Колли Сиббер: Актер, драматург және лауреат өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Коли Сиббер (6 қараша 1671 – 11 желтоқсан 1757) – ағылшын актер-менеджері, драматург және лауреат ақын. Оның көрнекті естеліктері «Коли Сиббердің өміріне кешірім» (1740) атты еңбегінде өмірін жеке, анекдоттық және тіпті ойшаң стильде баяндайды. Ол Дрюри Лейндегі өз труппасы үшін 25 пьеса жазды, олардың жартысы түрлі көздерден бейімделген. Бұл Роберт Лоу мен Александр Поуп сияқтыларды оның «Мольерді қиянатқа ұшыратқанын» және «Шекспирді шарпығанын» сынауға итерді. Ол өзін ең алдымен актер деп есептеді және комедиялық рөлдерде зор табысқа жетті, ал трагедиялық актер ретінде табанды болғанымен, көп мазақталды. Сиббердің тікелей, экстравертті мінезі замандастарына ұнамады, оны дәмсіз театрлық қойылымдар, күмәнді бизнес тәсілдері және әлеуметтік-саяси мүмкіндіктерді пайдалануда айыптады, осының нәтижесінде ол өте талантты ақындардан лауреат атағын алды. Ол Александр Поуптың «Дунциада» атты сатирикалық поэмасындағы басты нысанаға айналып, жасырын атаққа ие болды. Сиббердің поэзиялық туындылары өз заманында сынға ұшырады және тек нашарлығымен ғана есте қалды. Оның британдық театр тарихындағы маңызы актер-менеджерлердің алғашқыларының бірі болуында, оның екі комедиясының 18-шы ғасырдың басындағы талғам мен идеологияның эволюциясын көрсететін құжат ретіндегі маңызында және автобиографиясының тарихи дереккөз ретіндегі құндылығында.

Өмір

Сибер Лондонның Блумсбери ауданында, Саутгемптон көшесінде дүниеге келген. Ол Даниядан шыққан көрнекті мүсінші Каюс Габриэль Сиббердің үлкен баласы еді. Оның анасы, Джейн Колли, Ратландтағы Гластоннан шыққан әулеттің мүшесі болған. 1682 жылдан 16 жасқа дейін Грантемдегі Король мектебінде білім алды, бірақ анасының әулетінен шыққан Уильям Уайкхем құрған Винчестер колледжіне қабылдануға үміткер болмады. 1688 жылы ол әкесінің демеушісі, Лорд Девонширдің қызметіне кірді, ол Даңқты революцияның негізгі қолдаушыларының бірі еді. Революциядан кейін, Лондонда бос уақытында сахнаға қызығушылық танытып, 1690 жылы Томас Бетертонның Біріккен труппасында Дрюри Лейн театрында актерлік жұмысын бастады. "Жасы кедей, ата-анасымен келіспей, актерлердің билігін кәсіпкерлерге жоғалтып жатқан дәуірде театр әлеміне қадам басқан", – делінген. 1693 жылдың 6 мамырында Сибер, патшаның сержант-трубашысы Маттиас Шордың қызы Кэтрин Шорға үйленді. Оның болашағы күмәнді болғанымен, әлеуметтік жағынан төмен қызметіне қарамастан, оған үйленді. Сибер мен Кэтриннің 1694 жылдан 1713 жылға дейін 12 баласы болды. Алтысы нәресте шағында қайтыс болды, ал қалғандарының көпшілігі оның өсиетінен аз үлес алды. Олардың ең үлкен қызы Кэтрин, 1734 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін, қартайған әкесіне күтім жасады. Ол қайтыс болғаннан кейін оның мүлкінің көп бөлігімен марапатталды. Оның ортаңғы қыздары Анна мен Элизабет кәсіппен айналысты. Анна жақсы тауарлар мен азық-түлік сататын дүкен ашты және Джон Болтбиге тұрмысқа шықты. Элизабет Грей Иннге жақын жерде мейрамхана ашты, алдымен Доусон Бреттке, кейін (Бретт қайтыс болғаннан кейін) Джозеф Марплске үйленді. Оның ересек болған жалғыз ұлы Теофил Дрюри Лейнде актер болды, бірақ оның әкесіне оның ұятты жеке өмірінен ұялған еді. Оның балалық шағынан аман қалған екінші ұлы Джеймс 1717 жылы немесе одан кейін, ересек болмай қайтыс болды. Актерлік мансабының сәтті болмауына қарамастан, Сибер ақырында танымал комедия актеріне айналды, көптеген пьесалар жазып, бейімдеді және жаңадан күшейтілген кәсіпкер-менеджерлердің бірі болды. 1710 жылы ол Дрюри Лейн театрының басқаруын өз қолына алды және жұмыста коммерциялық, тіпті көркемдік тұрғыдан сәтті болмаған бағытты ұстанды. 1730 жылы ол ақын лауреаты болып тағайындалды, бұл тағайындама Александр Поуп және басқа да тори сатириктерінен кеңінен наразылық тудырды. Сахнадан тыс өмірінде ол құмар ойыншы болды және Оңтүстік теңіз компаниясына инвестиция салды. Өмірінің соңғы екі онжылдығында Сибер қоғамдағы көрнекті тұлға болып қала берді және Тунбридж, Скарборо және Бат сияқты грузиндық шипажайларда жазды. Ол жазушы Сэмюэл Ричардсон, актриса Маргарет Воффингтон және мемуаршы-ақын Лэтиция Пилкингтонмен дос болды. 1745 жылы 73 жасында ол сахнада соңғы рет өзінің "сәтті болмаған" "Папалық тираниясында" король Джон дәуіріндегі Пандульф рөлінде пайда болды. 1750 жылы ол ауыр сырқатқа шалдығып, достасы және шәкірті Генри Джонсты келесі ақын лауреаты етіп ұсынды. Сибер жазылып кетті, ал Джонс беймәлім болып қалды. 1757 жылдың желтоқсанында Сибер Лондонның Беркли скверіндегі үйінде кенеттен қайтыс болды. Ол бес аман қалған баласының төртеуіне шағын ақшалай мұра қалдырды, әрқайсысына 1000 фунт стерлинг (2011 жылы шамамен 180 000 фунт стерлингке тең), немерелері Джейн мен Элизабетке (Теофилдің қыздары) және қалған мүлкін үлкен қызы Кэтринге қалдырды. Ол 18 желтоқсанда, мүмкін, Оңтүстік Одли көшесіндегі Гросвенор шіркеуіне жерленді.

