Израильдің баллистикалық ракеталарының отбасысы

Кіріспе

Израильдің баллистикалық зымырандарының отбасы

Иерихон (יריחו) – 1960 жылдардан бері Израильде әзірленген, байланысы шалқақ болған баллистикалық зымырандар отбасының жалпы атауы. Атауы 1963 жылы Израиль мен Dassault арасында қол қойылған Иерихон I жобасының алғашқы келісімшартынан алынған. Кодтық атауы – Киелі кітаптағы Иерихон қаласына сілтеме. Израильдің басқа да жоғары технологиялық қару-жарақ жүйелері сияқты, нақты деректер құпия сақталады, бірақ бақыланған сынақ деректері, үкімет шенеуніктерінің жария мәлімдемелері және, әсіресе Шавит спутниктік ұшыру құралы туралы ашық әдебиеттегі мәліметтер бар. Кейінгі Иерихон отбасының дамуы Иерихон II Орташа қашықтықтағы зымыранның (IRBM) туындылары саналатын Шавит және Шавит II ғарыш ұшыру құралдарымен байланысты, және бұл Иерихон III Көп қашықтықтағы зымыранның (ICBM) дамуына дейін болды. АҚШ-тағы Лоуренс Ливермор Ұлттық зертханасы Шавиттің 500 кг салмақты соғыс бөлігін 7500 км-ге дейін жеткізе алатын Көп қашықтықтағы зымыран (ICBM) ретінде қайта жабдықталуы мүмкін деген қорытындыға келді. Оңтүстік Африка зымырандарының сериясы Жерихо бағдарламасы туралы қосымша мәліметтерді ашты, оның ішінде RSA 3 – Иерихон II / Шавиттің лицензиялық көшірмелері деп саналады, ал RSA 4 осы жүйелердің бір бөлігін ауыр бірінші сатымен пайдаланды. Оңтүстік Африканың ядролық бағдарламасын жариялап, қарусыздағаннан кейін RSA сериялы зымырандар коммерциялық мақсатта спутниктерді ұшыру құралдары ретінде ұсынылды, нәтижесінде жарияланған сипаттамалар көпшілікке белгілі болды. Иерихон зымыранының азаматтық ғарышқа ұшыру нұсқасы – Шавит, Boeing 747 ұшағына ілініп, АҚШ-тың C-5 Galaxy ұшағынан Минутмен Көп қашықтықтағы зымыранын тәжірибелік түрде ұшыруына ұқсас әдіспен зымыранға айналдырылды.

Иерихон I

"Джерихо-1" алғаш рет 1971 жылдың соңында операциялық қысқа қашықтықты баллистикалық зымыран жүйесі ретінде танылды. Оның ұзындығы, диаметрі, салмағы, қашықтығы және КЕЖ-і 500 м. құрады, ал ол ядролық оқ-дәріге арналған деп бағаланған пайдалы жүкті тасымалдауға қабілетті болды. Израильдің ядролық қарулар бағдарламасы бойынша белгісіздігіне байланысты, зымыран баллистикалық зымыран ретінде жіктеледі. Бастапқы әзірлеме Франциямен бірлесіп жүргізілді, Dassault 1963 жылдан бастап түрлі зымыран жүйелерін ұсынды және 1965 жылы MD 620 типі сынақтан өтті. 1968 жылдың қаңтарындағы қару-жарақ эмбаргосы француздық ынтымақтастықты тоқтатты, бірақ Франциядан 12 зымыран жеткізілді. 1973 жылғы қазан айындағы Йом Киппур соғысы кезінде араб армиясының солтүстік және оңтүстік шекаралардағы бастапқы табыстарынан кейін, алаңдаған қорғаныс министрі Моше Дайан Израильдің премьер-министрі Голда Меирге "Бұл үшінші ғибадатхананың соңы" деді. Ол Израильдің толық жеңіліске ұшырауы мүмкін екенін ескертті, бірақ "ғибадатхана" ядролық қарулардың кодтық сөзі болды. Сол түні Меир Сирия және Египет нысаналарын нысанаға алу үшін Сдот Миха әуе базасында "Джерихо-1" зымырандарын және Тель-Ноф әуе базасындағы F-4 ұшақтарын қаруландыру үшін он үш ядролық қарудың "физикалық жиынтығын" құрастыруға рұқсат берді. Олар толық жеңіліске ұшыраудың алдын алу үшін қажет болған жағдайда қолданылатын болды, бірақ дайындық АҚШ-қа сигнал ретінде оңай байқалатын етіп жасалды. Президент Никсон Израильдің материалдық шығындарын толықтыру үшін "Никель Грас" операциясын бастауды бұйырды – АҚШ-тың әуе көпірі. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Киссинджер Садатқа АҚШ-тың әуе көпірінің себебі израильдіктердің "ядролық қаруға ие болуға" жақын болуында екенін айтқан. Барлық "Джерихо-1" зымырандары 1990 жылдары қызметтен шығарылып, ұзақ қашықтықтағы "Джерихо-2" зымырандарымен ауыстырылды. "Джерихо-1" зымырандары Тель-Авивтен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Захариядағы үңгірлерде сақталған.

