкімет алуға бағытталды. Британ үкіметі лорд Грей бұрын уәде берген бұл жеңілдікті берді және 1854 жылы бұрын-соңды болмаған либералдық конституция қабылданды. Сол жылы алғашқы Кабо Парламенті сайланды.
A crisis arose in the colony over a proposal to make the Cape Colony a convict station. A circular written in 1848 by Henry Grey, 3rd Earl Grey, then colonial secretary, was sent to the governor of the Cape, as well as other colonial governors, asking them to ascertain the feelings of the colonists regarding the reception of a certain class of convicts. The Earl intended initially to send Irish peasants who had been driven to crime by the Great Famine of 1845 to South Africa. Sir Harry Smith was very much aware of his unpopularity in the Colonial Office due to his unilateral and expensive colonisation of neighbouring territories. Smith saw a way of winning favour in London, by allowing the Cape to be used as a convict station. However Smith did not consult the local population on this plan for the Cape which prided itself on being a colony of "free settlement", so when the first convict ship arrived there was uproar among the locals and triggering the convict crisis. Local people, who were already upset about Smith's perceived dictatorial rule, established an anti convict association whose members bound themselves to cease from all interaction of any kind with persons in any way associated "with the landing, supplying or employing convicts". The boat, a vessel named the Neptune, had 289 convicts on board, among whom was the famous Irish rebel John Mitchel and his colleagues. Sir Harry Smith had the support of the extremist settlers of the Eastern Cape, whose expansion onto Xhosa lands he had facilitated, but he could not govern without the consent of the powerful Cape Town elite, or his Legislative Council from which they had resigned en masse. Confronted with public resistance, he agreed not to allow the convicts to land when the Neptune arrived in Simon's Bay on 19 September 1849, but to keep them on board the ship until he received orders to send them elsewhere. When the home government became aware of the state of affairs, orders were sent directing the Neptune to proceed to Tasmania, and it did so after staying in Simon’s Bay for five months. The agitation did not fade away without further achievements, as it had thrown up a generation of local leaders who believed that Britain did not understand or sympathise with local issues. The momentum of this, South Africa's first mass movement, continued as a drive to obtain a free, representative government for the colony. The British government granted this concession, which had been previously promised by Lord Grey, and a constitution was established in 1854 of almost unprecedented liberality. The first Cape Parliament was elected in the same year.
Сегізінші шекара соғысы (18501853)
Сотталғандарға қарсы қимыл тоқтағаннан кейін ғана колония тағы да соғысқа араласты. Ксоса тайпасы сэр Гарри Смиттің жақында жерлерін аннексиялауына қатты наразылық білдірді және соңғы соғыстан бері күресті жаңартпаққа жасырын түрде дайындалып келді. Сэр Гарри Смит, ксоса тайпасының күшейіп бара жатқан әрекеттері туралы хабардар болып, шекара аймағына барып, Сандиле және басқа да басшыларды кездесуге шақырды. Сандиле кездесуге қатысудан бас тартты, содан кейін губернатор 1850 жылғы қазанда өткен басқа басшылардың жиналысында оны басшылықтан