Кіріспе
Авторлық құқыққа қатысты авторлық аталма, анонимділік және туындының толықтығы – белгілі бір қоғамның немесе мемлекеттің заңдарына, әдет-ғұрыптарына немесе сенімдеріне байланысты емес, бөліне алмайтын құқықтар. Моральдық құқықтар – авторлық құқықпен қорғалатын туындылардың авторларына берілетін құқықтар, олар әдетте азаматтық құқық жүйелерінде, ал кейбір ортақ құқық жүйелерінде де мойындалады. Туындының толықтығын сақтау авторға өз туындысының "автордың абыройына немесе беделіне зиян келтіретін" өзгертілуіне, бұрмалануына немесе бүлінуіне қарсылық білдіруге мүмкіндік береді. Туынды автордың иелігінен немесе меншігінен өткеннен кейін де, автор мен туынды арасындағы қарым-қатынасқа зиян келтіретін кез келген жағдай осы моральдық құқықтарды қолдануға алып келуі мүмкін. Моральдық құқықтар авторлық құқықпен байланысты экономикалық құқықтардан өзгеше. Тіпті суретші өзінің туындысына авторлық құқықты үшінші тұлғаға берген жағдайда да, ол туындыға қатысты моральдық құқықтарын сақтайды. Моральдық құқықтар алғаш рет Франция мен Германияда мойындалды, содан кейін 1928 жылы Әдеби және өнер туындыларын қорғау жөніндегі Берн конвенциясына енгізілді. Канада өз Авторлық құқық заңында (Loi sur le droit d'auteur) моральдық құқықтарды (droits moraux) мойындайды. АҚШ 1989 жылы конвенцияға қосылды және авторлық құқық заңнамасында моральдық құқықтардың бір түрін енгізді, ол АҚШ Кодексінің 17-тарауында кодификацияланды. Берн конвенциясы өзін-өзі орындауға жатпайды, ал 1988 жылғы Берн конвенциясын іске асыру туралы заң АҚШ-ты моральдық құқықтар бөлімінен шығарып тастайды. Кейбір юрисдикцияларда моральдық құқықтардан бас тартуға рұқсат беріледі. "VARA мақсаты үшін көркем өнерге суреттер, сызбалар, гравюралар, мүсіндер және фотосуреттер кіреді, олар бір данада немесе 200 данадан кем қол қойылған және нөмірленген басылымдар түрінде бар". Америка Құрама Штаттарында моральдық құқықтарды басқаға беруге болмайды және олар автордың өмірі аясталғанда ғана тоқтатылады. Алайда авторлар өздерінің моральдық құқықтарынан жазбаша түрде бас тарта алады.
inalienable rights not contingent upon the laws, customs, or beliefs of a particular society or polity
Moral rights are rights of creators of copyrighted works generally recognized in civil law jurisdictions and, to a lesser extent, in some common law jurisdictions. The preserving of the integrity of the work allows the author to object to alteration, distortion, or mutilation of the work that is "prejudicial to the author's honor or reputation". Anything else that may detract from the artist's relationship with the work even after it leaves the artist's possession or ownership may bring these moral rights into play. Moral rights are distinct from any economic rights tied to copyrights. Even if an artist has assigned his or her copyright rights to a work to a third party, he or she still maintains the moral rights to the work. Moral rights were first recognized in France and Germany, before they were included in the Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works in 1928. Canada recognizes moral rights (droits moraux) in its Copyright Act (Loi sur le droit d'auteur). The United States became a signatory to the convention in 1989, and incorporated a version of moral rights under its copyright law, codifed in Title 17 of the U. S. Code. The Berne convention is not a self executing treaty, and the Berne Convention Implementation Act of 1988 excludes the US from the moral rights section. Some jurisdictions allow for the waiver of moral rights. "For the purposes of VARA, visual art includes paintings, drawings, prints, sculptures, and photographs, existing in a single copy or a limited edition of 200 signed and numbered copies or fewer". In the United States, moral rights are not transferable, and end only with the life of the author. Authors may, however, waive their moral rights if this is done in writing.
