Орта құлақтың қабынуы

Кіріспе

Ортаңғы құлақтың қабынуы

АҚҚ-ның (Акутиялық ортаңғы құлақ қабынуының) себебі балалардың анатомиялық ерекшеліктерімен және иммундық жүйесінің жұмысымен байланысты. ОМЭ (Ортаңғы құлақтың эффузиясы) көбінесе АҚҚ-дан кейін пайда болады және вирустық жоғарғы тыныс жолдарының инфекцияларына, темекі түтіні сияқты тітіркендіргіштерге немесе аллергияға байланысты болуы мүмкін. АҚҚ белгілеріне ауа соққанда құлақ пердесінің ісінуі немесе қимылсыз болуы жатады. Сыртқы құлақ қабынуымен байланысты емес, жаңа сұйықтық бөлінуі де диагнозды көрсетеді. Ауыр жағдайдағыларға немесе екі жасқа толмаған балаларға антибиотиктер жиі тағайындалады. Әлем бойынша АҚҚ жыл сайын халықтың шамамен 11%-ын қамтиды (шамамен 325-710 миллион жағдай). Аурудың жартысы бес жасқа дейінгі балаларда кездеседі және еркектерде жиірек болады. Созылмалы ортаңғы құлақ қабынуымен (СОҚҚ) ауыратын адамдардың саны 65-330 миллионға жетеді деп есептеледі. Он жасқа дейінгі балалардың 80%-ы өмірінде бір рет ОМЭ-ге шалдығады.

Белгілері мен симптомдары

Жедел ортаңғы құлақтың қабынуының негізгі белгісі – құлақ ауыруы; басқа мүмкін белгілерге қызба, ауру кезінде есту қабілетінің төмендеуі, құлақтың үстіндегі теріге тигенде сезімталдық, құлақтан іріңді бөліну, тітіркену, құлақта бітелгендей сезім және диарея (балаларда) жатады. Ортаңғы құлақтың қабынуы әдетте жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясымен (ЖТЖИ) басталады, сондықтан көбінесе жөтел және мұрыннан шырыш ағу сияқты белгілер байқалады. Бұл көбінесе мұрын-жұтқыншақтың шырыш қабығының қабынуынан туындайды, оны вирустық ЖТЖИ, ангина немесе аллергия тудыруы мүмкін. Назофаринкстен қалыпты стерильді ортаңғы құлақ кеңістігіне қажетсіз секреттердің кері ағылуы немесе сорылуы нәтижесінде сұйықтық әдетте бактериялармен жұқтырылуы мүмкін. Жоғарғы тыныс жолдарының бастапқы инфекциясын қоздырған вирус, инфекцияны тудырған патоген ретінде анықталуы мүмкін. Дәрігерлер құлақ пердесінің қозғалғыштығын бағалау үшін резеңке алқасы бар пневматикалық отоскопты пайдалана алады. Ортаңғы құлақтың қабынуын диагностикалаудың басқа әдістері – тимпанометрия, рефлектометрия немесе есту тестілеуі. Ауыр жағдайларда, мысалы, есту қабілетінің төмендеуі немесе жоғары температурасы бар жағдайларда, аудиометрия, тимпанограмма, жақ сүйегінің КТ және МРТ-сы мастоидтық эффузия, субпериостеальді абсцесс, сүйек тінінің бұзылуы, веноздық тромбоз немесе менингит сияқты қосымша асқынуларды анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Ортаңғы құлақтың жедел қабынуы балаларда құлақ пердесінің орташадан жоғары деңгейде ісінуі немесе отореяның (ағудың) жаңадан басталуы сыртқы құлақтың қабынуына байланысты емес. Сондай-ақ, диагноз құлақ пердесінің жеңіл ісінуі және құлақтың ауыруының жақында басталуы (48 сағаттан кем) немесе құлақ пердесінің күшті гиперемиясы (қызаруы) байқалған балаларда қойылуы мүмкін. Диагнозды растау үшін ортаңғы құлақта сұйықтық болуы және құлақ пердесінің қабынуы (тимпанит) анықталуы керек; осы белгілерге құлақ пердесінің толығуы, ісінуі, бұлтты болуы және қызаруы жатады. Вирустық отит құлақ пердесінің сыртқы бетінде көпіршіктердің пайда болуына әкелуі мүмкін, бұл бульозды мирингит деп аталады (миринга – латын тілінде «құлақ пердесі»). Алайда, кейде құлақ пердесін қарап тексеру диагнозды растауға жеткіліксіз болуы мүмкін, әсіресе егер құлақ арнасы тарыңқы болса. Егер құлақ арнасындағы күкірт құлақ пердесін анық көруге кедеріл келтірсе, оны тұйық кюрет немесе сым арқылы алып тастау керек. Сонымен қатар, ыңғайсыздықтан жылап қалған кішкентай баланың құлақ пердесіндегі ұсақ қан тамырларының кеңеюінен қабыну пайда болуы мүмкін, бұл ортаңғы құлақтың қабынуымен байланысты қызаруды еліктейді.