Cibber was born in Southampton Street, in Bloomsbury, London. He was the eldest child of Caius Gabriel Cibber, a distinguished sculptor originally from Denmark. His mother, Jane née Colley, came from a family of gentry from Glaston, Rutland. He was educated at the King's School, Grantham, from 1682 until the age of 16, but failed to win a place at Winchester College, which had been founded by his maternal ancestor William of Wykeham. In 1688, he joined the service of his father's patron, Lord Devonshire, who was one of the prime supporters of the Glorious Revolution. After the revolution, and at a loose end in London, he was attracted to the stage and in 1690 began work as an actor in Thomas Betterton's United Company at the Drury Lane Theatre. "Poor, at odds with his parents, and entering the theatrical world at a time when players were losing their power to businessmen managers", on 6 May 1693 Cibber married Katherine Shore, the daughter of Matthias Shore, sergeant trumpeter to the King, despite his poor prospects and insecure, socially inferior job. Cibber and Katherine had 12 children between 1694 and 1713. Six died in infancy, and most of the surviving children received short shrift in his will. Catherine, the eldest surviving daughter, married Colonel James Brown and seems to have been the dutiful one who looked after Cibber in old age following his wife's death in 1734. She was duly rewarded at his death with most of his estate. His middle daughters, Anne and Elizabeth, went into business. Anne had a shop that sold fine wares and foods, and married John Boultby. Elizabeth had a restaurant near Gray's Inn, and married firstly Dawson Brett, and secondly (after Brett's death) Joseph Marples. His only son to reach adulthood, Theophilus, became an actor at Drury Lane, and was an embarrassment to his father because of his scandalous private life. His other son to survive infancy, James, died in or after 1717, before reaching adulthood. After an inauspicious start as an actor, Cibber eventually became a popular comedian, wrote and adapted many plays, and rose to become one of the newly empowered businessmen managers. He took over the management of Drury Lane in 1710 and took a highly commercial, if not artistically successful, line in the job. In 1730, he was made Poet Laureate, an appointment which attracted widespread scorn, particularly from Alexander Pope and other Tory satirists. Off stage, he was a keen gambler, and was one of the investors in the South Sea Company. In the last two decades of his life, Cibber remained prominent in society, and summered in Georgian spas such as Tunbridge, Scarborough and Bath. He was friendly with the writer Samuel Richardson, the actress Margaret Woffington and the memoirist–poet Laetitia Pilkington. Aged 73 in 1745, he made his last appearance on the stage as Pandulph in his own "deservedly unsuccessful" Papal Tyranny in the Reign of King John. In 1750, he fell seriously ill and recommended his friend and protégé Henry Jones as the next Poet Laureate. Cibber recovered and Jones passed into obscurity. Cibber died suddenly at his house in Berkeley Square, London, in December 1757, leaving small pecuniary legacies to four of his five surviving children, £1,000 each (the equivalent of approximately £180,000 in 2011) to his granddaughters Jane and Elizabeth (the daughters of Theophilus), and the residue of his estate to his eldest daughter Catherine. He was buried on 18 December, probably at the Grosvenor Chapel on South Audley Street.

Өмірбаян

Сибердің көрнекті өмірбаяны «Коли Сибердің өміріне қатысты кешірім, комедияшы» (1740) сұхбатты, ойшау, анекдоттарға толы, мақтанқор және кейде қате болды. Жазылған кезде «кешірім» сөзі – өзінің іс-әрекеттерін қорғау үшін жасалған жазба, яғни өкініш білдіру емес, апологетика мағынасын білдірген. Мәтінде оның әйелі мен отбасы туралы ештеңе айтылмаған, бірақ Сибер театрдағы өмірі, әсіресе 1690 жылдардағы Дрюри-Лейн сахнасындағы жас актер ретіндегі алғашқы жылдары туралы егжей-тегжейлі жазған. Ол сол кездегі театрлық компаниялар арасындағы қатыгез бәсекелестік пен алаяқтықтың жарқын суретін берді, сонымен қатар таныс актерлердің портреттерін жасады. «Кешірім» – мақтанқор және жеке мүдделерді қамтитын туынды, осыны оның замандастары мен кейінгі зерттеушілер де атап өткен, бірақ ол Сибердің ең қатал сыншыларына, әсіресе Попқа қарсылық танытуға да мүмкіндік берді. Сибердің мансабының басындағы оқиғаларға қатысты ол хронология мен фактілер тұрғысынан сенімді емес, себебі ол оқиғалардан 50 жыл өткен соң, күнделік немесе жазбаларсыз жазылған. Дегенмен, ол Лондонның 18 ғасырдың басындағы театр өнерінің барлық саласы үшін құнды дереккөз болып табылады, себебі басқаша осы саладағы құжаттама өте аз. Сибер Реставрация театрының алғашқы актерлерімен, мысалы Томас Бетертон мен Элизабет Барридің мансабының соңында жұмыс істеген және Дэвид Гарриктің өнерін көруге өмір сүргендіктен, ол ертедегі формалды және кейінірек табиғи стильдер арасындағы байланыс құрады. «Кешірім» көп оқырманға танымал болды және Сиберге жақсы табыс әкелді. Оның өзін-өзі бағалауы кейбір замандастарын, әсіресе Попты ашуландырды, бірақ тіпті әдетте сыншыл Сэмюэл Джонсон да оның «өте қызықты және жақсы орындалғанын» мойындады. Ол өмірінде төрт рет, ал өлімінен кейін де бірнеше рет басылып шықты, және оқырманның бірнеше буыны оны қызықты және тартымды туынды деп тапты, авторды әрқашан «өзінің жақсы пікіріне риза, барлық адамдардың ең жақсысы; жан-жәндігімен толы, жастың өзіне сенуін қарттың сөйлеу тілімен үйлестіреді» деп сипаттады.