Берн конвенциясы
1928 жылы Берн конвенциясының Римде қайта қаралуы арқылы Берн конвенциясы авторлық құқықтың екі түрін қабылдады: авторлық есімді атау және шығарманың тұтастығы. Бұл құқықтар Берн конвенциясының 6-бабында былай көрсетілген: Автордың экономикалық құқықтарына тәуелсіз және осы құқықтарды беруден кейін де автор өзінің шығарманың авторы екенін мәлімдеуге, сондай-ақ автордың абыройына немесе беделіне зиян келтіретін, шығарманы бұрмалауға, өзгертуге немесе басқа да оны түсіріп көрсетуге қарсы шығуға құқылы.
Independent of the author's economic rights, and even after the transfer of the said rights, the author shall have the right to claim authorship of the work and to object to any distortion, modification of, or other derogatory action in relation to the said work, which would be prejudicial to the author's honor or reputation.
Еуропадағы
Еуропаның көп бөлігінде авторлар өздерінің авторлық емес құқықтарын беруге немесе тіпті кең ауқымда бас тартуға мүмкіндік алмайды. Бұл еуропалық авторлық құқықтың өзіндегі дәстүрге сәйкес келеді, ол сатылмайтын, тек лицензияланатын мүлік ретінде қарастырылады. Автор олардан шектеулі көлемде бас тартуға келісе алады (және мұндай шарттар Еуропадағы келісімшарттарда жиі кездеседі). Сонымен қатар, авторлық емес құқықтарды қолдану үшін автор оларды "растауы" қажет болуы мүмкін. Мысалы, көптеген кітаптарда мұндай растау кіріспе беттерінде, Ұлыбритания кітапханасы/АҚШ Конгресі кітапханасының деректерімен бірге жазылады.
Канадада
Канаданың авторлық құқық туралы заңының 14.1-тарауы авторлардың рухани құқықтарын қорғайды. Рухани құқықтарды беруге болмайды, бірақ одан шарты бойынша бас тартуға болады. Канададағы көптеген баспа келісімшарттарында стандартты рухани құқықтан бас тарту қарастырылған. Канададағы рухани құқықтар Snow v. The Eaton Centre Ltd. ісінде кеңінен танылды. Бұл істе Торонто Eaton Centre үлкен сауда орталығы суретші Майкл Сноудан Канада қаздарының мүсінін жасауды тапсырған. Сноу Eaton Centre-дің қаздарды Рождествода ленталармен безендіруіне сәтті қарсылық көрсетті.
Қытайда
Қытай Халық Республикасының Авторлық құқық туралы заңының 20-бабы (1990) автордың авторлық құқықтарын, өңдеу құқығын және туындылығын қорғау мерзімін шектемейді. Осы Заңның 55-бабында осы Заң күшіне енгенге дейін толық пайдаланылмаған қорғау мерзіміне ретроактивті қолданыс қарастырылғандықтан, Қытайдың мәңгілік моральдық құқықтары да ретроактивті болып саналады. 2001 жылғы жаңа редакцияда бұл ереже сақталды, ал бұрынғы 55-бап 59-бап ретінде жаңартылды.
Ганада
Өнер. 18, 2005 жылғы Авторлық құқық туралы заң мәңгілік моральдық құқықтарды қарастырады. 6-баптағы моральдық құқықтар дұрыс авторлықты қамтамасыз етеді және автордың беделіне зиян келтіретін немесе туындыны түсіріп көрсететін кез келген бұрмалауға, бүлдіруге немесе басқа да өзгертуге қарсы бағытталған.
Гонконгта
Моральдық құқықтар Авторлық құқық туралы жарғының (тарау 528) IV бөлімінде, 89-баптан бастап белгіленеді. Компьютерлік бағдарлама авторының моральдық құқықтары жоқ (91-бап). Моральдық құқықтарды моральдық құқық иесінің қайтысынан кейін ғана беруге болады (105 және 106-баптар).