The primary symptom of acute otitis media is ear pain; other possible symptoms include fever, reduced hearing during periods of illness, tenderness on touch of the skin above the ear, purulent discharge from the ears, irritability, ear blocking sensation and diarrhea (in infants). Since an episode of otitis media is usually precipitated by an upper respiratory tract infection (URTI), there are often accompanying symptoms like a cough and nasal discharge. This is usually due to inflammation of the mucous membranes in the nasopharynx, which can be caused by a viral upper respiratory tract infection (URTI), strep throat, or possibly by allergies. By reflux or aspiration of unwanted secretions from the nasopharynx into the normally sterile middle ear space, the fluid may then become infected – usually with bacteria. The virus that caused the initial upper respiratory infection can itself be identified as the pathogen causing the infection. Examiners may use a pneumatic otoscope with a rubber bulb attached to assess the mobility of the tympanic membrane. Other methods to diagnose otitis media is with a tympanometry, reflectometry, or hearing test. In more severe cases, such as those with associated hearing loss or high fever, audiometry, tympanogram, temporal bone CT and MRI can be used to assess for associated complications, such as mastoid effusion, subperiosteal abscess formation, bony destruction, venous thrombosis or meningitis. Acute otitis media in children with moderate to severe bulging of the tympanic membrane or new onset of otorrhea (drainage) is not due to external otitis. Also, the diagnosis may be made in children who have mild bulging of the ear drum and recent onset of ear pain (less than 48 hours) or intense erythema (redness) of the ear drum. To confirm the diagnosis, middle ear effusion and inflammation of the eardrum (called or tympanitis) have to be identified; signs of these are fullness, bulging, cloudiness and redness of the eardrum. Viral otitis may result in blisters on the external side of the tympanic membrane, which is called bullous myringitis (myringa being Latin for "eardrum"). However, sometimes even examination of the eardrum may not be able to confirm the diagnosis, especially if the canal is small. If wax in the ear canal obscures a clear view of the eardrum it should be removed using a blunt cerumen curette or a wire loop. Also, an upset young child's crying can cause the eardrum to look inflamed due to distension of the small blood vessels on it, mimicking the redness associated with otitis media.

Отит ортасы төгілген

Ортаңғы құлақтың сұйықтықпен толуы (ОМЭ), сондай-ақ серозды ортаңғы отит (СОМ) немесе секреторлық ортаңғы отит (СОМ) деп те аталады, және халық арасында "жабысқақ құлақ" деп белгілі. Бұл Эвстахий түтігінің жұмысындағы бұзылыс салдарынан туындаған теріс қысымнан ортаңғы құлақта және мастоидтық ауа қуыстарында сұйықтық жиналуы. Бұл вирустық жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясымен (ЖЖИ) немесе бактериялық инфекциямен, мысалы, ортаңғы құлақтың қабынуымен байланысты болуы мүмкін. Егер сұйықтық дыбыс толқындарының әсерінен ортаңғы құлақ сүйектерінің қозғалысын вестибулокохлеарлық жүйке кешеніне жеткізуге кедергі келтірсе, бұл өткізгіш есту қабілетінің жоғалуына алып келуі мүмкін. ОМЭ-нің ерте пайда болуы нәрестелерді жатып жатып тамақтандырумен, балаларға топтық күтімге ерте қабылданумен, ата-аналардың темекі шегуімен, ана сүтімен тамақтандырудың жетіспеуімен немесе оның мерзімінің қысқа болуымен, сондай-ақ балаларға топтық күтімде көп уақыт өткізумен, әсіресе балалар саны көп болғанда байланысты. Бұл қауіп факторлары өмірдің алғашқы екі жылында ОМЭ-нің жиілігі мен ұзақтығын арттырады.

