Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
VII бас сүйек жүйкесі, бет және дәмді сезіну үшін
Cranial nerve VII, for the face and tasting
Бет жүйкесі, сондай-ақ жетінші бас сүйек жүйкесі, VII бас сүйек жүйкесі немесе жай ғана CN VII деп белгіленеді, – бұл ми сабағының көпірінен шығатын бас сүйек жүйкесі, бет әлпетінің бұлшықеттерін басқарады және тілдің алдыңғы екі бөлігінен дәм сезімдерін өткізуге қатысады. Жүйке көбінесе көпірден шығып, уақыт сүйегіндегі беттік канал арқылы өтеді және стиль-есік тесігі арқылы бас сүйектінен шығады. Ол ми сабағынан VI бас сүйек жүйкесінен (сыртқы көз бұлшықтары жүйкесі) арт жағынан және VIII бас сүйек жүйкесінен (вестибулокохлеарлық жүйке) ал жағынан пайда болады. Бет жүйкесі сонымен қатар бірнеше бас және мойын ганглияларына преганглиондық парасимпатиялық талшықтармен қамтамасыз етеді. Бет және аралық жүйкелерді бірге nervus intermediofacialis деп атауға болады.
The facial nerve, also known as the seventh cranial nerve, cranial nerve VII, or simply CN VII, is a cranial nerve that emerges from the pons of the brainstem, controls the muscles of facial expression, and functions in the conveyance of taste sensations from the anterior two thirds of the tongue. The nerve typically travels from the pons through the facial canal in the temporal bone and exits the skull at the stylomastoid foramen. It arises from the brainstem from an area posterior to the cranial nerve VI (abducens nerve) and anterior to cranial nerve VIII (vestibulocochlear nerve). The facial nerve also supplies preganglionic parasympathetic fibers to several head and neck ganglia. The facial and intermediate nerves can be collectively referred to as the nervus intermediofacialis.
Ядро
Беттік нервтің жасуша денелері ядролар немесе ганглиялар деп аталатын анатомиялық аймақтарда шоғырланған. Дәм сезімі үшін афференттік нервтердің жасуша денелері тізелі ганглийде табылады. Бұлшықеттік эфференттік нервтердің жасуша денелері беттік моторлық ядрода, ал парасимпатиялық эфференттік нервтердің жасуша денелері жоғарғы сілекей безі ядросында орналасқан.
The cell bodies for the facial nerve are grouped in anatomical areas called nuclei or ganglia. The cell bodies for the afferent nerves are found in the geniculate ganglion for taste sensation. The cell bodies for muscular efferent nerves are found in the facial motor nucleus whereas the cell bodies for the parasympathetic efferent nerves are found in the superior salivatory nucleus.
Даму
Бет жүйкесі екінші фарингеальдық аркадан немесе бранхиальдық аркадан дамуымен байланысты. Екінші арка гиоидтық арка деп аталады, себебі ол гиоид сүйегінің кіші мүйізі мен жоғарғы бөлігінің қалыптасуына үлес қосады (гиоидтың қалған бөлігі үшінші арка арқылы қалыптасады). Бет жүйкесі екінші фарингеальдық аркадан пайда болған бұлшық еттерге – бет-әлпет бұлшықтарына, екібас бұлшық етінің артқы жағына, стилогиоидтық және тұмсық бұлшықтарына қозғалыс және сезімдік иннервацияны қамтамасыз етеді. Бет жүйкесінің қозғалыс бөлімі эмбриональды көпірдің (pons) базальды пластинасынан, ал сезімталдық бөлімі бас миының нейрондық гребенінен (neural crest) шығады. Тілдің алдыңғы екі бөлігінің үштен бірі бірінші фарингеальдық аркадан пайда болса да, ол үштіктік жүйкеге бастап алып келеді, бірақ тілдің барлық иннервациясы осы жүйке арқылы жүзеге аспайды. Тіл жүйкесінің (V3) мандибулярлық бөлімінің тілдік тармағы жалпы соматикалық афференттік талшықтар арқылы тілдің алдыңғы бөлігіне дәмдік емес сезімдерді (қысым, жылу, текстура) жеткізеді. Дәмдік сезімдерге арналған нерв талшықтары бет жүйкесінің хорда тимпани тармағы арқылы арнайы висцеральді афференттік талшықтармен жеткізіледі.
