Уильям Вичерлидің «Ауыл әйелі» комедиясы

Кіріспе

Уильям Уайчерлидің 1675 жылғы пьесасы, Уайчерлидің реставрациялық комедиясы. «Ауылдық әйел» – Уильям Уайчерлидің жазған және алғаш рет 1675 жылы сахналаған реставрациялық комедиясы. Толерантты ерте реставрация кезеңінің туындысы болған бұл пьеса аристократиялық және пуритандыққа қарсы идеологияны көрсетеді және өз заманында да жыныстық ашықтығымен әңгімеге толы болды. Атауында «ел» сөзінің бірінші буынына қатысты ишара бар. Ол Мольердің бірнеше пьесаларының негізінде жазылған, бірақ 1670-ші жылдардағы Лондон көрермендерінің сұранысына қарай қосымша элементтер енгізілген: Мольердің өлеңдері орнына күнделікті тілдегі әңгімелер, күрделі, қарқынды сюжеттік өріліс және көптеген жыныстық әзілдер. Пьеса екі ашық сюжеттік тәсілге негізделген: үйленген әйелдермен құпия қарым-қатынас жасау үшін зәулім адамның қулығымен импотенцияны көрсетуі, сондай-ақ тәжірибесіз жас «ауылдық әйелдің» Лондонға келуі және қала өмірінің ләззатын, әсіресе тартымды лондондық еркектерді тануы. Рейк аталған Хорнердің айтуынша, оның дерті Францияда «кәдімгі әйелдермен араласу» кезінде жұққан. Оның жалғыз емделу жолы – хирургтың оның еркектік қасиеттерін күрт қысқартуы еді, сонда ол ешқандай әйелге қауіп тудырмас еді. Осы әзіл-қалжың мен ашық тілдің арқасында пьесаның көп бөлігі сахнадан және баспадан тыс қалды. 1753 жылдан 1924 жылға дейін «Ауылдық әйел» пьесасы орындауға тым қайсаңды саналды және Дэвид Гаррик жасаған «Ауылдық қыз» атты тазартылған, көңілсіз нұсқасымен ауыстырылды, қазір ол ұмытылған ескертуге айналды. Ал түпнұсқа пьеса бүгінде тағы да сахнада жиі қойылады және академиялық сыншылар тарапынан мақталады, олардың пікірінше, пьесадағы тілдің қуаты, өткір әлеуметтік сатира және әртүрлі интерпретацияларға ашықтығы бар.

Өмірбаян

1660 жылы монархия қалпына келтірілген кезде пуритандық сахнаға 18 жылдық тыйым алынғаннан кейін Лондонның театр өмірі тез және көптеген мүмкіндіктермен қайта жанданды. Карл II (1660–1685) тұсында Джон Драйден, Джордж Этерге, Афра Бен және Уильям Уайчерли сияқты драматургтер Оливер Кромвельдің басқару кезінде орта таптың билігі жылдарында аристократияның үстемдігі мен беделін қайта орнататын комедиялар жазды. Сарай атмосферасын көрсететін бұл пьесалар сезімтал интригалар мен жаулаудың өмір салтын мақтайды, әсіресе Лондонның орта таптарының күйеулерін қорлау және Кромвельдің билігінде корольдіктерге тиген маргинализация мен жер аударудың кектерін сезімтал аренада алу үшін. Чарльздың сахнаға жеке қызығушылығы Реставрация драмасын дамытты, ал оның ең жақын сарайлықтары – ақындар, драматургтер және Рочестер графы Джон Уилмот, Дорсет графы Чарльз Саквилл және Уильям Уайчерли сияқты зиялы адамдар болды. Уайчерлидің атағы немесе байлығы болмады, бірақ 1675 жылға қарай ол өзін екі жақсы қабылданған комедиясымен ұсынды және ішкі шеңберге қабылданды, Чарльзбен әңгімелесіп, кейде оның сүйіктілерін бөлісті, ол оның зиялылығы үшін оны өте жақсы көретін. 1675 жылы, 35 жасында, ол «Ауылдық әйел» пьесасымен сенсация тудырды, ол ағылшын сахнасында көрінген ең әдепсіз және зиялы пьеса деп есептелді. Карл II сияқты, Уайчерли де бірнеше жыл Кромвельдің басқару кезінде Францияда өмір сүрді және француз драмасына қызығушылық танытты, және өзінің қысқа пьеса жазу мансабында (1671–1676) француз пьесаларынан сюжеттік желілер мен тәсілдерді жиі қарызға алды, әсіресе Мольерден. Алайда, француздықтардан айырмашылығы, 1670-ші жылдардағы ағылшын көрермендері құрылымы жай комедияларға немесе уақыт, орын және іс-қимылдың неоклассикалық біртігіне құштарлық танытпады, бірақ жылдам қарқын, көптеген қиындықтар және ең бастысы «әртүрлілік» талап етті. Лондонға ұнайтын тығыз текстура мен күрделі сюжетке жету үшін Уайчерли бірнеше бастапқы пьесаларды біріктіріп, жан-жақты іс-қимыл мен көңіл-күйлерді шығарды, фарстан парадоксқа және сатираға дейін. Уайчерли пайдаланған Реставрацияның жаңалығы – бұл қоғамдық пікірдің әйелдерді сахнаға қабылдауға дайындығы, бұл британдық тарихында алғаш рет болды. Көрермендер нағыз әйелдердің Елизаветалық актерлердің киімін кері қайтаратын және танымал шалбар киімдерінде тар киіммен пайда болатындығына және олардың репликалар мен екі мағыналы сөздерде герольд-әуесқойлармен теңесіп немесе тіпті олардан асып түсетіндігіне қызығушылық танытты. Чарльздың актрисаларды сүйіктілері ретінде таңдауы, әсіресе Нелл Гвин, қызығушылықты жаңадан сақтауға көмектесті, ал Уайчерли бұл қызығушылықты «Ауылдық әйелде» Мистер Пинчвайф өзінің әйелін (осы есімді «ауылдық әйелді») ұлдың киіміне жамылып ойнау арқылы пайдаланды. Сондай-ақ, ол Марджеридің оятатын әдемілігін, сондай-ақ Леди Фиджет сияқты «қалалық» әйелдердің ұятсыз білімін атап өту үшін пайдаланады деп айтылған.