Ерихон II

Jericho II (YA 3) – қатты отынмен жұмыс істейтін, екі сатылы ұзақ қашықтықты баллистикалық зымыран жүйесі және Jericho I жобасының жалғасы. Қазіргі уақытта 90-ға жуық Jericho 2 зымыраны Тель-Авивтен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Зәкәрия (Сдот Миха әуе базасы) маңындағы үңгірлерде орналасқан. 1975 жылы Синайды Израильден Египеттің басқаруына беру кезіндегі келіссөздерде АҚШ-тың араласуымен жасалған бейбіт келісімнің аясында Израильдің 1770 км қашықтықтағы Pershing II орта қашықтықты баллистикалық зымырандарын алу туралы өтініші қабылданбады. Jericho II әзірлемесі 1977 жылы басталды, ал 1986 жылы сынақ атылыстары туралы хабарлар пайда болды. Missilethreat, Джордж К. Маршалл институтының жобасы, Jericho II жобасының бастапқыда Израиль мен Иранның бірлескен жобасы болғанын, алайда 1979 жылғы Иран революциясынан кейін қарым-қатынастардың нашарлауына байланысты бұл ынтымақтастық тоқтағанын көрсетеді. 1987 жылдан 1992 жылға дейін Жерорта теңізіне бірнеше сынақ ұшырылымдары жасалды, ең ұзағы шамамен 1300 км құрады, көбінесе Тель-Авивтен оңтүстікке қарай орналасқан Палмахимдегі нысандан. Jane's баяндамасына сәйкес, 1989 жылдың маусымында Оңтүстік Африканың Оверберг сынақ полигонынан 1400 км қашықтыққа сынақ ұшырылымы жасалған деген болжам бар. Jericho II-нің ұзындығы 14,0 м, ені 1,56 м, ал ұшыру салмағы 26 000 кг (бірақ 21 935 кг болатын басқа ұшыру салмағы да ұсынылған). Оның 1000 кг салмақты пайдалы жүгі бар, ол көп мөлшерде жарылғыш заттарды немесе 1 мегатонналық ядролық оқ-дәріні тасымалдауға қабілетті. Зымыран екі сатылы қатты отынмен жұмыс істейтін қозғалтқышпен және бөлінетін оқ-дәрімен жабдықталған. Оны шахтадан, теміржол платформасынан немесе жылжымалы көліктен ұшыруға болады. Бұл оны жасыруға, жылдам жылжытуға немесе нығайтылған шахтада сақтауға мүмкіндік береді, соның салдарынан кез келген шабуылдан аман қалуын қамтамасыз етеді. Онда Pershing II-ге ұқсас белсенді радиолокациялық басқару жүйесі бар, бұл өте дәл соққы беруге мүмкіндік береді. Jericho II үш сатылы, 23 тонналық Shavit NEXT спутниктік ұшыру құралының негізін құрайды, ол алғаш рет 1988 жылы Палмахимнен ұшырылды. Shavit-тің көрсеткіштеріне сүйене отырып, баллистикалық зымыран ретінде оның максималды ұшу қашықтығы 500 кг пайдалы жүкпен шамамен 7800 км құрайды. 1991 жылғы Персид шығанағы соғысында Ирактың зымырандық шабуылдарына қарсы Израильдің қолдана алатын қарсы шабуыл опциясы ретінде Jericho II қолданылғаны туралы мәлімдемелер даулы. Jane's сол кезде Jericho II 1989 жылы пайдалануға берілгенін мәлімдеді. Зерттеуші Сет Карус ізраилдік дереккөздерге сілтеме жасай отырып, Jericho 2-ні операциялық түрде қолдану туралы шешім 1994 жылдан кейін ғана қабылданғанын, яғни "Scud" шабуылдары аяқталғаннан және атысты тоқтату және қарусыздандыру режимі орнатылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң қабылданғанын айтады. Raytheon Technologies кеңестік барлау архивтеріне сілтеме жасай отырып, Jericho 2 1989 жылы толыққанды қару ретінде әзірленгенін көрсетті, бірақ оны қашан пайдалануға болатынын нақты көрсетпеді. Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының тергеушілері Захарияға жақын орналасқан Sdot Micha әуе базасының коммерциялық спутниктік суреттеріне қол жеткізді, бұл күдікті Jericho зымыран базасы болып табылады. Салыстыру 1989 және 1993 жылдар аралығында күдікті Jericho II ұшқыштары мен зымырандарын орналастыруға мүмкіндік беретін кеңейту болғанын көрсетті. Мұндай кеңейту 1991 жылдан кейінгі пайдалану кезеңімен сәйкес келеді.