The facial nerve is developmentally derived from the second pharyngeal arch, or branchial arch. The second arch is called the hyoid arch because it contributes to the formation of the lesser horn and upper body of the hyoid bone (the rest of the hyoid is formed by the third arch). The facial nerve supplies motor and sensory innervation to the muscles formed by the second pharyngeal arch, including the muscles of facial expression, the posterior belly of the digastric, stylohyoid, and stapedius. The motor division of the facial nerve is derived from the basal plate of the embryonic pons, while the sensory division originates from the cranial neural crest. Although the anterior two thirds of the tongue are derived from the first pharyngeal arch, which gives rise to the trigeminal nerve, not all innervation of the tongue is supplied by it. The lingual branch of the mandibular division (V3) of the trigeminal nerve supplies non taste sensation (pressure, heat, texture) to the anterior part of the tongue via general somatic afferent fibers. Nerve fibers for taste are supplied by the chorda tympani branch of the facial nerve via special visceral afferent fibers.
Бет көрінісі
Беттік жүйкенің басты функциясы – бет әлпетін жасауға қатысатын барлық бұлшық еттерін қозғалту. Ол сонымен қатар екібас бұлшықетінің артқы жағын, стилогиоидты бұлшықетті және ортаңғы құлақтың тісті бұлшықетін (стапедиус) иннервациялайды. Бұл бұлшық еттердің бәрі 2-ші жегілгі доғасынан дамыған, тамырлық-жегілгі шығу тегінің жолақты бұлшық еттері болып табылады.
The main function of the facial nerve is motor control of all of the muscles of facial expression. It also innervates the posterior belly of the digastric muscle, the stylohyoid muscle, and the stapedius muscle of the middle ear. All of these muscles are striated muscles of branchiomeric origin developing from the 2nd pharyngeal arch.
Беттің сезінуі
Сонымен қатар, бет жүйкесі тілдің алдыңғы екі бөлігінен хорда тимпани арқылы дәмдік сезімдерді қабылдайды. Дәмдік сезім жалғыз ядроның дәмдік бөлігіне (жоғарғы бөлігіне) жіберіледі. Тілдің алдыңғы екі бөлігінен түсетін жалпы сезімдік ақпаратты бесінші бас сүйек жүйкесінің үшінші тармағының (V 3) сенсорлық талшықтары қамтамасыз етеді. Бұл сезімдік (V 3) және дәмдік (VII) талшықтар тіл жүйкесімен бірге қозғалады, содан кейін хорда тимпани тіл жүйкесінен бөлініп, петротимпаникалық жарық арқылы тимпаникалық қуысқа (ортаңғы құлаққа) еніп, хорда тимпаниге арналған канал арқылы бет жүйкесінің қалған бөлігімен қосылады. Бет жүйкесі генукулярлық ганглионды құрайды, онда хорда тимпанидің дәмдік талшықтарының жасушалық денелері және басқа дәмдік және сезімдік жолдар орналасқан. Генукулярлық ганглионнан дәмдік талшықтар аралық жүйке ретінде жалғасады, ол ішкі акустикалық меатустың жоғарғы алдыңғы төртбұрышына және бет жүйкесінің моторлық тамырымен бірге жүреді. Аралық жүйке ішкі акустикалық меатус арқылы артқы бас сүйек қуысына жетеді, содан кейін жалғыз ядрода синапсқа түседі. Бет жүйкесі сонымен қатар таңдайша безінің астындағы ауыз-жұтқыншалықтың кішкентай бөлігіне афференттік иннервацияны жеткізеді. Сондай-ақ, аралық жүйке аурикуланың (сыртқы құлақтың) ішіндегі және айналасындағы теріден кішкене мөлшерде сезімдік ақпаратты тасымалдайды.
