Кіріспе
Қылмыстық құқықта, ішімдік қорғанысы – күйзелістің (жауапкершіліктің) азайтылуына негізделген қорғану шарасы. Егер қылмыс жасау үшін белгілі бір психикалық жағдай (mens rea) қажет болса, ішімдік немесе есірткі құралының әсерімен жасалған қылмыстар үшін кінәлі адамның жауапкершілігі азайтылуы мүмкін. Жаза тағайындау кезінде, ішімдік қорғанысы түрме немесе қамау мерзімін жеңілдететін жағдай ретінде қарастырылуы мүмкін. Қорғаныстың қолданылуына бірнеше фактор әсер етеді.
In criminal law, the intoxication defense is a defense by which a defendant may claim diminished responsibility on the basis of substance intoxication. Where a crime requires a certain mental state (mens rea) to break the law, those under the influence of an intoxicating substance may be considered to have reduced liability for their actions. With regard to punishment, intoxication may be a mitigating factor that decreases a prison or jail sentence. Numerous factors affect the applicability of the defense.
Түрлілігі
Қоғамдар қоғамдық маскүнемдікке қатысты көзқарастары мен мәдени стандарттарында әртүрлі болды, бұл тарихи тұрғыдан дін мен есірткі, әсіресе дін мен алкоголь арасындағы қарым-қатынасқа негізделген. Кейбір жағдайларда, сананы өзгертетін затты қолдану діни немесе басқа да әлеуметтік жағынан бекітілген рәсімдер мен тойлардың негізін құрады. Ал басқа жағдайларда маскүнемдік адамның әлсіздігінің, әдепсіздігінің немесе күнәнің белгісі ретінде қарастырылды. Дүниелік көзқарастар да әртүрлі болуы мүмкін, олар есірткіге қатысты тікелей қарсылық білдірмейді, бірақ олардың әлеуметтенген адамдарды қабылданған әлеуметтік шектеулерді бұзудан сақтайтын тежелімдерге әсер етуі мүмкін екенін мойындайды, бұл шектеулер қылмыстық жазаға тартылуы мүмкін немесе тартылмауы мүмкін. Маскүнемдік тудыратын заттарға құқықтық жүйенің қатысы, оның заңдарына сәйкес маскүнемдікті қорғану құралы ретінде қолдану мүмкіндігіне әсер етеді: егер жүйе белгілі бір затқа күшті қарсылық білдірсе, маскүнемдікті жеңілдетуші фактор емес, ауырлатушы фактор ретінде қарауы мүмкін. Маскүнемдіктің қылмыстық жауапкершілікке қатысты әсері юрисдикцияға және қылмыстың түріне байланысты әртүрлі болады. Тиісті қылмыстық кодекс әртүрлі деңгейдегі ниетті дәлелдеуді талап етуі мүмкін. Бұл алдын ала жоспарлаудан бастап, қылмыс жасауға ниеттілік немесе ынтаның әртүрлі деңгейлері, жалпы бейхабарлық және кейбір жағдайларда қатаң жауапкершілікте мүлдем ниет болмауына дейін жетеді. Маскүнемдік мақсаттың нақты формаларын дәлелдеуге қарсы қорғаныс ретінде танылуы мүмкін. Егер осылай болса, оның тиімділігі кейде айыпталушының маскүнемдігі ерікті ме, әлде еріксіз ме екеніне байланысты болады: өздерінің білімімен маскүнемдік тудыратын заттарды қолдану арқылы өздерін қасақана жағдайынан айырған айыпталушыларға қорғаныс берілмейді, бірақ оны білмей немесе өз еркіне қарсы қолданғандарға рұқсат етіледі.
