Кіріспе

Бір цифрдың қайталануынан құралған ондық өрнегі бар натурал сандар. Оқу математикасында репцифр немесе кейде моноцифр – позициялық сандар жүйесінде (көбінесе ондық жүйеде) бір цифрдың қайталануынан құралған натурал сан. Бұл сөз "қайталау" және "цифр" сөздерінің қосындысы. Мысалдар: 11, 666, 4444 және 999999. Барлық репцифрлар палиндромдық сандар және репуниттердің еселігі болып табылады. Басқа белгілі репцифрларға репуниттік жай сандар және әсіресе Мерсен жай сандары (екілік жүйеде көрсетілгенде репцифр болып табылады) жатады. Репцифрлар – белгілі бір негіздегі санның бейнесі, онда цифр қайталанады, ал қайталану саны – қайталанатын цифр. Мысалы, 10-дық жүйедегі 77777 репцифры. Репцифрлардың бір түрі – бразилиялық сандар, бұл сандарды кейбір негізде репцифр түрінде жазуға болады, бірақ 11 репцифрына және бір цифрлы сандарға рұқсат етілмейді (әйтпесе барлық сандар бразилиялық болады). Мысалы, 27 – бразилиялық сан, өйткені 27 – 8-дік жүйедегі 33 репцифры, ал 9 – бразилиялық сан емес, өйткені оның жалғыз репцифрлық бейнесі 118, бұл бразилиялық сандардың анықтамасына сәйкес келмейді. 11 түріндегі бейнелер тривиальды саналады және бразилиялық сандардың анықтамасында рұқсат етілмейді, өйткені екіден үлкен барлық натурал сандарды 11n – 1 түрінде көрсетуге болады. Бразилиялық сандардың алғашқы жиырмасы: 7, 8, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 20, 21, 22, 24, 26, 27, 28, 30, 31, 32, 33. Кейбір веб-сайттарда (соның ішінде 4chan сияқты бейне тақталарда) жазбаның тізбекпен берілген ID нөмірі репцифр болса, бұл жақсы оқиға деп есептеледі, мысалы 22,222,222, бұл "GET" түрінің бірі (басқалары 34,000,000 сияқты дөңгелек сандар немесе 12,345,678 сияқты тізбектелген цифрлар).

Тарих

Репцифрлық сандар ұғымы кем дегенде 1974 жылдан бері осы атаумен зерттеліп келеді, ал бұрын оларды "моноцифрлі сандар" деп атаған. n > 0 саны "бразилиялық" деп аталады, егер 1 < b < n – 1 болатын b бүтін саны табылатын болса, онда n санын b негізінде жазғанда барлық цифрлары бірдей болады. 1994 саны бразилиялық, ал 1993 саны бразилиялық емес екенін дәлелдеңіз.