шеттету туралы жариялады және Нгқика тайпасының уақытша басшысы етіп ағылшын судьясы Браунлиді тағайындады. Губернатор соғыстың алдын алуға және Сандилені қарулы қарсылықсыз тұтқындауға болатынына сенген сияқты. Басшыны тұтқындау мақсатымен шағын әскермен жіберілген полковник Джордж Маккиннонға 1850 жылғы 24 желтоқсанда тар шатқалда көптеген қарулы ксоса тайпасының мүшелері шабуыл жасады. Біраз шығыннан кейін Маккиннонның әскері ауыр атыс астында кері шегінді. Бұл шағын қақтығыс Нгқика тайпасының жалпы көтерілісіне себеп болды. Шекара бойындағы әскери ауылдардағы қоныс аударушылар Рождество күнін тойлауға жиналғаннан кейін күтпеген шабуылға ұшырады. Олардың көпшілігі қаза тауып, үйлері өртенді. Содан кейін бірқатар қиындықтар туды. Ксоса тайпасының полициясының көп бөлігі дезертирлік жасады, олардың көпшілігі қару-жарағымен бірге кетіп қалды. Алғашқы табыстарынан күш алған үлкен және қуатты ксоса тайпасының әскерлері Форт Коксты қоршап алып, шабуыл жасады, онда губернатор шағын әскермен орналасқан еді. Сэр Гарриді өлтіруге бірнеше сәттік болмаған әрекеттер жасалды, ол қашу жолдарын іздеуге кірісті. Ақырында, 150 атты әскердің басында, полковник Маккиннонмен бірге ол форттан шығып, ауыр атыс астында 19 шақырым қашықтықтағы Кинг-Уильямстаунға аттанды. Осы уақытта Кап аймағына жаңа қауіп төнді. Бұрынғы соғыстарда британдықтардың адал одақтастары болған 900-ге жуық Кат өзенінің хойхойлары бұрынғы жауларына – ксоса тайпасына қосылды. Олардың мұндай әрекеттеріне себеп болды. Олар бұрынғы соғыстарда әскер ретінде қызмет еткен кезде, Кап атты әскерлерінің көп бөлігі хойхойлардан тұратындығына, колонияны қорғауға қызмет ететін басқалар сияқты оларға қарамайтындығына, олар шеккен шығын үшін өтемақы алмағандығына және түрлі жолдармен олардың өзін әділетсіз және зардап шеккен халық деп сезінгендеріне наразылық білдірді. Еуропалықтарды жою және хойхой республикасын құру үшін ксоса тайпасымен құпия одақ құрылды. Полковник Маккиннонға жасалған шабуылдан кейін екі апта өткен соң, Кат өзенінің хойхойлары да қарулы көтеріліске шықты. Олардың бүліктеріне басқа миссионерлік станциялардағы хойхойлар да ілесіп, Кап атты әскерлерінің кейбір хойхойлары олардың үлгісін қайталады, соның ішінде губернаторды Форт Кокстан алып шыққандар да болды. Бірақ көптеген хойхойлар адалдығын сақтады, ал финго тайпасы да Кап үкіметінің жағында болды. Күтпеген шабуылдың салдарынан туған жағдай басылғаннан кейін, сэр Гарри Смит және оның әскерлері соғыстың бағытын ксоса тайпасына қарсы өзгертті. Аматола таулары басып алынды, ал Нгқика тайпасына жасырын көмек көрсеткен ең жоғары дәрежелі басшы Сархили қатаң жазаланды. 1852 жылғы сәуірде сэр Гарри Смит граф Грейден шақырылды, ол оны Веллингтон герцогының пікірінше, әділетсіз айыптап, соғысты жүргізуде белсенділік пен еңбекқорлықтың жетіспеушілігіне айыптады, оның орнына генерал-лейтенант Кэткарт тағайындалды. Сархилиге тағы да шабуыл жасалып, ол бағынуға мәжбүр болды. Аматола таулары ксоса тайпасының әскерлерінен тазартылды және олардың қайтадан басып алуын болдырмау үшін шағын бекіністер салынды. Британдық қолбасшылар жеткіліксіз жабдықтарынан қиындықтарға тап болды, және 1853 жылғы наурыз айына дейін шекаралық соғыстардың ең үлкені бірнеше жүз британдық сарбаздың қаза болуынан кейін ғана аяқталды. Содан кейін Британдық Кафрария патшалық колониясы болып жарияланды. Кат өзеніндегі хойхойлардың қонысы сақталды, бірақ колониядағы хойхой билігі жойылды.