Ерікті және еріксіз тұтыну
Айырмашылық жауапкердің мас болуды өзі таңдап алғаны, сол арқылы өзінің бақылауын жоғалтуына жауапты болғаны немесе болмағанына байланысты болуы мүмкін. Мысалы, «голландиялық қайраттылық» қорғанысы (ағылшын құқығындағы Галлахер ісіне қараңыз, маскүнемдік туралы) бойынша, күдікті әйелін жек көреді, бірақ әрекет етуге қорқады. Сондықтан күдікті бір бөтелке коньяк пен өткір пышақ сатып алады. Таңертең бөтелке бос болып шығады, ал пышақ әйелінің жүрегіне шаншылыпты. Күдіктінің жоспары болғандықтан және маскүнемдік арқылы шектеулерді жоғалтқандығы сол жоспардың бір бөлігі болғандықтан, маскүнемдік қорғанысы қабылданбайды. Бірақ, егер кеш бойы біреу құпия түрде джин қосып, жеміс суына «ұйықтатса», онда туындаған маскүнемдік ерікті емес және оны қорғаныс ретінде қарастыруға болады. Ислам құқығында нақтырақ айырма жасалады, онда еріксіз маскүнемдік қылмыстық жауапкершілікті алып тастауы мүмкін, бірақ қаржылық жауапкершілік сақталады, ал ерікті маскүнемдіктің әсері жоқ және күдікті сабаз күйде деп есептеледі.
Болжамдылық сынағы
Жауапкершіліктің болуы немесе болмауы болжамдылық тестісіне байланысты болуы мүмкін. Алкогольді ішу немесе есірткі қолдану салдарынан бақылауды жоғалту мүмкіндігі жақсы белгілі. Осылайша, біле тұра ішетін кез келген адам, ең болмағанда, бақылауын жоғалту ықтималына немқұрайлы қарайды. Егер олар бақылауды жоғалтпауды қаласа, ішуді тоқтатар еді, сондықтан бақылауды жоғалту, ішуді жалғастыру арқылы олардың ниетінің аясында болуы керек. Бірақ бақылауды жоғалту дереу және белгілерізсіз болмайды. Сондықтан, еріксіз ішу мәселесі күрделі. Көптеген құқықтық жүйелерде, еріксіз бақылауды жоғалту, айқын белгілері бар нақты бақылаудың жоғалтылмаған жағдайларымен шектеледі. Мысалы, көптеген штаттарда, мас күйде көлік жүргізу қылмысы үшін қандағы алкогольдің шекті деңгейі соншалықты төмен орнатылған, адамдар олардың мас болуға жеткілікті алкоголь ішкенін түсінбей, осы шектің артығына өтуі мүмкін. Кейбір штаттарда бұл маскүнемдікті қорғаныс ретінде жоққа шығаратын қатаң жауапкершілік қылмысы екенін ескермегенде, әдетте, сусынға "қосымша" салған адамды жүргізушінің орнына соттау қажет. Бұл қылмыстың жасалуына алкогольді жасырын қосу әрекеттері себеп болғандығын көрсетеді және осы ереже болмаса, шектен сәл ғана асып кеткен көптеген күдіктілер өз маскүнемдігі үшін басқаларды айыптауға тырысуы мүмкін. АҚШ-тағы Ұлғылық қылмыстық кодекске "патологиялық маскүнемдік" мүмкіндігі де кіреді, онда медициналық жағдай алкогольдің шағын мөлшерінің күдікті ішкілік ішушінің болжай алмаған пропорционалды маскүнемдікке әкелуіне мүмкіндік береді. Жалпы алғанда, маскүнемдік белгілері бар және сусынға қосылған затты ісіп алған адамдарға қорғаныс берілмейді, өйткені олар өздеріне не болып жатқанын білуі керек еді. Сол сияқты, егер одан әрі ішу болмаған жағдайда, бірақ олар белгісіз заттың әсерін сезінген болса, көлік жүргізу сияқты әрекетті бастау қорғанысқа жатпайды. Басқаша айтқанда, заңның жұмыс істеуін қамтамасыз ететін саясат, қоғамды қауіпке ұшыратушы жеке тұлғаның мүдделерінен гөрі қоғамды қорғауға басымдық береді.