In addition, the facial nerve receives taste sensations from the anterior two thirds of the tongue via the chorda tympani. Taste sensation is sent to the gustatory portion (superior part) of the solitary nucleus. General sensation from the anterior two thirds of tongue are supplied by afferent fibers of the third division of the fifth cranial nerve (V 3). These sensory (V 3) and taste (VII) fibers travel together as the lingual nerve briefly before the chorda tympani leaves the lingual nerve to enter the tympanic cavity (middle ear) via the petrotympanic fissure. It joins the rest of the facial nerve via the canaliculus for chorda tympani. The facial nerve then forms the geniculate ganglion, which contains the cell bodies of the taste fibers of chorda tympani and other taste and sensory pathways. From the geniculate ganglion, the taste fibers continue as the intermediate nerve which goes to the upper anterior quadrant of the fundus of the internal acoustic meatus along with the motor root of the facial nerve. The intermediate nerve reaches the posterior cranial fossa via the internal acoustic meatus before synapsing in the solitary nucleus. The facial nerve also supplies a small amount of afferent innervation to the oropharynx below the palatine tonsil. There is also a small amount of cutaneous sensation carried by the nervus intermedius from the skin in and around the auricle (outer ear).
Басқа
Беттік жүйке құлақ таспасы арқылы жақ асты безін және тіл асты безін де парасимпатикалық талшықтармен қамтамасыз етеді. Парасимпатикалық иннервация осы бездерден сілекей шығуын күшейтуге қызмет етеді. Сондай-ақ, ол қанат-таңдай ганглионы арқылы мұрынның кілегейлі қабығына және жас безіне парасимпатикалық иннервация жібереді. Беттік жүйке арқылы жүретін парасимпатикалық талшықтар жоғарғы сілекейлік ядродан бастау алады. Беттік жүйке сонымен қатар мүйіздік рефлекстің эфференттік бөлігі ретінде де жұмыс істейді.
The facial nerve also supplies parasympathetic fibers to the submandibular gland and sublingual glands via chorda tympani. Parasympathetic innervation serves to increase the flow of saliva from these glands. It also supplies parasympathetic innervation to the nasal mucosa and the lacrimal gland via the pterygopalatine ganglion. The parasympathetic fibers that travel in the facial nerve originate in the superior salivatory nucleus. The facial nerve also functions as the efferent limb of the corneal reflex.
Функционалдық компоненттер
Беттік жүйке GSA типіндегі аксондарды, жалпы соматикалық сезімдік афференттерді, артқы құлақтың терісіне жеткізеді. Беттік жүйке сондай-ақ GVE типіндегі аксондарды, жалпы висцеральді эфференттерді қамтиды, олар тіл асты, жақ асты және жас бездерін, сондай-ақ мұрын қуысының шырышты қабығын иннервациялайды. SVE типіндегі аксондар, арнайы висцеральді эфференттер, бет әлпетінің бұлшықтарын, стапедий бұлшығын, екібас бұлшығының артқы бөлігін және стилогиоид бұлшығын иннервациялайды. SVA типіндегі аксондар, арнайы висцеральді сезімдік афференттер, тілдің алдыңғы екі бөлігіне хорда тимпани арқылы дәм сезімін жеткізеді.
The facial nerve carries axons of type GSA, general somatic afferent, to skin of the posterior ear. The facial nerve also carries axons of type GVE, general visceral efferent, which innervate the sublingual, submandibular, and lacrimal glands, also mucosa of nasal cavity. Axons of type SVE, special visceral efferent, innervate muscles of facial expression, stapedius, the posterior belly of digastric, and the stylohyoid. The axons of type SVA, special visceral afferent, provide taste to the anterior two thirds of tongue via chorda tympani.
Сал ауруы
Адамдар бет нервінің жедел салдануынан зардап шегуі мүмкін, бұл көбінесе бет салдануымен білінеді. Белл парезі – бұл идиопатиялық жіті бет нерві салдануының бір түрі, ол бет нервіне әсер ететін көптеген бас сүйек жүйке ганглиониті ретінде дәлірек сипатталады және көбінесе вирустық инфекциядан, ал кейде Лайм ауруынан туындайды. Иатрогендік Белл парезі дұрыс емес орналастырылған тіс жергілікті анестезиясының (төменгі альвеолярлық нерв блокадасының) салдарынан да болуы мүмкін. Дәрінің әсерінен кейін, тіпті гемиплегиялық инсультқа ұқсаған көрініс болса да, симптомдар жоғалады. Егер бет нерві туа пайда болған кемшілік, жарақат немесе басқа да ауру салдарынан қанағаттандырылмайтын зақымданса, бет қозғалысын қалпына келтіру үшін бет нервінің қайта отырғызылуы немесе массетерикалық бет нервінің ауыстырылуы сияқты операциялар жасалуы мүмкін. Бет нервінің қысымын азайту операциясы да кейбір жағдайларда бет нервінің қысылуына байланысты жасалуы мүмкін.
