1936 жылғы Халықаралық Теңіз қаруласы шектеу шарты

Кіріспе

1936 жылғы халықаралық қару-жарақтарды бақылау шарты

Екінші Лондондық теңіз шарты – Ұлыбританияның Лондон қаласында өткен Екінші Лондондық теңіз қарусыздану конференциясының нәтижесінде қол қойылған халықаралық шарт. Конференция 1935 жылдың 9 желтоқсанында басталды және шартқа қатысушы елдер 1936 жылдың 25 наурызында қол қойды.

Келісім

Франция, АҚШ және Британдық достастықтың көп бөлігі – Австралия, Канада, Үндістан, Жаңа Зеландия және Ұлыбритания (өзінің атынан және "Ұлттар Лигасының жеке мүшесі емес Британ империясының барлық бөліктерінен") келісімге қол қойды. Оңтүстік Африка және Ирландия еркін мемлекеті екі Доминион қол қоюдан бас тартты, соңғысының теңіз күші болмағандықтан. Бірінші Лондондық теңіз келісіміне қол қойған және Азияда соғыс жүргізіп жатқан Жапония 15 қаңтарда конференциядан шықты. Италия да келісімге қол қоймады, себебі оның Абиссинияға (Эфиопияға) басып кіруіне байланысты дау болды; Италия Ұлттар Лигасының санкцияларына тап болды. Конференцияның мақсаты 1942 жылға дейін теңіз қарулануының өсуін шектеу болатын. Маңызды теңіз күші болған Жапонияның қатыспауы соғыс кемелерінің санына шектеу қоюға кедергі келтірді. Келісімге қол қойған елдердің кемелерінің максималды мөлшері және олар тасымалдай алатын қарудың калибрі шектелді. Біріншіден, капиталдық кемелер стандартты сыйымдылыққа және 14 дюймдік (356 мм) қаруларға ие болды. Алайда, егер Вашингтондық теңіз келісіміне қол қойған елдердің бірі осы жаңа шектеуге бағынбаса, американдық тараптың ұсынысымен "эскалациялық ереже" енгізілді. Бұл ереже екінші Лондондық келісімге қол қойған елдерге – Франция, Ұлыбритания және АҚШ – Жапония немесе Италия 1937 жылдың 1 сәуірінен кейін қол қоймаса, 14 дюймдік қарудан 16 дюймдікке көшуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, су асты кемелері 2000 тоннадан аспауы керек және 5,1 дюймнен асатын қаруы болмауы керек еді, ал жеңіл крейсерлер 8000 тоннаға және 6,1 дюймдік (155 мм) немесе одан кіші қаруларға, ал авианосецтер 23000 тоннаға дейін шектелді. Алайда, 25-бапта егер басқа ел келісімшарт шектерін асыратын ірі кеме, авианосец немесе су асты кеме құрса, жасаса немесе сатып алса және мұндай қадам ұлттық қауіпсіздік үшін қажет болса, шектеулерден бас тартуға рұқсат берілді. Осы себепті 1938 жылы келісімге қатысушы елдер соғыс кемелерінің сыйымдылығын 45000 тоннаға дейін шектеді, өйткені соғыс крейсерлеріне деген қызығушылық азайды. Бұл Лондондық теңіз келісімі 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда күшін жойды. Оның қысқа мерзімді тиімділігі кезінде де оның ережелері сақталудан гөрі бұзылған. АҚШ үш класты "келісім" линкоры салды немесе құрылысын бастады: , , және кластары. Солтүстік Каролина класының жобасы эскалациялық ереже күшіне енгенге дейін басталды, оның кемелері 14 дюймдік қарулармен қарулануға және қорғалуға арналған. Алайда, эскалациялық ереже қолданылғаннан кейін олар 16 дюймдік қарулармен жабдықталды. Оңтүстік Дакота класының төрт линкоры 16 дюймдік қарулармен жабдықталған, бірақ 35000 тонналық стандартты сыйымдылықты сақтады. Айова класының жобалау 1938 жылы басталды және оның тапсырыстары 1939 жылы берілді; "эскалациялық ереже" қолданылып, Айовалар 45000 тонналық сыйымдылықта 16 дюймдік қарулармен жабдықталды. 1930 жылғы Лондон келісімінің 22-бабы су асты кемелеріне қатысты халықаралық құқық ("крейсерлік ережелер" деп аталады) су үсті кемелеріне де, су асты кемелеріне де қолданылатынын жариялады. Сондай-ақ, "тоқтауға үнемі бас тартқан немесе тексеруге немесе іздеуге белсенді қарсылық көрсеткен" қарусыз сауда кемелерін кеме экипажы мен жолаушыларын "қауіпсіз жерге" жеткізбей батыруға болмайды (құтқару шалқалары арнайы жағдайларда болмаса жарамсыз). 1936 жылғы келісім 1930 жылғы келісімнің 22-бабы күшінде қалатынын растады және "барлық басқа державалар осы бапта қамтылған ережелерге келісімдерін білдіруге шақырылды". Бұл Лондондық су асты кемелері протоколы деп аталды, және АҚШ, Ұлыбритания, Германия және Жапония сияқты отыз бестен астам ел оған қосылды. Осы протокол Карл Дёництің соғыстан кейінгі Нюрнберг процесінде шектеусіз су асты кемелері соғысын жүргізуге бұйрық бергені үшін пайдаланылды. Бұл ережелер сауда кемелерін қаруландыруға тыйым салмайды, бірақ Дёництің сөзіне сәйкес, оларды қаруландыру немесе су асты кемелерімен (немесе шабуылдаушылармен) байланыс туралы хабарлау оларды де-факто әскери-теңіз көмекшілеріне айналдырды және крейсерлік ережелердің қорғалуын жойды. Бұл су асты кемелеріне қойылған шектеулерді тиімсіз етті.