The anti convict move had scarcely ended when the colony was once again involved in a war. The Xhosa bitterly resented Sir Harry Smith's recent annexation of their lands, and had secretly been preparing to renew their struggle ever since the last war. Sir Harry Smith, informed of the increasing Xhosa mobilisation, went to the border region and summoned Sandile and the other chiefs for a meeting. Sandile refused to attend the meeting, after which the governor declared him deposed from his chieftainship at an assembly of other chiefs in October 1850, and appointed an English magistrate named Mr Brownlee to be temporary chief of the Ngqika tribe. It seems that the governor believed that he would be able to prevent a war and that Sandile could be arrested without armed resistance. Colonel George Mackinnon, who had been sent out with a small army with the goal of arresting the chief, was attacked in a narrow gorge on 24 December 1850 by a large number of Xhosa gunmen. After some casualties, Mackinnon's men were driven back under heavy fire. This minor shoot out prompted a general rising among the whole Ngqika tribe. Settlers in military villages that had been established along the border, were caught in a surprise attack after they had gathered to celebrate Christmas Day. Many of them were killed, and their houses set on fire. Other setbacks followed in quick succession. The greater part of the Xhosa police deserted, many of them leaving with their arms. Emboldened by their initial success, a large and powerful contingent of Xhosa troops surrounded and attacked Fort Cox, where the governor was stationed with a small number of soldiers. More than one unsuccessful attempt was made to kill Sir Harry, and he began to explore ways to escape. Eventually, at the head of 150 mounted riflemen, accompanied by Colonel Mackinnon, he fought his way out of the fort, and rode to King William’s Town through heavy Xhosa fire – a distance of 12 miles (19 km). Meanwhile, a new threat to the Cape arose. Some 900 of the Kat river Khoikhoi, who had in former wars been firm allies of the British, joined their former enemies: the Xhosa. They were not without justification. They complained that while serving as soldiers in former wars – the Cape Mounted Rifles consisted largely of Khoikhois – they had not received the same treatment as others serving in defence of the colony, that they got no compensation for the losses they had sustained, and that they were in various ways made to feel they were a wronged and injured race. A secret alliance was formed with the Xhosa to take up arms in order to remove the Europeans and establish a Khoikhoi republic. Within a fortnight of the attack on Colonel Mackinnon, the Kat river Khoikhoi were also in arms. Their revolt was followed by that of the Khoikhoi at other missionary stations, and some of the Khoikhoi of the Cape Mounted Rifles followed their example, including some of the very men who had escorted the governor from Fort Cox. But many of the Khoikhoi remained loyal, and the Fingo likewise sided with the Cape government. After the confusion caused by the surprise attack had subsided, Sir Harry Smith and his force turned the tide of war against the Xhosa. The Amatola Mountains were stormed, and Sarhili, the highest ranking chief, who had been secretly assisting the Ngqika all along, was harshly punished. In April 1852, Sir Harry Smith was recalled by Earl Grey, who accused him – unjustly, in the opinion of the Duke of Wellington – of a want of energy and judgement in conducting the war; he was succeeded by Lieutenant General Cathcart. Sarhili was again attacked and forced to submit. The Amatolas were then cleared of Xhosa militia, and small forts were erected to prevent their reoccupation. The British commanders were hampered throughout by their insufficient equipment, and it was not until March 1853 that the largest of the Frontier wars was brought to an end after the loss of several hundred British soldiers. Shortly afterwards, British Kaffraria was made a crown colony. The Khoikhoi settlement at Kat River remained, but the Khoikhoi power within the colony was crushed.
Сэр Джордж Грейдің губернаторы (1854-1870)