Макаода
43/99/M Декреттік заңның 41-бабы АҚШ-та моральдық құқықтың кейбір элементтері бар, бірақ олар көбінесе тараптар арасындағы нақты шарттар арқылы, не жеке штаттардың заңдарымен, не АҚШ авторлық құқығындағы туынды еңбектерге қатысты құқықтармен қорғалады. Гиллиам АҚШ телеарнасы ABC-ге қарсы сот процесінде, 1975 жылы «Монти Пайтон» комедиялық труппасы «бұрмалау» (моральдық құқықтарға ұқсас талап) жасады, себебі ABC «Монти Пайтонның Ұшқыш циркінің» қайта өңделген нұсқаларын көрсеткен. Алайда, іс негізінен BBC-нің ABC-ге видеоларды өңдеуге рұқсат беретін лицензиясы болған-жоққа байланысты шешілді (20-тармақ).
Өзгерістерге бейімделу құқығы
Авторлық құқық иелері өңдеулерді немесе "туынды жұмыстарды" дайындауды бақылауға құқылы. Бұл құқық авторлық құқық заңнамасымен берілген. 17 АҚШ Кодексінің § 106 тармағын қараңыз.
Ланхам заңы
Ланхам заңының 43-бабы жалған және қате көкейкестік жарнаманы реттейді және кейбір жағдайларда қорғалған туындыларды авторлық құқыққа жатқызу үшін қолданылуы мүмкін. Дегенмен, ол заңнан тыс туындыларға моральдық құқықтар құру үшін пайдаланыла алмайды. «Дастар против Twentieth Century Fox» ісін қараңыз. ХХ ғасырдың басында АҚШ-тың бәсекелестіктің теңсіздігіне қатысты шешімдері, туындының түпнұсқасынан айтарлықтай өзгешеленген нұсқасын автордың туындысы ретінде көрсету іс тудыратынын анықтады. Ланхам заңының 43(а) тармағы, брендтер мен тауарлық белгілерді қорғайды, сондай-ақ моральдық құқықтарға негізделген заңдармен салыстырылатын қорғауды қамтамасыз етеді. Ол кез келген тауарлар мен қызметтер үшін шығу тегін жалған көрсетуді немесе жалған сипаттаманы немесе бейнелеуді тыйымдайды. «Гиллиам против American Broadcasting» ісінде британдық комедиялық тобы «Monty Python» ABC телеарнасына өз бағдарламаларының дұрыс авторлық құқығы көрсетілген, бірақ кеңінен өңделген нұсқаларын таратуға шағымданып сотқа жүгінді, олардың көрермендері ұятты немесе әдепсіз деп есептейтін мазмұнды жою мақсатында. Екінші апелляциялық округ соты «Monty Python» жағынан шешім шығарды, кесулер Ланхам заңын бұзушылық тудыратын «өзгерту» болуы мүмкін деп тапты.
Мақсаты:
Кейде авторлар өздері қатысқан жұмыстан қашықтағысы келеді, тіпті кейбіреулері осы жұмыстың авторы ретінде танылғысы келмейді. Мұны істеудің бір жолы – жұмысты псевдониммен қол қою. Алан Смитхи – 1968 және 1999 жылдар аралығында өздерінің есімдерін көрсеткісі келмейтін, наразы Голливуд режиссерлері қолданған дәстүрлі, ұжымдық псевдоним. Бірақ, мұндай жағдай әрқашан орын алмады. «Highlander II» фильмінің режиссері Рассел Малкахи, фильмнің өндірісін аяқтағаннан кейін өз атын алып тастауды қалаған, бірақ ол келісімшарт бойынша фильмді сынамауға міндетті болды және псевдонимді пайдалану фильмді сынағанмен тең болады деп ескертілді. Егер жұмыс аяқталмаған болса, кейде автор авторлық құқықты иеленушіге оны қалауынша аяқтауға және сатуға рұқсат беру үшін псевдоним таңдайды, осылай өнімнен өзінің қатысын үзеді.