The Jericho II (YA 3) is a solid fuel, two stage long range ballistic missile system and a follow on from the Jericho I project. As many as 90 Jericho 2 missiles are currently based in caves near Zekharia (Sdot Micha Airbase), southeast of Tel Aviv. A request from Israel for 1,100 mile (1,770 km) range Pershing II medium range ballistic missiles was rejected by the United States for inclusion as part of a military assistance incentive package offered in 1975 during negotiations over transferring the Sinai from Israeli to Egyptian control as part of a US brokered peace deal. Jericho II development began in 1977, and by 1986 there were reports of test firings. According to Missilethreat, a project of the George C. Marshall Institute, there is evidence the Jericho II originated as a joint Israeli Iranian project, cooperation that ended with the loss of friendly relations after the 1979 Iranian Revolution overthrew the Shah's rule. There was a series of test launches into the Mediterranean from 1987 to 1992, the longest at around 1,300 km, mostly from the facility at Palmachim, south of Tel Aviv. Jane's reports that a test launch of 1,400 km is believed to have taken place from South Africa's Overberg Test Range in June 1989. The Jericho II is 14.0 m long and 1.56 m wide, with a reported launch weight of 26,000 kg (although an alternative launch weight of 21,935 kg has been suggested). It has a 1,000 kg payload, capable of carrying a considerable amount of high explosives or a 1 Megaton yield nuclear warhead. It uses a two stage solid propellant engine with a separating warhead. The missile can be launched from a silo, a railroad flat car, or a mobile vehicle. This gives it the ability to be hidden, moved quickly, or kept in a hardened silo, largely ensuring survival against any attack. It has an active radar homing terminal guidance system similar to that of the Pershing II, for very accurate strikes. The Jericho II forms the basis of the three stage, 23 ton Shavit NEXT satellite launcher, first launched in 1988 from Palmachim. From the performance of Shavit it has been estimated that as a ballistic missile it has a maximum range of about 7,800 km with a 500 kg payload. The Jericho II as an available Israeli counterattack option to Iraqi missile bombardment in the 1991 Gulf War is disputed. Jane's at the time believed that Jericho II entered service in 1989. Researcher Seth Carus claims that, according to an Israeli source, the decision to operationally deploy the Jericho 2 was only made after 1994, several years after the Scud attacks had ended and a cease fire and disarmament regime were in place. Raytheon Technologies, quoting Soviet intelligence archives, showed them believing the Jericho 2 to have been fully developed weapon in 1989, but did not indicate when it was available for deployment. Investigators for the Carnegie Endowment for International Peace accessed commercial satellite images of the Sdot Micha Airbase near Zachariah, a suspected Jericho missile base, comparison shows expansion between 1989 and 1993 of the type that would accommodate suspected Jericho II launchers and missiles. Such an expansion would be more consistent with a post 1991 deployment chronology.

