Кіріспе

Мүлікті қорғау – күдіктілердің өз мүлкін қорғау мақсатымен әрекет еткендіктен келтірілген залал мен шығынға жауапты емес екенін дәлелдеу үшін пайдаланатын кең таралған әдіс.

Англия құқығы

Жалпы, ағылшын заңына қараңыз. Ортақ құқық бойынша өзін-өзі қорғау құқығынан өзге, 1967 жылғы Қылмыстық заңның 3-бабында мыналар белгіленген: «Бір адам қылмыстың алдын алу немесе қылмыскерлерді немесе күдіктілерді ұстау үшін, жағдайға қарай орынды күш қолдануға құқылы». Егер мүлікке жасалған шабуыл қылмыс болса, қылмыстың алдын алу немесе қылмыскерді ұстау үшін, ақша ұрлау немесе заттың зақымдалуы болсын, орынды күш қолданылуы мүмкін. Көптеген ұрлық және ену жағдайларында қауіп адам мен мүлікке де төнуі мүмкін, мұндай жағдайда бұл екеуінің үйлесімі күшті қорғаныс болып табылуы мүмкін. AG-нің анықтамасы (1983 жылғы №2) (1984) 1 AER 988-де Lane CJ былай шешім қабылдады: Токстет қаласындағы тәртіпсіздік кезінде дүкенін қорғау үшін он бензин бомбасын жасаған күдікті, егер ол өзін, отбасын немесе мүлкін қорғау үшін қажет деп санайтын шаралар қолданғанын дәлелдей алса, «заңды мақсат үшін» жарылғыш затты иеленгенін дәлелдеу арқылы қорғаныс құра алады. Теориялық тұрғыдан алғанда, мүлікті қорғау ғана ауыр зиян келтіруді ақтауға жеткіліксіз, бірақ мүліктің қауіпсіздігіне төнген қылмыскерлерді ұстау үшін күш қолдануды мақұлдаған бірнеше сот шешімдері бар. R v Scully (1824) 171 ER 1213 ісінде енушіні тұтқындау үшін ғана оқ ату ақталмайды делінгенмен, нақты жағдайда «күдіктінің өміріне қауіп төнді, егер ол өміріне қауіп бар деп есептесе, оқ атумен ақталады; бірақ егер ол өміріне қауіп жоқ деп есептесе, енушіні абайсызда атып жіберсе, кісі өлтіруге кінәлі болады». Өлімге әкелетін шамадан тыс күш қолданудың жеңілдетуші жағдай болып табылуына қатысты салыстырмалы көзқарас үшін «Өзін-өзі қорғау (Австралия)» және төмендегі «Реформа» бөлімін қараңыз. Mead and Belt ісі (1823) 68 ER 1006-да Holroyd J төреші қасақана заңбұзушылыққа қарсы күш қолдануға болмайтынын, сондай-ақ: «Бірақ, егер тұрғын үйге, әсіресе түнде шабуыл жасалса, заң бойынша бұл адамның жеке басына жасалған шабуылмен теңестіріледі, өйткені адамның үйі – оның бекінісі, сондықтан заң алдында бұл шабуылмен тең» деп түсіндірді. Бүркітшіге қарсы күш қолдануға қатысты соңғы сот ісі – Anthony Martin v R (2001) EWCA 2245, нәтижесінде үй иесі кінәлі деп танылды. Қазіргі заң бойынша, үй иесі заңсыз кірген адамды үйден шығару үшін қажет деп санайтын күштен артық күш қолдана алмайды. Сонымен қатар, егер жерге немесе оның иелігіне төнген қауіп дереу болмаса және күш қолдануды қажетсіз ететін басқа шаралар бар болса (мысалы, полицияға хабарлау немесе сот арқылы өтемақы алу), қорғаныс әдетте жоғалады. Бірақ Chamberlain v Lindon (1998) 1 WLR 1252 ісінде Lindon өз мүлкін қорғау үшін жолды қорғау мақсатында қабырғаны қиратты (және, бұл ретте, сот дауларынан аулақ болуға тырысты). Lindon-ның іс-әрекеті азаматтық құқық тұрғысынан ақталған-ақталмағанын анықтау қажет емес деп шешілді. Қылмыстық құқық тұрғысынан маңыздысы – Lindon өз әрекеттерінің орынды екеніне сенгені. Бұл іс 1971 жылғы Қылмыстық зиянды өтеу туралы заңның 5-бабы бойынша заңмен қорғалудың нақты түсіндірілуімен байланысты болғанымен, күдіктінің тоғыз ай бойы әрекетсіз болғаннан кейін де мерзімі өткені қызығушылық тудырады. Дәл осындай заңдық қорғанысқа қатысты DPP v Bayer және басқалар (2004) 1 Cr. App. R. 493 ісі 1994 жылғы Қылмыстық сот төрелігі және қоғамдық тәртіп туралы заңның 68-бабы бойынша жеке меншікті қорғауды ауыр қылмысқа қарсы қорғаныс ретінде қарастырды. Сот егер күдіктілер мүлікті қылмыстық әрекет болып табылатын нақты немесе жақын арада болатын зияннан қорғау үшін орынды күш қолданғанын дәлелдесе, сот күдіктілердің шын жүректен сенетін жағдайларға сәйкес қолданылған күш барлық жағдайларда орынды болды ма деп қарауы керек деп шешті.