Византия императрицалары Зоя мен Феодораның билігі мен тартыстары

Кіріспе

1042 жылы Византияның патшайымы болған императрица.

Теодора мен Константин IX-мен бірге билік ету: 10421050

Зоя бірден билікті өз қолына алып, Теодораны монастырына қайтаруға мәжбүрлеуге тырысты, бірақ Сенат пен халық сестренің бірлесіп билік етуін талап етті. Бірінші ісі ретінде Теодора Михаил V-пен мәміле жасауға шақырылды. Зоя Михаилды кешіріп, босатуға ниеттенді, бірақ Теодора қатаң және бекем болды. Ол бастапқыда Михаилдың қауіпсіздігіне кепілдік берді, бірақ кейін оны соқыр етуге және қалған өмірін монах ретінде өткізуге бұйырды. Ресми түрде Зоя үстем император болды, және оның тағы орындықтары барлық ресми шараларда Теодорадан сәл алда орналастырылды. Бірақ іс жүзінде Теодора бірлескен басқарудың қозғаушы күші болды. Апалы-сіңлілі империяны басқаруға кірісті, мемлекеттік лауазымдарды сатуды шектеу және әділеттілік жүйесін жақсартуға баса назар аударды. Заманауи тарихшы Михаил Пселус бірлескен биліктің толық сәтсіздікке ұшырағанын айтса, Джон Сцилицес олардың бұрынғы биліктердегі кемшіліктерді түзетуде өте адал болғанын мәлімдеді. Теодора мен Зоя Сенат отырыстарына бірге қатысып, көпшілік аудиенцияларын өткізді, бірақ олардың бірлескен билігіне керіс бұрылыс жасағаны көп ұзамай байқалды. Зоя әлі де Теодораға қызғанышпен қарады және империяны басқаруға құлшынбады, бірақ Теодораға мемлекеттік істерді жеке басқаруға рұқсат бермеді. Сарай екі лагерьге бөлінді, әр императордың артында топтар қалыптасты. Екі айлық шиеленіс пен ұрыс-керістен кейін Зоя жаңа күйеу іздеуге шешім қабылдады, осылайша Теодораның ықпалын арттыру мүмкіндігін жоққа шығарды. Православие шіркеуінің қағидаларына сәйкес, оның келесі, үшінші некесі оған рұқсат етілген соңғы неке болды. Оның таңдауы 1028 жылы әкесі бірінші болып қараған Константин Далассеносқа түсті. Ол императрицаның алдына шақырылды, бірақ сөйлесу кезінде оның тәуелсіз және қатал мінезі Зояға ұнамай, оны қабылдаудан шығарды. Оның келесі таңдауы – үйленген Константин Атроклинес, ол Романос III билігінде онымен қарым-қатынаста болды деген қауесет тарады. Ол үйлену тойынан бірнеше күн бұрын күдікті жағдайда қайтыс болды, мүмкін, болашақ әйелінің қолынан қаза тапқан болуы мүмкін. Содан кейін Зоя бұрынғы махаббаты, әдемі және сәнді Константин Мономахосты еске алды. Олар 1042 жылдың 11 маусымында, үшінші некеге келіспеген Патриарх Алексийдің қатысуынсыз үйленді. Константин келесі күні патриархпен таж кигізілді. Зоя Константиннің жаңа орнына ұзақ жылдар бойы сүйіктісі Мария Склерайнаны алып келуінен күтпеген нәрсеге тап болды. Ол оны сарайға ғана емес, онымен ашық түрде өмір сүруге және ресми мойындылық алуға талап етті. 64 жастағы Зоя Склерайнамен төсегі мен тағын бөлісуге қарсы болмады. Склерайнаға Себастьен атағы берілді, ол Зоя мен Теодорадан кейінгі мәртебеге ие болды және олар сияқты «ханым» немесе «император» деп аталатын. Ресми шараларда Склерайна әйелдердің артында тұратын. Бірақ халық Константин IX-тың Склерайнаға көрсеткен артықшылықтарын үлкен дауға айналдырды, және ақырында Склерайна Зояны және мүмкін Теодораны өлтіруді жоспарлап отыр деген қауесет тарады. Бұл 1044 жылы Константинополь тұрғындарының көтерілісіне әкелді, Константин қала көшелерінде діни шеруге қатысып жатқанда оған зиян келтіруге қауіпті болды. Халықты Зоя мен Теодораның балконға шығып, олардың қастандықтан сақ екендіктерін сендіруі ғана тоқтатты. Зояның керемет сұлу болғаны айтылады, және Михаил Пселус «Chronographia» еңбегінде оның «кейіптің әр бөлігі де нығайып, жақсы күйде болған» деді. Өзінің сұлулығын және оны мемлекеттік құрал ретінде пайдалануын мойындаған Зоя оның әсерін барынша арттыру және ұзарту үшін түрлі емдеулерге ұшырады. Ол гинецейде косметикалық зертхананы басқарды және онда дайындалған хош иістер мен майлардың тиімділігін арттыру үшін тәжірибелер жүргізді. Пселус оның жүзінің алпыс жасқа дейін жастыққа ұқсайтынын хабарлайды. Зоя 1050 жылы 72 жасында қайтыс болды. Ол Константинопольде жерленді.

