Кіріспе

Құстар туысы – пипит, Anthus – орташа немесе ұзын құйрықты шағын сайрақтардың бүкіл әлемге тараған туысы. Ұзын тырнақтар мен ұзын құйрықтылармен бірге, пипиттер мотациллидтер тұқымдасына жатады. Бұл туыс кеңінен таралған, құрғақ шөлдерге, ылғалды тропикалық ормандарға және Антарктида құрлығына есептемегенде, дүние жүзінің көп бөлігінде кездеседі. Олар жұқа денелі, көбінесе қарапайым, ашық кеңістікте жердегі жәндіктермен қоректенеді. Тұқымдасқа жататын туыстары сияқты, пипиттер моногамды және аумақтық болып табылады. Пипиттер жерде ұялайды, көбінесе алты дақты жұмыртқа салады.

Таксономия және жүйелеу

Антус тұқымдасын 1805 жылы неміс табиғатты зерттеуші Иоганн Маттеус Бехштейн енгізді. Кейіннен түрдің үлгісі дала пипиті деп белгіленді. Антус деген жалпы атау – Плиний Ескінің айтуынша, алаптардағы кішкентай құс деген мағына беретін латын сөзі. Пипиттердің молекулалық зерттеулері осы тұқымның шамамен жеті миллион жыл бұрын (Мя) Миоцен дәуірінде Шығыс Азияда пайда болғанын, ал 5 және 6 Мя аралығында Америка, Африка және Еуропаға тарағанын көрсетті. Плиоцен дәуірінде (5,3-2,6 млн жыл бұрын) түрлену қарқыны жоғары болды, бірақ Плейстоцен дәуірінде бәсеңдеді.

Қазіргі кездегі түрлер

Бұл туыс 40-тан астам түрді қамтиды, бұл оны отбасы ішіндегі ең ірі туысқа айналдырады. Туыстың нақты түрлік шекаралары әлі де даулы, кейбір тізімдерде тек 34 түр тіркелген. Мысалы, қазір Жаңа Зеландия, Австралия және Жаңа Гвинеяда кездесетін тоғыз түршеге бөлінген Австралия пипиті (A. novaeseelandiae) бұрын Ричард пипитін, Азияның шалғынды пипитін және Африканың африкалық пипитін де қамтыған. Сонымен қатар, Австралия мен Жаңа Зеландиядағы популяциялар бөлінуі мүмкін, тіпті Жаңа Зеландияның шеткі Субантарктикалық аралдардағы түршелері материктік түрлерден бөлінуі де мүмкін. Таксономиялық қиындықтардың себебі, ішінара, туыстың түрлерінің сыртқы түріндегі өте ұқсастықтар. Отбасыда тағы бір түр бар – алтын пипит (Tmetothylacus tennelus), ол ерекше, монотиптік туысқа жатады. Бұл түрдің сыртқы түрі пипиттер мен ұзын тырнақтылардың арасындағы белгілі бір аралық сипатқа ие және ұзын тырнақтылармен жақын туыс. Сары кеуделі пипит кейде Hemimacronyx туысына бөлінеді, ол ұзын тырнақтылар мен пипиттердің аралық түрі саналады. Бұл бөлініс алғашқыда морфологиялық ерекшеліктерге негізделіп ұсынылған, бірақ генетикалық талдаулар да оны қолдайды. Бұрын кейбір мамандар Какамега көк бұтағын (номинативтік түрі) осы туысқа (Anthus kakamegae) жатқызған.

Сипаттама

Пипиттер көрінісі жағынан әдетте өте консервативті болады. Олардың ұзындығы әдетте, ал ең кішкентай түрі – қысқа құйрықты пипит, тек салмағы бойынша ғана айырылады. Ең үлкен түрі – альпілік пипит болуы мүмкін. Олар, отбасының барлық мүшелері сияқты, ұзын құйрықтары мен ұзын, жұқа аяқтары және ұзын (кейде өте ұзын) артқы тырнақтары бар, қысқа мойынды, жұқа құстар. Артқы тырнақтың ұзындығы түрлердің өмір салтына байланысты өзгереді, көбірек ағаштарда қоныстайтын түрлердің артқы тырнақтары қысқарақ және иіліңкі болады. Мүңкілері әдетте ұзын, жұқа және сүйір болады. Екеуінің де дене мөлшері мен қауырсынында айырмашылықтар аз. Пипиттердің ерекше ерекшелігі – олардың отбасының қалған бөлігімен ортақ, бірақ басқа төс қанатынан (passerines) ерекшеленетін қанаттағы үшінші қауырсыны негізгі ұшу қауырсындарын толық жабады. Бұл ұшуға маңызды перделерді күннен қорғау үшін жасалған деп саналады, себебі қорғалмаған жағдайда күн сәулесі қауырсындардың солғындауына және сынғыш болуына себеп болады. Мүңкіл пішіні құйрықтар мен пипиттер арасында өзгеше болады, құйрықтардың мүңкілі біркелкі еңіске ие, ал көптеген пипиттердің мүңкілі мұрын үстінде кішкентай дөңес болады, ал құйрықтардың мүңкілі әдетте ауыр болады, бұл диетадағы айырмашылықтарды көрсетеді. Көптеген түрлер альпілік аймақтармен шектеледі (кейбір жағдайларда жылдың бір бөлігінде). Бұл отбасы солтүстік тундрадан бастап Жаңа Зеландияның субантарктикалық аралдарына және Оңтүстік Джорджия тобына дейін, тропиктерге дейін таралады.