Cibber's colourful autobiography An Apology for the Life of Colley Cibber, Comedian (1740) was chatty, meandering, anecdotal, vain, and occasionally inaccurate. At the time of writing the word "apology" meant an apologia, a statement in defence of one's actions rather than a statement of regret for having transgressed. The text virtually ignores his wife and family, but Cibber wrote in detail about his time in the theatre, especially his early years as a young actor at Drury Lane in the 1690s, giving a vivid account of the cut throat theatre company rivalries and chicanery of the time, as well as providing pen portraits of the actors he knew. The Apology is vain and self serving, as both his contemporaries and later commentators have pointed out, but it also serves as Cibber's rebuttal to his harshest critics, especially Pope. For the early part of Cibber's career, it is unreliable in respect of chronology and other hard facts, understandably, since it was written 50 years after the events, apparently without the help of a journal or notes. Nevertheless, it is an invaluable source for all aspects of the early 18th century theatre in London, for which documentation is otherwise scanty. Because he worked with many actors from the early days of Restoration theatre, such as Thomas Betterton and Elizabeth Barry at the end of their careers, and lived to see David Garrick perform, he is a bridge between the earlier mannered and later more naturalistic styles of performance. The Apology was a popular work and gave Cibber a good return. Its complacency infuriated some of his contemporaries, notably Pope, but even the usually critical Samuel Johnson admitted it was "very entertaining and very well done". It went through four editions in his lifetime, and more after his death, and generations of readers have found it an amusing and engaging read, projecting an author always "happy in his own good opinion, the best of all others; teeming with animal spirits, and uniting the self sufficiency of youth with the garrulity of age."

Актер

Сибер актерлік карьерасын 1690 жылы Дрюри Лейнде бастады, бірақ бірнеше жыл бойы айтарлықтай жетістікке жете алмады. "Жас актердің басына алғашқы келетін ой", - деп жазды ол жарты ғасырдан кейін өзінің өмірбаянында, - "Батыр болу. Осы мақсатта мен көп ұзамай дауысымның жеткіліксіздігіне көз жеткіздім, соған қоса дене бітімім де сұрынып, жүзім ақсары болып шықты. Осы кемшіліктердің кесірінен, әйел Бресигрдлмен махаббат ойнау мүмкіндігінен үміт үздім, бірақ жастығымның бір күні маған осы рөлге лайық етеді деп ойладым". Сол кезде Лондон сахнасы ертедегі қайта жаңғыру дәуірінің шарықтануынан кейін құлдырап қалған еді. Король мен герцогтың труппалары бірігіп, монополия құрды, актерлерді келіссөздер жүргізуде әлсіз қалдырып, диктаторлық басқарушы Кристофер Ричтің ықпалына тәуелді етті. 1695 жылы аға актерлер көтеріліп, өздерінің кооперативтік труппасын құрғанда, Сибер "ақылмен", Актерлердің Биографиялық сөздігінде айтылғандай, ескі труппаның қалдықтарымен бірге қалды, "мұнда бәсекелестік азырақ болды". Бес жыл өткен соң да, ол таңдаған мамандығында айтарлықтай жетістікке жете алмады, қаһармандық рөлдер мен махаббат сахналарына ие болған жоқ. Алайда, екі труппаның қайтадан бәсекелестікке түсуі жаңа пьесаларға сұранысты күрт арттырды, және Сибер осы мүмкіндікті пайдаланып, өзі үшін жарқын рөл жазылған комедия арқылы мансабын бастады. Ол екі есе жеңіске жетті: оның "Сүйіспеншіліктің соңғы өзгерісі немесе Модадағы Ақымақ" (1696) комедиясы үлкен жетістікке ие болды, ал оның француз тіліндегі әйелдеуші Сэр Новелти Мода ("барлық әшекейде бірінші болуды жақсы көретін кокскомб") рөліндегі шексіз ойыны көрермендерді қуантты. Ол драматург және комедия актері ретінде танылды. Кейінірек, Сибердің өзі Дрюри Лейнде актерлерді таңдауда соңғы сөзді айтқанда, ол "Батыр" рөлін ойнауға деген құштарлығына сәйкес келетін бірнеше трагедияларды жазды немесе біріктірді. Алайда, оның мұндай рөлдердегі орындауы көрермендерді қуантпады, олар оны әсерлі әйелдеуші рөлде көргісі келді, бұл кейіпкер оның жеке беделіне, бос адам ретіндегі беделіне, оның асыра сілтеген, мінез-құлықтық актерлік стиліне және импровизация жасау әдетіне сай келді. Оның мансабының соңына дейін ең танымал рөлі - Сибердің өзінің "Сүйіспеншіліктің соңғы өзгерісіне" жалғасы болып табылатын, бірақ Джон Ванбру жазған "Керең қайтпақ" пьесасындағы Лорд Фопингтон рөлі болды, Сибер 1696 жылы алғаш рет Сэр Новелти Мода рөлін жаңадан абыройланған Лорд Фопингтон кейпінде қайта орындады. 1733 жылы Дрюри Лейндегі үлесін сатқаннан кейін, алпысынан асқан бай адам болғаннан кейін, ол кейде сахнаға қайта оралып, көрермендер бағалаған қайта жаңғыру комедиясының классикалық әйелдеуші рөлдерін ойнады. Оның Ванбрудың "Керең қайтпақ" пьесасындағы Лорд Фопингтон, Джон Кроунның "Сэр Кортли Нис" пьесасындағы Сэр Кортли Нис және Джордж Этергедің "Мода адамы" пьесасындағы Сэр Фоплинг Флаттер рөлдері аңызға айналды. Сыншы Джон Хилл өзінің 1775 жылғы "Актер немесе Ойнау өнері туралы трактат" еңбегінде Сиберді "қазіргі кезде пайда болған ең жақсы Лорд Фопингтон, шынайы өмірде (оны жақсы көретін адам оны құрметпен айтса да) біршама кокскомб" деп сипаттады. Бұл Кибердің әсерлілігі мен мінез-құлқы қажет болатын комедиялық рөлдер еді. 1738-39 жылдары ол Шекспирдің "Генрих IV, 2-бөлім" пьесасында Шаллоу рөлін ойнады, бірақ оның "Ричард III" (пьесаның өз нұсқасында) жақсы қабылданбады. Пьесаның ортасында ол әріптесі Бенджамин Викторға үйге барғысы келетінін айтып шыбыртты, мүмкін, ол рөлге және оның физикалық талаптарына тым қарт екенін түсінген шығар. Сибер сонымен қатар Шекспир, Бен Джонсон, Джон Драйден және басқалардың пьесаларында трагикалық рөлдерді ойнады, бірақ сәл сәттілікке жете алмады. Актерлік мансабының соңында көрермендер 1741 жылы Лондонға алғаш рет Ричард III-тің титулдық рөлінде ойнаған Дэвид Гарриктің жаңашыл натуралистік актерлік өнерін тамашалады. Ол 1745 жылы сахнаға соңғы рет король Джонның билігінде Папалық тирания пьесасында кардинал Пандульф рөлінде оралды.

