Кіріспе

Құстар отбасысы

Ағаш өрмелеушілер (Certhiidae) – Солтүстік жарты шар мен Сахара төменгі Африкасының орманды аймақтарында кең таралған ұсақ сайрақ құстардың отбасысы. Отбасы екі туысқа – Certhia және Salpornis – жататын он бір түрді қамтиды. Олардың қауырсындары күңгірт түсті, және атынан көрініп тұрғандай, олар тамақ іздеу үшін ағаштардың бетімен көтеріледі.

Сипаттама

Ағашқа шапшаң құстардың ұзындығы 12-18 сантиметрге жетеді. Олардың мүңкілері жұмсақ төмен қарай иілген және жақсы ұзын, оларды ағаш қабығында жәндіктер мен өрмекшілерді іздеу үшін пайдаланады. Олар көбінесе ағаш діңімен спираль тәрізді жолмен жоғары көтеріледі, аяқтарын біріктіріп секіріп отырады; олардың саусақтары ұзын және күшті иілген тырнақтарымен жабдықталған, олар ағашқа міскіне беруге көмектеседі. Certhia туысына жататын ағашқа шапшаң құстардың ұзын құйрықтары көтерілгенде тіреу ретінде қолдану үшін қатайтылған, бірақ дақты ағашқа шапшаң құстың құйрығы қысқарақ және қатайтылмаған. Олардың әндері мен дауыстары жіңішке және жоғары перделі болады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ағашқа өрмелеушілердің көпшілігі Батыс Еуропадан Жапония мен Үндістанға дейінгі Палеарктика және Индомала аймақтарында кездеседі. Бір түрі Солтүстік Америкада Аляскадан Никарагуаға дейін таралған, ал екіншісі Сахара төңірегінен оңтүстік Африка мен Үндістанда аралап-тарала таралған. Ағашқа өрмелеушілердің барлық түрлері орман және тоғайлы жерлерде кездеседі. Солтүстікке қарай таралған түрлер жартылай көшпелі, ал жылы климатта кездесетіндері тұрақты деп есептеледі, бірақ көптеген түрлер туралы мәліметтер жетіспейді.

Мінез-құлық және экология

Ағашқа шапшаңдар көбінесе көзге түспейді және адамдарға бейжай қарайды. Олар жеке немесе жұп болып, кейде ұшып шыққаннан кейін шағын отбасылық топтарда кездеседі. Үш түрде (немесе одан да көп түрде) 20-ға дейін құс бір ұяда болып, жылуды сақтау үшін жиналады. Ағашқа шапшаңдар ірі ағаштардың діңдерінде азықтанады. Олар діңге кішкентай секірістермен жоғары көтеріледі. Ағаш түбіне ұшып, содан кейін олжа іздеп спираль бойымен жоғары шығады. Олардың рационының көп бөлігі кішкентай омыртқасыз жануарлардан – жәндіктер мен олардың дернәсілдерінен, құмырсқалар мен псевдоскорпиондардан тұрады. Ауыр кезделерде тұқымдар мен жемістерді де жей алады, ал кейбір түрлері құс қоректеріне де келеді. Екі туыстың да түрлері аралас түрлер тобына қосылғандары тіркелген. Ағашқа шапшаңдар моногамды және аумақтық болады. Ұялар мен жұмыртқалар туыстар арасында әртүрлі: Certhia туысына жататын ағашқа шапшаңдар әдетте ағаш қабығы мен ағаш арасындағы кеңістікте ұя салады, ал дақты ағашқа шапшаңның ұясы бұтақтың шатырында орналасады. Инкубация 14-15 күнге созылады, ал жастар 15-16 күннен кейін ұшып кетеді.