Иерихон III

"Джерихо III" (YA 4) – 2011 жылы қолданысқа енген ядролық қаруланған континенттер аралық баллистикалық зымыран. "Джерихо III" екі немесе үш сатылы, қатты отынмен жұмыс істейді және 1000-1300 кг пайдалы жүк таси алады. Пайдалы жүк 750 кг (150-400 килотонна) болуы мүмкін, бірақ Конгресс зерттеу қызметінің 2004 жылғы зымыран таралуы туралы сараптамасында оның максималды ұшу қашықтығы 11 500 км деп көрсетілген (ракетаның қашықтығы пайдалы жүк массасына кері пропорционалды). 2004 жылы АҚШ Конгресіне ұсынылған ресми есепте 1000 кг жүк көтергіштігімен "Джерихо III" Израильге Таяу Шығыс, Африка, Еуропа, Азия және Солтүстік Американың көп бөлігінде, сондай-ақ Оңтүстік Америка мен Солтүстік Океанияның үлкен аумақтарында ядролық соққы беруге мүмкіндік береді. "Миссилдік қауіп" баяндамасында былай делінген: "Джерихо 3 зымыранының ұшу қашықтығы жақын маңдағы нысаналарға өте жоғары жылдамдықпен соққы беруді қамтамасыз етеді, бұл оған аймақта дамытылатын кез келген ракетаға қарсы қорғаныс жүйесінен (АБМ) қашуға мүмкіндік береді". 2011 жылдың 2 қарашасында Израиль Палмахимда "Джерихо III" зымырасының жаңартылған нұсқасы деп саналатын зымыранының сәтті сынақ атылысын жүргізді, оның ұзын түтін іздері Израильдің орталық бөлігінде көрінді. Израильдің континенттер аралық баллистикалық зымырандарының ұшыру алқаптары соншалықты тереңге орналасқан деп есептеледі, олар алғашқы ядролық шабуылдан аман қалуы мүмкін. 2008 жылдың басында сәтті сынақ атылысынан кейін Израильдің қару-жарақ сарапшысы, Ғылым министрлігінің Израиль ғарыш агенттігінің бұрынғы төрағасы генерал Ицхак Бен Израиль: "Кез келген адам математикалық есептеулерді жасай алады, біз зымыран қозғалтқышымен әлемнің кез келген нүктесіне жете аламыз", – деді, осылайша Израильдің жаңа мүмкіндіктерін растады. Израильдің қорғаныс министрлігінің өкілдері 2008 жылғы сынақ атылысы "Израильдің зымырандық технологияларындағы маңызды қадам" екенін мәлімдеді. 2013 жылы тағы бір сынақтан кейін Алон Бен Давид Aviation Week журналында зымыранның қашықтығы мен жүк көтергіштігі туралы мына пікірін жариялады: "Хабарлама бойынша, Израильдің "Джерихо III" орташа қашықтықтағы баллистикалық зымыраны 1000 кг (2204 фунт) салмақты жарылғыш затты 5000 км-ден астам қашықтыққа жеткізе алады". 2013 жылдың шілдесінде жүргізілген қосымша сынақтар "Джерихо-3" немесе мүмкін "Джерихо-3А" зымыранына, жаңа қозғалтқышы бар зымыранға қатысты болуы мүмкін. 2024 жылғы мақалада былай делінген: "Джерихо-4" – үш сатылы зымыран, оның мүмкіндіктеріне фрагменттелген оқ-дәрілерді тасымалдау мүмкіндігі кіреді".

It is believed that the Jericho III (YA 4) is a nuclear armed ICBM that entered service in 2011. The Jericho III is believed to have two or three stages, using solid propellant and having a payload of 1,000 to 1,300 kg. The payload could be a single 750 kg (150–400 kiloton) though a 2004 missile proliferation survey by the Congressional Research Service put its possible maximum range at 11,500 km (missile range is inversely proportional to payload mass). According to an official report that was submitted to the U. S. Congress in 2004, it may be that with a payload of 1,000 kg the Jericho III gives Israel nuclear strike capabilities within the entire Middle East, Africa, Europe, Asia and almost all parts of North America, as well as large parts of South America and North Oceania. Missile Threat reports: "The range of the Jericho 3 also provides an extremely high impact speed for nearby targets, enabling it to avoid any Anti Ballistic Missile (ABM) defenses that may develop in the immediate region." On 2 November 2011, Israel successfully test fired a missile believed to be an upgraded version of the Jericho III at Palmachim; the long trail of smoke was seen throughout central Israel. Israel's intercontinental ballistic missile launchers are believed to be buried so deeply that they would survive a first strike nuclear attack. After a successful missile test launch conducted in early 2008, Israeli weapons expert General Itzhak Ben Israel, former chairman of the Israeli Space Agency at the Ministry of Science, said "Everybody can do the mathematics we can reach with a rocket engine to every point in the world", thus appearing to confirm Israel's new capability. Israeli Ministry of Defense officials said that the 2008 test launch represented a "dramatic leap in Israel's missile technologies". After a further test in 2013 Alon Ben David published this opinion in an article in Aviation Week on the missile's range and throw weight: "Reportedly, Israel's Jericho III intermediate range ballistic missile is capable of carrying a 1,000 kg (2,204 lb.) warhead more than 5,000 km." Further tests conducted in July 2013 could have been for the Jericho 3 or possibly the Jericho 3A missile, a follow up missile believed to have a new motor. 2024 article provides more details: " the Jericho 4, a three stage missile, whose capabilities will include the possibility of carrying fragmentation warheads."