Cibber began his career as an actor at Drury Lane in 1690, and had little success for several years. "The first Thing that enters into the Head of a young Actor", he wrote in his autobiography half a century later, "is that of being a Hero: In this Ambition I was soon snubb'd by the Insufficiency of my Voice; to which might be added an uninform'd meagre Person with a dismal pale Complexion. Under these Disadvantages, I had but a melancholy Prospect of ever playing a Lover with Mrs. Bracegirdle, which I had flatter'd my Hopes that my Youth might one Day have recommended me to." At this time the London stage was in something of a slump after the glories of the early Restoration period. The King's and Duke's companies had merged into a monopoly, leaving actors in a weak negotiating position and much at the mercy of the dictatorial manager Christopher Rich. When the senior actors rebelled and established a cooperative company of their own in 1695, Cibber—"wisely", as the Biographical Dictionary of Actors puts it—stayed with the remnants of the old company, "where the competition was less keen". After five years, he had still not seen significant success in his chosen profession, and there had been no heroic parts and no love scenes. However, the return of two company rivalry created a sudden demand for new plays, and Cibber seized this opportunity to launch his career by writing a comedy with a big, flamboyant part for himself to play. He scored a double triumph: his comedy Love's Last Shift, or The Fool in Fashion (1696) was a great success, and his own uninhibited performance as the Frenchified fop Sir Novelty Fashion ("a coxcomb that loves to be the first in all foppery") delighted the audiences. His name was made, both as playwright and as comedian. Later in life, when Cibber himself had the last word in casting at Drury Lane, he wrote, or patched together, several tragedies that were tailored to fit his continuing hankering after playing "a Hero". However, his performances of such parts never pleased audiences, which wanted to see him typecast as an affected fop, a kind of character that fitted both his private reputation as a vain man, his exaggerated, mannered style of acting, and his habit of ad libbing. His most famous part for the rest of his career remained that of Lord Foppington in The Relapse, a sequel to Cibber's own Love's Last Shift but written by John Vanbrugh, first performed in 1696 with Cibber reprising his performance as Sir Novelty Fashion in the newly ennobled guise of Lord Foppington. Cibber was on the stage in every year but two (1727 and 1731) between his debut in 1690 and his retirement in 1732, playing more than 100 parts in all After he had sold his interest in Drury Lane in 1733 and was a wealthy man in his sixties, he returned to the stage occasionally to play the classic fop parts of Restoration comedy for which audiences appreciated him. His Lord Foppington in Vanbrugh's The Relapse, Sir Courtly Nice in John Crowne's Sir Courtly Nice, and Sir Fopling Flutter in George Etherege's Man of Mode were legendary. Critic John Hill in his 1775 work The actor, or, A treatise on the art of playing, described Cibber as "the best Lord Foppington who ever appeared, was in real life (with all due respect be it spoken by one who loves him) something of the coxcomb". These were the kind of comic parts where Cibber's affectation and mannerism were desirable. In 1738–39, he played Shallow in Shakespeare's Henry IV, Part 2 to critical acclaim, but his Richard III (in his own version of the play) was not well received. In the middle of the play, he whispered to fellow actor Benjamin Victor that he wanted to go home, perhaps realising he was too old for the part and its physical demands. Cibber also essayed tragic parts in plays by Shakespeare, Ben Jonson, John Dryden and others, but with less success. By the end of his acting career, audiences were being entranced by the innovatively naturalistic acting of the rising star David Garrick, who made his London debut in the title part in a production of Cibber's adaptation of Richard III in 1741. He returned to the stage for a final time in 1745 as Cardinal Pandulph in his play Papal Tyranny in the Reign of King John.