After the 18 year Puritan stage ban was lifted at the Restoration of the monarchy in 1660, the theatrical life of London recreated itself quickly and abundantly. During the reign of Charles II (1660–1685), playwrights such as John Dryden, George Etherege, Aphra Behn, and William Wycherley wrote comedies that triumphantly reassert aristocratic dominance and prestige after the years of middle class power during Oliver Cromwell's Commonwealth. Reflecting the atmosphere of the Court, these plays celebrate a lifestyle of sensual intrigue and conquest, especially conquest that served to humiliate the husbands of the London middle classes and to avenge, in the sensual arena, the marginalisation and exile suffered by royalists under Cromwell. Charles' personal interest in the stage nourished Restoration drama, and his most favoured courtiers were poets, playwrights, and men of wit, such as John Wilmot, Earl of Rochester, Charles Sackville, Earl of Dorset, and William Wycherley. Wycherley had no title or wealth, but had by 1675 already recommended himself by two well received comedies and had been admitted to the inner circle, sharing the conversation and sometimes the mistresses of Charles, who "was extremely fond of him upon account of his wit". In 1675, at age 35, he created a sensation with The Country Wife, greeted as the bawdiest and wittiest play yet seen on the English stage. Like Charles II, Wycherley had spent some Commonwealth years in France and become interested in French drama, and throughout his short playwriting career (1671–1676) he would borrow plotlines and techniques from French plays, particularly Molière. However, in contrast to the French, English audiences of the 1670s had no enthusiasm for structurally simple comedies or for the neoclassical unities of time, place, and action, but demanded fast pace, many complications, and above all "variety". To achieve the much denser texture and more complex plotting that pleased in London, Wycherley would combine several source plays to produce bustling action and clashing moods, ranging from farce through paradox to satire. A Restoration novelty of which Wycherley took advantage was the readiness of public opinion to accept women on stage, for the first time in British history. Audiences were fascinated to see real women reverse the cross dressing of the Elizabethan boy actors and appear in tight fitting male outfits in the popular breeches roles, and to hear them match or even outdo the rake heroes in repartee and double entendre. Charles' choice of actresses as mistresses, notably Nell Gwyn, helped keep the interest fresh, and Wycherley plays on this interest in The Country Wife by having Mr. Pinchwife disguise his wife (the eponymous 'country wife') in a boy's outfit. It has also been suggested that he uses the allure of women on display to emphasise in an almost voyeuristic way Margery's provocative innocence, as well as the immodest knowingness of "town" wives like Lady Fidget.