People may suffer from acute facial nerve paralysis, which is usually manifested by facial paralysis. Bell's palsy is one type of idiopathic acute facial nerve paralysis, which is more accurately described as a multiple cranial nerve ganglionitis that involves the facial nerve, and most likely results from viral infection and also sometimes as a result of Lyme disease. Iatrogenic Bell's palsy may also be as a result of an incorrectly placed dental local anesthetic (inferior alveolar nerve block). Although giving the appearance of a hemiplegic stroke, effects dissipate with the drug. When the facial nerve is permanently damaged due to a birth defect, trauma, or other disorder, surgery including a cross facial nerve graft or masseteric facial nerve transfer may be performed to help regain facial movement. Facial nerve decompression surgery is also sometimes carried out in certain cases of facial nerve compression.
Тексеру
Ерікті бет қозғалыстары, мысалы, қабауын жиыру, тістерді көрсету, қабақты бұрыштыру, көзді тығыз жұму (мүмкін болмауы лагофтальмос деп аталады), ерінді қысу және екі жақ бетті ісіру – беттік жүйкені тексеруге арналған. Ешқандай көзге көрінетін асимметрия болмауы керек. Жоғарғы моторлық нейрон зақымданғанда, «орталық жеті» деп аталатын жағдайда, беттің тек қарсы жақ төменгі бөлігі зақымданады, себебі беттің жоғарғы бұлшық еттері (frontalis және orbicularis oculi) екі жақты бақылауда болады. Төменгі моторлық нейрон зақымданулары CN VII парезіне (Белл парезі – беттік жүйке парезінің идиопатиялық түрі) алып келуі мүмкін, бұл зақымдалған жақ бетінің жоғарғы және төменгі бөлігінде әлсіздік ретінде көрінеді. Дәмді тілдің алдыңғы екі бөлігінде тексеруге болады. Бұл хош иісті ерітіндіге малынған тампонмен немесе электрондық стимуляция арқылы (тілді батареяға тигізу сияқты) тексеріледі. Мүйіз қабығының рефлексі. Афференттік доғасы үштік жүйкенің жалпы сезімтал афференттері арқылы жүзеге асырылады. Эфференттік доға беттік жүйке арқылы өтеді. Рефлекс – бір көзді тітіркендіргенде екі көздің де үйлесімді жыпылықтауынан тұрады. Бұл беттік экспрессия бұлшықтарының, атап айтқанда, көзді жыпылықтатуға жауапты orbicularis oculi бұлшықтарының беттік жүйкелермен иннервациялануына байланысты. Осылайша, мүйіз қабығының рефлексі V және VII ми жүйкелерінің қалыпты жұмыс істеуін тиімді тексеріп тұрады.
Voluntary facial movements, such as wrinkling the brow, showing teeth, frowning, closing the eyes tightly (inability to do so is called lagophthalmos), pursing the lips and puffing out the cheeks, all test the facial nerve. There should be no noticeable asymmetry. In an upper motor neuron lesion, called central seven, only the lower part of the face on the contralateral side will be affected, due to the bilateral control to the upper facial muscles (frontalis and orbicularis oculi). Lower motor neuron lesions can result in a CN VII palsy (Bell's palsy is the idiopathic form of facial nerve palsy), manifested as both upper and lower facial weakness on the same side of the lesion. Taste can be tested on the anterior two thirds of the tongue. This can be tested with a swab dipped in a flavoured solution, or with electronic stimulation (similar to putting your tongue on a battery). Corneal reflex. The afferent arc is mediated by the general sensory afferents of the trigeminal nerve. The efferent arc occurs via the facial nerve. The reflex involves consensual blinking of both eyes in response to stimulation of one eye. This is due to the facial nerves' innervation of the muscles of facial expression, namely orbicularis oculi, responsible for blinking. Thus, the corneal reflex effectively tests the proper functioning of both cranial nerves V and VII.