Сүйіспеншіліктің соңғы ауысуы

Сибердің "Love's Last Shift" (1696) комедиясы – көрермендер талғамындағы үлкен өзгерістің алғашқы хабаршысы, ол Реставрация комедиясының интеллектуалдық деңгейі мен жыныстық ашықтығынан, сондай-ақ үлгілі немесе сезімтал комедияның консервативтік нанымдары мен гендерлік рөлдерге жасалған қарсы әрекеттен алшақтады. Пол Парнеллдің сөзінше, "Love's Last Shift" Кибердің өз мүмкіндіктерін пайдаланған сәтін көрсетеді, өйткені өзгеріс әлі толыққанды болмаған. Өзін-өзі қайшылыққа салудан қорқа алмай, ол өзінің алғашқы пьесасына баршаға арналған нәрсені қосады, ескі ашықтықты жаңа уағыз айтумен үйлестіреді. "Сүйіспеншіліктің соңғы ауысуы" комедиясының оқиғасы – жақсы әйел Аманданың, тәтті төзімділік пен батыл төсек хитролығы арқылы сүйіспеншіліксіз күйеуін, Лавлессті өзгертуге қабілетті екенін көрсету болып табылады. Ол бәде кездесетін әйел болып киініп, Лавлессті танылмай-ақ азғындығына жетеді, содан кейін оған логикалық дәлелдер келтіріп қарсы тұрады. Ол оны бейтаныс санаған түнімен бірге болғандықтан, әйел төсекте заңды емес жақын дос сияқты жақсы болуы мүмкін. Лавлесс өзін сенімсіз сезініп, қатты қайғыға батып, одан кейін өзара тізе бүгіп, тұрып, сәжделеудің бай хореографиясы пайда болады, бұл Лавлестің өкініші мен Аманданың "бағынышты сөздерінен" туындайды. Премьералық көрсетілімдегі көрермендердің осы шешімді көріністе көздерінен жас шығып, жылағаны айтылады. Пьеса үлкен қабылдауға ие болды және бір кезде қаланың тақырыбына айналды, жақсы да, жаман да мағынада. Кейбір замандастары оны қозғалтатын және көңілді деп санады, ал басқалары оны сезімтал көз жасты ағызушы, жыныстық ашықтығы бар Реставрация комедиясының әзілдерімен және жартылай жалаңаш жатын бөлмелердің көріністерімен үйлеспеген деп есептеді. "Love's Last Shift" бүгінде көбінесе Ванбрудың "The Relapse" жалғасы туралы көзқарас алу үшін оқылады, ол керісінше сахнадағы сүйікті пьеса болып қала береді. Қазіргі ғалымдар көбінесе "Love's Last Shift" пьесасына алғашқы сынды қолдайды, атап айтқанда, ол секс-сценалар мен созылған сезімтал кешірімдердің ашық коммерциялық үйлесімі. Сибердің "Әйелдің зиялылығы" (1697) комедиясы асығыс және қолайсыз жағдайларда қойылды және оның анық тақырыбы болмады; Сибер әдетте өзінің пьесаларынан тартынбайтын, тіпті оның атын Апологияда жасырды. Одан кейін сәтсіз трагедия "Ксеркс" (1699) келді. Сибер "Мектеп оқушысы" (1702) үшін "Әйелдің зиялылығынан" кейбір бөліктерді қайта пайдаланды.

Cibber's comedy Love's Last Shift (1696) is an early herald of a massive shift in audience taste, away from the intellectualism and sexual frankness of Restoration comedy and towards the conservative certainties and gender role backlash of exemplary or sentimental comedy. According to Paul Parnell, Love's Last Shift illustrates Cibber's opportunism at a moment in time before the change was assured: fearless of self contradiction, he puts something for everybody into his first play, combining the old outspokenness with the new preachiness. The central action of Love's Last Shift is a celebration of the power of a good woman, Amanda, to reform a rakish husband, Loveless, by means of sweet patience and a daring bed trick. She masquerades as a prostitute and seduces Loveless without being recognised, and then confronts him with logical argument. Since he enjoyed the night with her while taking her for a stranger, a wife can be as good in bed as an illicit mistress. Loveless is convinced and stricken, and a rich choreography of mutual kneelings, risings and prostrations follows, generated by Loveless' penitence and Amanda's "submissive eloquence". The première audience is said to have wept at this climactic scene. The play was a great box office success and was for a time the talk of the town, in both a positive and a negative sense. Some contemporaries regarded it as moving and amusing, others as a sentimental tear jerker, incongruously interspersed with sexually explicit Restoration comedy jokes and semi nude bedroom scenes. Love's Last Shift is today read mainly to gain a perspective on Vanbrugh's sequel The Relapse, which has by contrast remained a stage favourite. Modern scholars often endorse the criticism that was levelled at Love's Last Shift from the first, namely that it is a blatantly commercial combination of sex scenes and drawn out sentimental reconciliations. Cibber's follow up comedy Woman's Wit (1697) was produced under hasty and unpropitious circumstances and had no discernible theme; Cibber, not usually shy about any of his plays, even elided its name in the Apology. It was followed by the equally unsuccessful tragedy Xerxes (1699). Cibber reused parts of Woman's Wit for The School Boy (1702).