Созылмалы есік ауруы

Созылмалы іріңді ортаңғы құлақ қабынуы (CSOM) – ортаңғы құлақ пен мастоид қуысының созылмалы қабынуы, ол кем дегенде 6 апта бойы перфорацияланған барабанша қабығы арқылы ортаңғы құлақтан ірің бөлінуімен сипатталады. CSOM жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясынан кейін пайда болады, ол жедел ортаңғы құлақ қабынуына әкеледі. Бұл жағдай ұзаққа созылған қабыну реакциясына ұласып, шырышты қабықтың (ортаңғы құлақтың) ісінуіне, ойық жара пайда болуына және перфорацияға себеп болады. Ортаңғы құлақ грануляциялық тінді және полиптерді өндіру арқылы осы жараны жазылуға тырысады. Бұл іріңнің көбеюіне, қабынуды тоқтату мүмкін болмауына және CSOM дамуына әкелуі мүмкін, ол көбінесе холестеатомамен байланысты. Ірің құлақтың сыртына ағып шығуы (оторрея) мүмкін, немесе ірің мөлшері аз болуы мүмкін, сондықтан оны тек отоскоп немесе бинокулярлық микроскоппен қарап көруге болады. Есту қабілетінің нашарлауы осы аурумен бірге жиі кездеседі. Эустахий түтігінің нашар жұмыс істеуі, жедел ортаңғы құлақ қабынуының көп рет қайталануы, тығыз қоныстанған жерде тұру және балаларға күтім жасайтын мекемелерге бару адамдарда CSOM даму қаупін арттырады. Ерін-жақ аномалиялары, мысалы, ерін және таңдайдың жарылуы, Даун синдромы және микроцефалиясы бар адамдарда қауіп жоғары. Әлем бойынша жыл сайын шамамен 11% адам немесе 709 миллион жағдай жедел ортаңғы құлақ қабынуына (AOM) шалдығады.

Тіркемелі ауыз қуысының ортасы

Жабысқақ ортаңғы құлақтың қабынуы – жұқа, тартылған құлақ пердесі ортаңғы құлақ кеңістігіне сорылып, ортаңғы құлақтың есті кіліктері мен басқа сүйектеріне жабысып қалуымен пайда болады.

Менеджмент

Ауызға қабылданатын және жергілікті қолданылатын ауырсық басушы дәрілер ортаңғы құлақтың қабынуынан туындаған ауырсынды емдеудің негізгі құралы болып табылады. Ауызға қабылданатын препараттарға ибупрофен, парацетамол (ацетаминофен) және опиаттар жатады. 2023 жылғы шолуда, жіті ортаңғы құлақ қабынуында ауызға қабылданатын бір немесе бірнеше ауырсық басушы препараттардың тиімділігін растайтын жеткілікті дәлелдер жоқ екені анықталды. Тиімділігі дәлелденген жергілікті препараттарға антипирин және бензокаиннен тұратын құлақ тамшылары жатады. Пайдасы жоқ болуы және жанама әсерлерге қатысты алаңдаушылықтарға байланысты, мұрынға немесе ауызға қабылданатын деконгестанттар мен антигистамин препараттері ұсынылмайды. Балалардағы құлақ ауруының жартысы үш күн ішінде өздігінен өтеді, ал 90% жеті-сегіз күн ішінде жазылады. Жіті ортаңғы құлақ қабынуында стероидтерді қолдануды дәлелдер растамайды.

Антибиотиктер

Жедел ортаңғы құлақтың қабынуына антибиотиктерді қолданудың пайдасы мен зияны бар. 82%-дан астам жедел жағдайлар емдеусіз өздігінен жазылғандықтан, бір құлақ ауруының алдын алу үшін шамамен 20 бала, бір тесілудің алдын алу үшін 33 бала және бір қарсы жақ құлақ инфекциясының алдын алу үшін 11 бала емделуі керек. Антибиотиктермен емделген әр 14 баланың бірінде құсу, диарея немесе бөртпе пайда болады. Егер ауырсыну болса, оны басатын дәрілермен жеңілдетуге болады. Ортаңғы құлақтың сұйықтық жиналу арқылы емдеу үшін операция жасалатын адамдарға профилактикалық антибиотиктер операциядан кейінгі асқынулар қаупін азайтуға көмектеспеуі мүмкін. 24 айдан кіші нәрестелерде екі жақты жедел ортаңғы құлақтың қабынуына қатысты антибиотиктердің пайдасы зияннан басым екеніне дәлелдер бар. Егер соңғы 30 күнде амоксициллинге төзімділік немесе қолданыс болса, амоксициллин клавуланат немесе басқа пенициллин туындысы және бета-лактамаза тежегіші ұсынылады, күніне үш рет қабылданады. 7 күннен аз антибиотик қолданудың қосымша әсерлері аз болса, 7 күннен артық қолдану тиімдірек көрінеді. Егер 2-3 күндік емнен кейін жақсару байқалмаса, емдеу тактикасын өзгерту қарастырылуы мүмкін.