Zoe immediately assumed power and tried to force Theodora back to her monastery, but the Senate and the people demanded that the sisters should jointly reign. As her first act Theodora was called upon to deal with Michael V. Zoe wanted to pardon and free Michael, but Theodora was clear and adamant. She initially guaranteed Michael's safety, but then ordered him to be blinded and to spend the rest of his life as a monk. Officially Zoe was the senior empress, and her throne was situated slightly in front of Theodora's on all public occasions. In practice Theodora was the driving force behind the joint administration. The sisters proceeded to administer the empire, focusing on curbing the sale of public offices and on the administration of justice. Although contemporary historian Michael Psellus claimed the joint reign was a complete failure, John Scylitzes stated that they were very conscientious in rectifying the abuses of the previous reigns. Theodora and Zoe appeared together at meetings of the Senate and gave public audiences, but it was soon apparent that their joint reign was under strain. Zoe was still jealous of Theodora and had no desire to administer the empire; but she would not allow Theodora to conduct public business alone. The court began to split, with factions forming behind each empress. After two months of increasing acrimony, Zoe decided to search for a new husbandthereby denying Theodora the opportunity to increase her influence. By the rules of the Orthodox Church her next marriage, her third, was the last she was permitted. Her preference was for Constantine Dalassenos, who had been her father's first choice as her husband back in 1028. He was brought for an audience before the Empress, but during their conversation his independent and forceful manner displeased Zoe, and he was dismissed from her presence. Her next choice was the married Constantine Atroklines, a court official with whom it was rumoured that she had had an affair during the reign of Romanos III. He died under mysterious circumstances a few days before the wedding was to take place, possibly poisoned by his own soon to be ex wife. Zoe then remembered the handsome and urbane Constantine Monomachos, another former lover. The pair were married on 11 June 1042, without the participation of Patriarch Alexios, who refused to officiate over a third marriage (for both spouses). Constantine was crowned by the patriarch the next day. Zoe got more than she bargained for when Constantine decided to bring with him to his new station his long standing mistress Maria Skleraina. Not content with bringing her to court, he insisted that he be allowed to publicly share his life with her, and that she obtain some official recognition. The 64 year old Zoe did not object to sharing her bed and her throne with Skleraina. Skleraina was given the title of sebaste, ranking behind Zoe and Theodora, and was addressed as mistress or empress, like them. At official events Skleraina took position immediately behind the sisters. In the eyes of the public however, Constantine IX's preferential treatment of Skleraina was a scandal, and eventually rumours began to spread that Skleraina was planning to murder Zoe, and possibly Theodora. This led to a popular uprising by the citizens of Constantinople in 1044, which came dangerously close to actually harming Constantine who was participating in a religious procession along the streets of Constantinople. The mob was only quieted by the appearance on a balcony of Zoe and Theodora, who reassured the people that they were not in any danger of assassination. It is said that Zoe was stunningly beautiful, and Michael Psellos in his Chronographia commented that "every part of her was firm and in good condition". Recognising her own beauty and its use as a tool of statecraft, Zoe attempted to maximise and prolong its effect with a variety of treatments. She operated a cosmetics laboratory in the gynaeceum, and was said to have carried out experiments to improve the efficacy of the perfumes and unguents prepared there. Psellus reports that her face looked youthful into her sixties. Zoe died in 1050, aged 72. She was buried in Constantinople.