Ричард III

Мүмкін, бұрынғы екі пьесасының сәтсіз аяқталуына байланысты, Сиббердің келесі тырабы Шекспирдің "Ричард III" пьесасын өңдеу болды. Сиббердің өңдеулері де, оның өзінің жаңа пьесалары да уақыттың сынағынан өте алмады, олардың көбі 18 ғасырдың басынан кейін сахнаға қойылған немесе қайта басылған жоқ, бірақ оның "Ричард III" пьесасының танымал өңделуі 150 жыл бойы стандартты сахналық нұсқа болып сақталды. 1870 жылдары американдық актер Джордж Беррелл "Ричард III" туралы былай деп жазды:

"Ричард III" пьесасынан кейін тағы бір өңдеу жасалды, "Махаббат адамды жасайды" атты комедия, ол Джон Флетчердің "Үлкен аға" және "Елдің әдет-ғұрыптары" атты екі пьесасын біріктіру арқылы құрылды. Екі пьесаның табысы Сиббердің сенімділігін қайта қалпына келтірді және ол қайтадан жаңа шығармалар жазуға кірісті.

Қамқорсыз күйеу

"Құқықсыз күйеу" (1704) комедиясы, әдетте Сиббердің ең жақсы пьесасы деп саналады, бұл – адасқан күйеуді ерекше әйелдік такт арқылы қайтарып алудың тағы бір мысалы, бұл жолы көбірек үйдегі және әдепті стильде. Оңай Сер Чарльз Изи әйеліне ұдайы жалтақтап, сапалы әйелдерді де, өз қызметші қыздарын да бейқам сүйкімділігімен баурап алады. Оқиғаның шешімді нүктесі, "Штайнкерк сахнасы" деп аталатын эпизод, оның әйелі оны және бір қызметші қызды креслода бірге ұйықтап жатқанда табады, "18 ғасыр сахнасындағы нағыз зинаға ең жақын жағдай". Оның шашы түсіп қалған, бұл жақындық пен еркіндіктің айқын белгісі, сонымен қатар Леди Изидің сыпайылығына мүмкіндік ашады. Ол өзіне-өзі сөйлей келе, егер ол суық тисе қаншалықты қиын болар еді деп ойлайды, содан кейін "мойнынан Штайнкерк алып, оны оның басына ақырын қояды" (V. i.21). ("Штайнкерк" – 1692 жылы Стинкирк шайқасында офицерлер галстуктерін байлаған тәсілімен аталған, бос байланған кружево жағасы немесе шарфы еді.) Ол жасырын түрде кетеді, Сер Чарльз оянады, басындағы Штайнкеркті байқап, әйелі оны оятпағанына және сахна жасамағанына таңғалады, содан кейін оның қаншалықты керемет екенін түсінеді. Easys татуласу көрінісін өткізеді, ол Love's Last Shift-тегіден гөрі қарапайым және талғамды, тізе бүгіп, тұрусыз, ал Леди Изи Аманданың ойсыз қозғаған дөрекі тақырыптарынан әйелдік нәзіктікпен жиырылады. Пол Парнелл Леди Изидің осы әңгімедегі сөздерінің манипулятивті сипатын талдап, олардың сентименталисттің "өзін-өзі бағалауға шақыру" мақсатына қалай бағытталғанын көрсетті. 1929 жылы белгілі сыншы Ф. В. Бейтсон пьесаның психологиясын "жетілген", "сенімді", "сырттай", "табиғи" және "әсерлі" деп сипаттады.

Басқа пьесалар

"Ледидің соңғы тірегі" (1707) – "Бедеу күйеу" романындағы леди Изидің әйелдік төзіміне сын айтқандарға жауап ретінде жазылған, өте ызалы туынды. Ол суық қарсы алынды, ал оның басты қызығушылығы – прологта "Бедеу күйеу" романына деген ашулы реакциялардың көрінісі, туралы біз басқаша ештеңе білмейміз (өйткені "Бедеу күйеу" романына қатысты барлық замандас пікірлер оның идеясын мақұлдап, қолдайды). Кибер прологында айтқанынша, кейбіреулер леди Изи күйеуін өзінің штейнкиркпен тұншықтыруы керек деп ойлаған көрінеді. Кибердің төмендегі көптеген пьесалары қарыздан жинақталған. Александр Поуптың айтуынша, Кибердің өте өзгертілген және жинақы пьесалары "жазаланған Мольерден" және "бақытсыз Шекспирден" ұрланған. "Екі епті" (1707) пьесасы Бернабидің "Түзетілген әйел" және "Ледидің келу күні", сондай-ақ Центливренің "Қауесетпен ойнау" шығармаларынан құрастырылған. Леонард Р.Н. Эшлидің сөздерімен айтқанда, Кибер "осы ескі сәтсіздіктерден қолдана алатын нәрсені" алып, "жақсы емес қалдықтардан дәмді тағам" жасады. "Комикалық ғашықтар" (1707) Драйденнің "Модадағы неке" романының негізінде жазылған. "Бәсекелес ақымақтар" (1709) Флетчердің "Қару-жарақтардағы зиялылық" еңбегіне негізделген. Ол 1712 жылы Корнельдің "Ле Сид" романын Химменамен бақытты аяқтаумен қайта жазды. "Қызыққан күйеу" (1728) – Джон Ванбрудың аяқталмаған фрагменті, оны Кибер қайта өңдеп, үлкен коммерциялық табысқа жеткізді. "Бұрынғы анты бұзған" (1717) Мольердің "Тартуф" пьесасынан бейімделген және жамандыққа қатысты Паптық тыңшыны көрсетеді. 1715 жылғы Якобиттер көтерілісінен екі жыл өткен соң жазылған, ол Рим-католиктерге қарсы айқын үгіт-насихат туындысы болды. "Бас тарту" (1721) Мольердің "Білімді әйелдер" шығармасына негізделген. Кибердің соңғы пьесасы "Король Джонның билігіндегі Паптық тирания" – "Шекспирдің Король Джонның қайғылы қирауы". Ол саясиландырылған, 1736 жылғы репетиция кезінде қатты күлкіге ұшырағандықтан Кибер оны қайтарып алды. 1745 жылғы Якобиттер көтерілісі кезінде, ел тағы да Паптық талапкерден қорқып қалғанда, ол ақыры қойылды және бұл жолы патриоттық себептермен қабылданды.