Сыйлықақылар мен жазалар

Репцифрлық сан жай сан болуы үшін, ол репунит болуы керек (яғни қайталанатын цифр 1) және оның негізіндегі цифрлардың саны жай сан болуы керек (бір цифрлы сандарды есептемегенде), себебі, мысалы, 77777 репцифрлық саны кез келген 7-ден үлкен негізде 7-ге бөлінеді. Атап айтқанда, бразилиялық репуниттерде цифрлар саны екіге тең болмайтындықтан, бразилиялық жай сандардың цифрлар саны тақ және жай сан болуы керек. Цифрлардың тақ және жай саны болуы, репуниттің жай сан екендігіне кепілдік бермейді; мысалы, 21 = 1114 = 3 × 7 және 111 = 11110 = 3 × 37 жай сандар емес. Кез келген берілген b негізінде, 11b-ден басқа (егер ол жай сан болса), әрбір репунит жай саны – бразилиялық жай сан. Ең кішкентай бразилиялық жай сандар: 7 = 1112, 13 = 1113, 31 = 111112 = 1115, 43 = 1116, 73 = 1118, 127 = 11111112, 157 = 11112. Жай сандардың өзара қосындысы дивергентті қатар болса, бразилиялық жай сандардың өзара қосындысы конвергентті қатар болып табылады, оның мәні "Бразилиялық жай сандар тұрақтысы" деп аталады және ол 0,33-тен сәл үлкен. Бұл конвергенция бразилиялық жай сандардың барлық жай сандардың өте шағын бөлігін құрайтынын білдіреді. Мысалы, 1012-ден кіші 3,7×1010 жай санның ішінде тек 8,8×104-і ғана бразилиялық. Ондық репунит жай сандары n мәндері үшін келесі формада болады. Бинарлық репуниттер – Мерсен сандары, ал бинарлық репунит жай сандары – Мерсен жай сандары. Бразилиялық жай сандардың саны шексіз көп пе, жоқ па – белгісіз. Егер Бейтман-Хорн болжамы дұрыс болса, онда әрбір жай сан мөлшерінде сол санмен шексіз көп репунит жай сандары (және салдарынан шексіз көп бразилиялық жай сандар) болады. Сондай-ақ, егер ондық репунит жай сандары шексіз көп болса, немесе Мерсен жай сандары шексіз көп болса, онда бразилиялық жай сандар да шексіз көп болады. Бастапқы сандардың өте аз бөлігі бразилиялық болғандықтан, бразилиялық емес жай сандар шексіз көп, олар 2, 3, 5, 11, 17, 19, 23, 29, 37, 41, 47, 53 тізбегін құрайды. Егер Ферма саны жай сан болса, ол бразилиялық емес, бірақ ол құрама сан болса, ол бразилиялық. Бұрынғы болжамға қайшы келетін Реста, Маркус, Грантам және Грейвс Софи Жермен жай сандарының бразилиялық екенін көрсетті, ал біріншісі 28792661 = 1111173.

Бразилиядан тыс композиттер мен репуниттер

Бразилиялық емес болатын жалғыз оң бүтін сандар – 1, 6, жай сандар және жай сандардың квадраттары, себебі басқа сандардың барлығы 1 < x < y − 1 болатын екі көбейткіш x және y-тің көбейтіндісі болып табылады және y − 1 негізінде xx түрінде жазылуы мүмкін. Егер p² жай санның квадраты бразилиялық болса, онда p жай саны p² = 1 + b + b² + … + b^(q-1) Диофанти теңдеуін қанағаттандыруы керек, мұнда p, q ≥ 3 жай сандар және b ≥ 2. Норвегиялық математик Тригве Нагелл бұл теңдеудің p – жай сан болғанда, (p, b, q) = (11, 3, 5) сәйкес келетін жалғыз шешімі бар екенін дәлелдеді. Сондықтан, бразилиялық болатын жалғыз жай санның квадраты – 11² = 121 = 11111₃. Сонымен қатар, тағы бір тривиальды емес репуниттік квадрат бар, оның шешімі (p, b, q) = (20, 7, 4) және 20² = 400 = 1111₇, бірақ бұл бразилиялық сандардың жіктелуі бойынша ерекше емес, өйткені 20 – жай сан емес. Кейбір b негізінде үш немесе одан көп таңбалы репуниттерге тең болатын толық дәрежелер Нагелл мен Люнгреннің Диофанти теңдеуімен сипатталады: n = 1 + b + b² + … + b^(q-1), мұнда b, n, t > 1 және q > 2. Ян Бюжо мен Морис Миньот бразилиялық репуниттердің тек үш толық дәрежесі ғана болатынын болжайды. Олар – 121, 343 және 400, жоғарыда аталған екі квадрат және 343 = 7³ = 1118₈ кубы.

Сандар туралы түсінік

Кейбір танымал бұқаралық ақпарат құралдары репунит сандарының нумерологиялық мағынасы бар екенін айтатын мақалалар жариялады, оларды "періште сандары" деп сипаттады.