Тімпаностомиялық түтік

Тімпаностомиялық түтіктер (немесе "громметтер" деп те аталады) 6 ай ішінде үш немесе одан көп жедел ортаңғы құлақ қабынуының эпизоды, немесе бір жыл ішінде төрт немесе одан көп эпизод болған жағдайда, сондай-ақ соңғы 6 айда кем дегенде бір немесе одан көп шабуылдар болғанда ұсынылады. Тімпаностомиялық түтік салдарынан болатын жиі кездесетін асқыну – құлақтан шыққан сұйықтық (оторрея). Балаларға громметтер салынғаннан кейін құлақ пердесінің қалыпты жазылуының қаупі төмен болуы мүмкін. Деконгестанттар, глюкокортикоидтар және жергілікті антибиотиктер жұқпалы емес немесе серозды мастоидтық эффузияның себептерін емдеуде көбінесе тиімсіз. Егер жағдай ауыр болса, тімпаностомиялық түтіктер салынуы мүмкін.

Созылмалы есік ауруы

2020 жылға қарай сыртқы қолданылатын антибиотиктердің тиімділігі күмәнді. Антисептиктердің әсері белгісіз. Сыртқы қолданылатын антибиотиктер (хинолондар) құлақтан шығатын сұйықтықты антисептиктерге қарағанда жақсырақ емдейді.

Альтернативтік медицина

Өңдеуі бар ортаңғы құлақтың қабынуына (отит) қосымша және баламалы медицина қолдану ұсынылмайды, себебі оның тиімділігін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Бір кездейсоқ бақыланатын клиникалық сынақта Галбрейт техникасы деп аталатын остеопатиялық манипуляция әдісі зерттелді; бір сарапшы оның перспективалы екенін айтты, бірақ 2010 жылғы деректер есебі дәлелдерді нақтылай алмады.