The Lady's Last Stake (1707) is a rather bad tempered reply to critics of Lady Easy's wifely patience in The Careless Husband. It was coldly received, and its main interest lies in the glimpse the prologue gives of angry reactions to The Careless Husband, of which we would otherwise have known nothing (since all contemporary published reviews of The Careless Husband approve and endorse its message). Some, says Cibber sarcastically in the prologue, seem to think Lady Easy ought rather to have strangled her husband with her steinkirk:

Many of Cibber's plays, listed below, were hastily cobbled together from borrowings. Alexander Pope said Cibber's drastic adaptations and patchwork plays were stolen from "crucified Molière" and "hapless Shakespeare". The Double Gallant (1707) was constructed from Burnaby's The Reformed Wife and The Lady's Visiting Day, and Centlivre's Love at a Venture. In the words of Leonard R. N. Ashley, Cibber took "what he could use from these old failures" to cook up "a palatable hash out of unpromising leftovers". The Comical Lovers (1707) was based on Dryden's Marriage à la Mode. The Rival Fools (1709) was based on Fletcher's Wit at Several Weapons. He rewrote Corneille's Le Cid with a happy ending as Ximena in 1712. The Provoked Husband (1728) was an unfinished fragment by John Vanbrugh that Cibber reworked and completed to great commercial success. The Non Juror (1717) was adapted from Molière's Tartuffe and features a Papist spy as a villain. Written just two years after the Jacobite rising of 1715, it was an obvious propaganda piece directed against Roman Catholics. The Refusal (1721) was based on Molière's Les Femmes Savantes. Cibber's last play, Papal Tyranny in the Reign of King John was "a miserable mutilation of Shakespeare's King John". Heavily politicised, it caused such a storm of ridicule during its 1736 rehearsal that Cibber withdrew it. During the Jacobite Rising of 1745, when the nation was again in fear of a Popish pretender, it was finally acted, and this time accepted for patriotic reasons.

Басқарушы

Сибердің актер және театр менеджері ретіндегі мансабы британ сахнасы тарихында маңызды, себебі ол Гаррик, Генри Ирвинг және Герберт Бербом Три сияқты актер-менеджерлердің ұзақ және даңқты қатарындағы алғашқылардың бірі болды. Дрюри Лейндегі актерлік қызметтен Кристофер Ричтің менеджеріне кеңесші болып, Сибер компанияны басқаруға қадам салды, алдымен оның көптеген актерлерін – Томас Доггет, Роберт Уилкс және Энн Олдфилдті – Хеймаркеттегі Королева театрында жаңа труппа құруға алып келді. Үш актер бұрынғы иелерін ұзақ және күрделі амалдар арқылы ығыстырды, бірақ Ричтің патенті күштен шығарылғаннан кейін, Сибер, Доггет және Уилкс компанияны тікелей сатып алып, 1711 жылы Корольдік театрға оралды. Прагматик Доггет пен экстравагантты Уилкс арасындағы бірнеше жылдық билік күресінен кейін, Доггеттің орнына болашақ актер Бартон Бут келді, ал Сибер Дрюри Лейннің нақты менеджеріне айналды. Ол одан кейін келетін, одан да харизматикалық және сәтті актерлер үшін үлгі орнатты. Оның замандасы Гаррик, сондай-ақ 19 ғасырдың актер-менеджерлері Ирвинг пен Три кейіннен өздерінің мансабын, жазуын және менеджерлік бейнесін өздерінің ерекше сахналық тұлғаларына сәйкес құрастырды. Сибердің актер-менеджер ретіндегі шеберлігі, керісінше, менеджменттік жағында болды. Ол тапқыр, инновациялық және принципсіз бизнесмен болды, өмір бойы сахнада өнер көрсетуді ұнатты. Оның табысы – ол Дрюри Лейндегі өндіріс пен актерлерді таңдауға толыққанды билігінің нәтижесінде лондондық көрермендер оны актер ретінде қабылдауға мәжбүр болды. Театр менеджері ретінде Сибердің бір маңызды қателігі – Джон Гейдің «Жақсы адам операсы» пьесасын қабылдамауы болды, ол Линкольн Инн Филдс театрында Джон Ричтің театры үшін үлкен жетістікке айналды. Ол оның комедиялық желісін – Деймон мен Филлиданы – құтқарып алды. Сибер Кристофер Ричтің жаман тәжірибесінен сабақ алып, актерлеріне мұқият және қолжетімді болуға тырысты, сондықтан олармен қарым-қатынасы жақсы болды; алайда, ол авторларға билік жүргізгендігі үшін әдеби ортада жаулары көбейді. Оның коммерциялық емес деп есептеген пьесалары қабылданбады немесе жаңсақ өңделді. Көптеген адамдар оның өткір бизнес тәсілдеріне наразылық білдірді, оны 1730 жылдардың ортасында менеджерліктен бас тартуының ерекшелігімен мысалға келтіруге болады. 1732 жылы Бут өзінің үлесін Джон Хайморға сатты, ал Уилкс қайтыс болғаннан кейін Уилкс үлесі Джон Эллистің қолына өтті. Сибер компаниядағы үлесін өзінің жарамсыз ұлы Теофилге 442 фунт стерлингке жалға берді, бірақ Теофил басқа менеджерлермен келіспей қалғанда, олар Сибер ағасына жүгініп, оның үлесін сатып алуды ұсынды. Теофилмен кеңеспей, Сибер өз үлесін басқа менеджерлерге 3000 фунттан астамға сатты, олар Теофилге дереу хабар берді. Бір әңгімеге сәйкес, Сибер ұлын актерлерді шеруге шығарып, Хеймаркетте өздерінің труппасын құруға шақырды, осылай сатылған мүлікті құндылығын жоғалтты. Баласының атынан Сибер Хеймаркетте өнер көрсетуге патент алуға өтініш берді, бірақ оны «Сибердің мінез-құлқына наразы болған» Лорд Чемберлен қабылдамады. Дрюри Лейннің менеджерлері бәсекелес Хеймаркет актерлерін тоқтатуға тырысып, жетекші актер Джон Харперді босқындық қылмысы бойынша тұтқындауға сүйіспендік танытты, бірақ айыптау расталмады, ал бұл әрекет қоғамдық пікірді Теофилдің жағына итермеледі. Дрюри Лейннің менеджерлері жеңіліске ұшырады, ал Теофил компанияны өз шарттары бойынша қайтадан бақылауға алды.