Сэр Джордж Грей 1854 жылы Кейп колониясының губернаторы болды, және колонияның дамуы оның басшылығына көп қарыз. Оның пікірінше, метрополияның Оранж өзенінен арғы жағында басқару саясаты колонияға таңу арқылы жасалған қателік болды. 1858 жылы ол бүкіл Оңтүстік Африканы қамтитын конфедерация жоспарын ұсынды, бірақ Ұлыбритания оны іс жүзінде мүмкін емес деп қабылдамады. Сэр Джордж Бечуаналенд арқылы алыс ішкі аймаққа британдық жолды ашық ұстады, соның арқасында миссионерлер Роберт Моффат пен Дэвид Ливингстон қолдауын алды. Сэр Джордж алғаш рет, миссионерлік жұмыстың өзінен басқа, Кейп кхосаларын білім беруге және олардың арасында британдық билікті нығайтуға тырысты, бұл кхосалардың өзін-өзі жоюымен жеңілдеді. Кей өзенінен арғы жағындағы Транскей кхосалары өздерінің күшімен қалдырылды. Сэр Джордж Грей 1861 жылы Кейптен кетіп қалды. Оның губернаторлық кезеңінде колонияның ресурстары Кіші Намаквалендте мыс кендерінің ашылуымен артты, мохаир жүні өндірісі құрылды және Натал жеке колонияға айналды. 1863 жылдың қараша айында Кейптауннан Веллингтонға дейінгі темір жолдың ашылуы және 1860 жылы осы қауіпті жағалауда ұзақ уақыттан бері қажет болған Тейбл-Бейдегі үлкен жартастың салынуы колонияда ірі ауқымды қоғамдық жұмыстардың басталуын білдірді. Бұл колонияға өз үкіметінде үлкен үлес берудің тікелей нәтижесі болды. 1865 жылы Британдық Кафрария провинциясы колонияға Король Уильямстаун және Шығыс Лондонның сайлау округтері деген атаумен қосылды. Бұл трансферттуция жергілікті тұрғындарға алкогольді ішімдіктерді сатуға тыйым салуды алып тастаумен белгіленді, ал одан кейін алкогольді ішімдіктермен еркін сауда жасау кхоса тайпалары арасында өте жағымсыз салдарға әкелді. Бірнеше жыл бойы бүкіл колонияны қамтыған қатты құрғақшылық үлкен экономикалық дағдарысқа әкелді, көптеген шаруалар ауыр зардап шекті. Осы кезеңде 1869 жылы страус шаруашылығы жеке сала ретінде сәтті құрылды. Метрополияның қалауымен немесе қаламауымен британдық биліктің шекарасы кеңейе берді. Оранж өзенінің жоғарғы аңғарларында тұратын басото тайпалары 1843 жылдан 1854 жылға дейін британ үкіметінің жартылай протекторатында өмір сүрді. Бірақ Оранж суверенитетін тастап, өздерінің күштеріне қалдырылғаннан кейін, олар Оранж еркін мемлекетінің бурларымен ұзақ және қанаушы соғысқа түсті. Олардың басшысы Мошештің шұғыл өтініші бойынша олар 1868 жылы британдық азаматтар деп жарияланды, ал олардың аумағы 1871 жылы Кейп колониясының бөлігіне айналды (Басутолендті қараңыз). Сол жылы Бечуаналендтің оңтүстік-шығыс бөлігі Грикваленд-Уэст деген атаумен Ұлыбританияға қосылды. Бұл аннексия онда бай алмаз кендерінің ашылуының салдары болды, бұл оқиғаның алысқа баруы тиіс еді.
Sir George Grey became governor of the Cape Colony in 1854, and the development of the colony owes much to his administration. In his opinion, policy imposed upon the colony by the home government's policy of not governing beyond the Orange River was mistaken, and in 1858 he proposed a scheme for a confederation that would include all of South Africa, however it was rejected by Britain as being impractical. Sir George kept open a British road through Bechuanaland to the far interior, gaining the support of the missionaries Robert Moffat and David Livingstone. Sir George also attempted for the first time, missionary effort apart, to educate the Cape Xhosa and to firmly establish British authority among them, which the self destruction of the Xhosa rendered easy. Beyond the Kei River, the Transkei Xhosa were left to their own devices. Sir George Grey left the Cape in 1861. During his governorship the resources of the colony had increased with the opening of the copper mines in Little Namaqualand, the mohair wool industry had been established and Natal made a separate colony. The opening, in November 1863, of the railway from Cape Town to Wellington, and the construction in 1860 of the great breakwater in Table Bay, long needed on that perilous coast, marked the beginning in the colony of public works on a large scale. They were the more or less direct result of the granting to the colony of a large share in its own government. The province of British Kaffraria was incorporated into the colony in 1865, under the title of the Electoral Divisions of King William’s Town and East London. The transfer was marked by the removal of the prohibition of the sale of alcoholic beverages to the natives, and the free trade in intoxicants which followed had most deplorable results among the Xhosa tribes. A severe drought, affecting almost the entire colony for several years, caused great economic depression, and many farmers suffered severely. It was at this period in 1869 that ostrich farming was successfully established as a separate industry. Whether by or against the wish of the home government, the limits of British authority continued to extend. The Basotho, who dwelt in the upper valleys of the Orange River, had subsisted under a semi protectorate of the British government from 1843 to 1854; but having been left to their own resources on the abandonment of the Orange sovereignty, they fell into a long exhaustive warfare with the Boers of the Orange Free State. On the urgent petition of their chief Moshesh, they were proclaimed British subjects in 1868, and their territory became part of the Cape Colony in 1871 (see Basutoland). In the same year, the southeastern part of Bechuanaland was annexed to Britain under the title of Griqualand West. This annexation was a consequence of the discovery there of rich diamond mines, an event which was destined to have far reaching results.