Нәтижелері

Жедел ортаңғы құлақтың қабынуының асқынулары құлақтың барабанша перфорациясына, құлақтың артындағы мастоидтық кеңістіктің жұғуына (мастоидитке) және сирек жағдайларда ми қабығының ішіндегі асқынуларға, мысалы, бактериялық менингитке, ми абсцесіне немесе дуральді синус тромбозына алып келуі мүмкін. Жыл сайын шамамен 21 000 адам ортаңғы құлақтың қабынуының салдарынан қайтыс болады деп есептеледі. Бұл есту қабілетінің төмендеуі көбінесе ортаңғы құлақтағы сұйықтық жиналуына немесе барабаншаның жарылуына байланысты. Ортаңғы құлақтың қабынуының ұзаққа созылуы сүйек тінінің зақымдануымен байланысты және барабанша перфорациясымен бірге аурудың ауырлығын және есту қабілетінің төмендеуін күшейтеді. Егер ортаңғы құлақта холестеатома немесе грануляциялық тіні болса, есту қабілетінің жоғалтуы және сүйек тінінің бұзылуы одан да айқын болады. Ортаңғы құлақтың қабынуынан туындаған есту қабілетінің уақытша төмендеуі балалардың сөйлеу дамуына зиян келтіруі мүмкін. Кейбір зерттеулер ортаңғы құлақтың қабынуын оқу қиындықтарымен, назар аудару бұзылыстарымен және әлеуметтік бейімделу проблемаларымен байланыстырады. Сонымен қатар, ортаңғы құлақтың қабынуы бар адамдардың депрессия мен алаңдаушылыққа байланысты аурулары қалыпты есту қабілеті бар адамдарға қарағанда көбірек кездеседі. Жұқпалы аурулар басылғаннан және есту қабілеті қалпына келгеннен кейін де балалық шақтағы ортаңғы құлақтың қабынуы ортаңғы құлақ пен кохлеяға аз да болса, қайтымсыз зақым келтіруі мүмкін. 4 жасқа дейінгі барлық балаларды ортаңғы құлақтың сұйықтық жиналуына скринингтен өткізудің маңыздылығын анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Соқырлықтың жоғары деңгейі балалардың нашар әлеуметтік, білім беру және эмоционалдық жағдайын тудырады. Осындай балалар ересек болғанда жұмыс табуда қиындықтарға тап болып, қылмыстық сот жүйесіне тартылуы мүмкін. 2012 жылы жүргізілген зерттеулер Солтүстік территориядағы аборигендердің тоғыз адамның сегізі есту қабілетінің нашарлауынан зардап шегетінін көрсетті. Эндрю Батчер Австралия тілдеріндегі фрикативтердің және ерекше сегменттік тізімдердің аздығын олардың халқында ортаңғы құлақтың қабынуы мен есту қабілетінің жоғалтуының өте жоғары деңгейімен байланыстыру мүмкін екенін болжайды. Есту қабілеті нашар адамдар әр түрлі дауыстыларды ажыратуда, фрикативтерді және дыбыстық қарама-қайшылықтарды естуде қиындықтарға тап болады. Австралия аборигендерінің тілдері есту қабілеті нашар адамдардың сөйлеуіне ұқсас сипаттамаларды көрсетеді және есту қабілеті нашар балаларға қабылдау қиын болатын дыбыстар мен айырмашылықтардан аулақ болады. Сонымен қатар, Австралия тілдері артикуляциялық айырмашылықтарды, атап айтқанда, ортаңғы құлақтың қабынуынан туындаған есту қабілетінің нашарлауы бар адамдар оңай қабылдай алатын айырмашылықтарды толық пайдаланады. Бұл гипотеза тарихи, салыстырмалы, статистикалық және медициналық тұрғыдан сынға түсті.

Complications of acute otitis media consists of perforation of the ear drum, infection of the mastoid space behind the ear (mastoiditis), and more rarely intracranial complications can occur, such as bacterial meningitis, brain abscess, or dural sinus thrombosis. It is estimated that each year 21,000 people die due to complications of otitis media. This hearing loss is mainly due to fluid in the middle ear or rupture of the tympanic membrane. Prolonged duration of otitis media is associated with ossicular complications and, together with persistent tympanic membrane perforation, contributes to the severity of the disease and hearing loss. When a cholesteatoma or granulation tissue is present in the middle ear, the degree of hearing loss and ossicular destruction is even greater. Periods of conductive hearing loss from otitis media may have a detrimental effect on speech development in children. Some studies have linked otitis media to learning problems, attention disorders, and problems with social adaptation. Furthermore, it has been demonstrated that individuals with otitis media have more depression/anxiety related disorders compared to individuals with normal hearing. Once the infections resolve and hearing thresholds return to normal, childhood otitis media may still cause minor and irreversible damage to the middle ear and cochlea. More research on the importance of screening all children under 4 years old for otitis media with effusion needs to be performed. The higher incidence of deafness in turn contributes to poor social, educational and emotional outcomes for the children concerned. Such children as they grow into adults are also more likely to experience employment difficulties and find themselves caught up in the criminal justice system. Research in 2012 revealed that nine out of ten Aboriginal prison inmates in the Northern Territory suffer from significant hearing loss. Andrew Butcher speculates that the lack of fricatives and the unusual segmental inventories of Australian languages may be due to the very high presence of otitis media ear infections and resulting hearing loss in their populations. People with hearing loss often have trouble distinguishing different vowels and hearing fricatives and voicing contrasts. Australian Aboriginal languages thus seem to show similarities to the speech of people with hearing loss, and avoid those sounds and distinctions which are difficult for people with early childhood hearing loss to perceive. At the same time, Australian languages make full use of those distinctions, namely place of articulation distinctions, which people with otitis media caused hearing loss can perceive more easily. This hypothesis has been challenged on historical, comparative, statistical, and medical grounds.

Этимология

Отит ортасы термині ежелгі грек тілінде "құлақтың қабынуы" дегенді білдіретін "отит" және латын тілінде "орта" дегенді білдіретін "медиа" сөздерінен құралған.