The signatories were France, the United States, and most members of the British Commonwealth: Australia, Canada, India, New Zealand, and the United Kingdom (on behalf of itself and "all parts of the British Empire which are not separate Members of the League of Nations"). Two Commonwealth Dominions declined to sign: South Africa and the Irish Free State, the latter because it had no navy. Japan, a signatory of the First London Naval Treaty and already at war on the Asian mainland, withdrew from the conference on 15 January. Italy also declined to sign the treaty, largely as a result of the controversy over its invasion of Abyssinia (Ethiopia); Italy was under sanctions from the League of Nations. The conference was intended to limit the growth in naval armaments until its expiration in 1942. The absence of Japan (a very significant naval power) prevented agreement on a ceiling on the numbers of warships. The treaty did limit the maximum size of the signatories' ships, and the maximum calibre of the guns which they could carry. First of all, capital ships were restricted to a standard displacement and 14 inch (356 mm) guns. However, a so called "escalator clause" was included at the urging of American negotiators in case any of the countries that had signed the Washington Naval Treaty refused to adhere to this new limit. This provision allowed the signatory countries of the Second London Treaty—France, the United Kingdom and the United States—to raise the limit from 14 inch guns to 16 inch if Japan or Italy still refused to sign after 1 April 1937. Also submarines could not be larger than 2,000 tons or have any gun armament of greater than 5.1 inches, light cruisers were restricted to 8,000 tons and 6.1 inch (155 mm) or smaller guns and aircraft carriers were restricted to 23,000 tons. Article 25 however gave the right to depart limitations if any other country authorised, constructed or acquired a capital ship, an aircraft carrier, or a submarine exceeding treaty limits, and if such a departure would be necessary for national security. For this reason, in 1938 the treaty parties agreed on a new displacement limit of 45,000 tons for battleships, the ill fated battlecruiser already having fallen out of favor. This London Naval Treaty effectively ended on 1 September 1939 with the beginning of World War II. Even during its brief period of supposed effectiveness, its clauses were honoured more in the breach than in the observance. Three classes of "treaty" battleships were built or laid down by the United States: the , , and classes. The design of the North Carolina class was initiated before the escalator clause was invoked, Its ships being intended to be armed with, and protected against, 14 inch guns. However, with the invocation of the escalator clause, they were completed with 16 inch guns. The four battleships of the South Dakota class were designed with and protected against 16 inch guns, but maintained a 35,000 ton standard displacement. Design of the Iowa class began in 1938 and its orders were placed in 1939; with the invocation of the "escalator clause", the Iowas carried 16 inch guns on a displacement of 45,000 tons. Article 22 of the 1930 Treaty of London relating to submarine warfare declared international law (the so called "cruiser rules") applied to submarines as well as to surface vessels. Also, unarmed merchant vessels which did not demonstrate "persistent refusal to stop or active resistance to visit or search" could not be sunk without the ships' crews and passengers being first delivered to "a place of safety" (for which lifeboats did not qualify, except under particular circumstances). The 1936 treaty confirmed Article 22 of the 1930 treaty remained in force, and "all others Powers [were invited] to express their assent to the rules embodied in this Article". This became known as the London Submarine Protocol, and over thirty five nations eventually did subscribe to it, including the U. S., Britain, Germany, and Japan. It was this Protocol which was used at the post war Nuremberg Trial of Karl Dönitz for ordering unrestricted submarine warfare. These regulations did not prohibit arming merchantmen, but according to Dönitz, arming them, or having them report contact with submarines (or raiders), made them de facto naval auxiliaries and removed the protection of the cruiser rules. This made restrictions on submarines effectively moot.