Cibber's career as both actor and theatre manager is important in the history of the British stage because he was one of the first in a long and illustrious line of actor managers that would include Garrick, Henry Irving, and Herbert Beerbohm Tree. Rising from actor at Drury Lane to advisor to the manager Christopher Rich, Cibber worked himself by degrees into a position to take over the company, first taking many of its players—including Thomas Doggett, Robert Wilks, and Anne Oldfield—to form a new company at the Queen's Theatre at the Haymarket. The three actors squeezed out the previous owners in a series of lengthy and complex manoeuvres, but after Rich's letters patent were revoked, Cibber, Doggett and Wilks were able to buy the company outright and return to the Theatre Royal by 1711. After a few stormy years of power struggle between the prudent Doggett and the extravagant Wilks, Doggett was replaced by the upcoming actor Barton Booth and Cibber became in practice sole manager of Drury Lane. He set a pattern for the line of more charismatic and successful actors that were to succeed him in this combination of roles. His near contemporary Garrick, as well as the 19th century actor managers Irving and Tree, would later structure their careers, writing, and manager identity around their own striking stage personalities. Cibber's forte as actor manager was, by contrast, the manager side. He was a clever, innovative, and unscrupulous businessman who retained all his life a love of appearing on the stage. His triumph was that he rose to a position where, in consequence of his sole power over production and casting at Drury Lane, London audiences had to put up with him as an actor. Cibber's one significant mistake as a theatre manager was to pass over John Gay's The Beggar's Opera, which became an outstanding success for John Rich's theatre at Lincoln's Inn Fields. He rescued its comic subplot as Damon and Phillida. Cibber had learned from the bad example of Christopher Rich to be a careful and approachable employer for his actors, and was not unpopular with them; however, he made enemies in the literary world because of the power he wielded over authors. Plays he considered non commercial were rejected or ruthlessly reworked. Many were outraged by his sharp business methods, which may be exemplified by the characteristic way he abdicated as manager in the mid 1730s. In 1732, Booth sold his share to John Highmore, and Wilks' share fell into the hands of John Ellys after Wilks' death. Cibber leased his share in the company to his scapegrace son Theophilus for 442 pounds, but when Theophilus fell out with the other managers, they approached Cibber senior and offered to buy out his share. Without consulting Theophilus, Cibber sold his share for more than 3,000 pounds to the other managers, who promptly gave Theophilus his notice. According to one story, Cibber encouraged his son to lead the actors in a walkout and set up for themselves in the Haymarket, rendering worthless the commodity he had sold. On behalf of his son, Cibber applied for a letters patent to perform at the Haymarket, but it was refused by the Lord Chamberlain, who was "disgusted at Cibber's conduct". The Drury Lane managers attempted to shut down the rival Haymarket players by conspiring in the arrest of the lead actor, John Harper, on a charge of vagrancy, but the charge did not hold, and the attempt pushed public opinion to Theophilus' side. The Drury Lane managers were defeated, and Theophilus regained control of the company on his own terms.

Ақын

1730 жылдың желтоқсанында Сибердің ақын лауреаты қызметіне тағайындалуы, көбінесе, көркемдік емес, саяси құрмет деп есептелді және премьер-министр Роберт Уолполлдың «уигтер» партиясын талмай қолдағаны үшін берілген сыйақы ретінде қарастырылды. Джонатан Свифт және Александр Поуп сияқты көрнекті жазушылардың көпшілігі «торилер» болғандықтан лауреаттыққа үміткер болу мүмкіндігінен айырылды. Оның патшалық отбасына арналған 30 жылдық мерейтой өлеңдері және ақын лауреаты ретінде оған жүктелген басқа да міндеттері айқын сынға ұшырады, сондай-ақ осы құрметтерге анонимді пародиалардың көптеген жауаптары ілесіп келді, олардың кейбіреулерін Сибер өзінің «Өтінішінде» өзі жазғанын айтты. Дегенмен, Сибер өзінің бес тікелей алдыңғысымен салыстырғанда кем түспеді, олардың үшеуі ақын емес, драматургтар болған.