Кіріспе

Агроэкожүйелер – шаруашылықтар мен бау-бақшалардағы азық-түлік өндірісін қамтамасыз ететін экожүйелер. Атауынан көрініп тұрғандай, агроэкожүйенің ядросында адамның ауыл шаруашылығындағы қызметі жатыр. Осы себепті, олар агроэкология және экологиялық тәсілдерді қолданатын жаңартушы ауыл шаруашылығындағы негізгі зерттеу бірлігі болып табылады. Басқа экожүйелер сияқты, агроэкожүйелер де жартылай жабық жүйелер құрайды, онда жануарлар, өсімдіктер, микроорганизмдер және басқа да тірі организмдер мен олардың ортасы өзара байланысты және үнемі әрекеттеседі. Олар кеңістік және функционалды тұрғыдан біртұтас ауыл шаруашылығы қызметінің бірлігі ретінде белгілі бір деңгейде анықталады. Агроэкожүйе ауыл шаруашылығы қызметі орын алатын тікелей жермен (мысалы, шаруашылықпен) ғана шектелмейді. Яғни, ол осы қызметке әсер ететін аймақты қамтиды, әдетте түрлердің құрамының күрделілігі мен энергия ағынының, сондай-ақ жалпы толыққанды зат алмасудың өзгеруі арқылы. Агроэкожүйелер, әсіресе қарқынды басқарылатындары, «табиғи» экожүйелерге қарағанда түрлер құрамы, энергия және қоректік заттар ағыны жағынан қарапайым болады. Сондай-ақ, агроэкожүйелер көбінесе қоректік заттардың көп мөлшерімен байланысты, олардың көп бөлігі шаруашылықтан шығып, тікелей ауыл шаруашылығымен айналыспайтын байланысты экожүйелердің эвтрофикациясына алып келеді.

Пайдалану

Орман бақтары, әлемдегі ең көне және ең төзімді агроэкожүйелер болып табылады. Кейбір ірі ұйымдар агроэкожүйелердегі шаруашылықты дәстүрлі ауыл шаруашылығының болашағы деп санайды. Қазіргі шаруашылық әдістері су ресурстарын тозуға, эрозия деңгейінің өсуіне және топырақтың құнарлылығының төмендеуіне әкеп соқты. Халықаралық Су шаруашылығы институты мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасының баяндамасына сәйкес, қазіргі тәжірибелерді қолдана отырып, шаруашылықты жалғастыру үшін жеткілікті су жоқ; демек, егін өнімділігін арттыру үшін су, жер және экожүйе ресурстарын қалай тиімді пайдалану керектігін қайта қарастыру қажет. Баяндамада экожүйелерге құндылық беру, экологиялық және тұрмыстық салдарларын ескеру, түрлі пайдаланушылар мен мүдделердің құқықтарын теңгермеу, сондай-ақ мұндай шараларды қабылдағанда туындауы мүмкін теңсіздіктерді жою ұсынылған, мысалы, кедейлерден байларға суды қайта бөлу, жоғары өнімділіктің ауыл шаруашылық жерлеріне орын ашу үшін жерді тазалау немесе балық аулау құқығын шектейтін ылғалды жер жүйесін сақтау. Агроэкология сияқты ғылымдардың маңызды міндеттерінің бірі – агроэкожүйелер мен «табиғи» экожүйелер арасындағы шекараны жоятын басқару стилдерін қолдау, ауыл шаруашылығының әсерін азайту (ауыл шаруашылық жүйесінің биологиялық және трофикалық күрделілігін арттыру, сондай-ақ қоректік заттардың кірімін/шығынын азайту) және «төмен ағысындағы» әсерлердің агроэкожүйелерді шаруашылық шекарасынан тысқары кеңейтетіні туралы хабардарлықты арттыру арқылы. Мысалы, жүгері белдеуінің агроэкожүйесі Мексика шығанағындағы гипоксиялық аймақты қамтиды. Бірінші жағдайда, поликультура немесе жабайы жануарлардың мекендеу ортасы үшін буферлік жолақтар егіншілік жүйеге қандай да бір күрделілікті қайтаруға мүмкіндік береді, ал органикалық шаруашылық қоректік заттардың кірімін азайтуға көмектеседі. Екінші типтегі күш-жігер көбінесе су алабы деңгейінде кездеседі. Мысалы, Ұлттық консервация округтері қауымдастығының Мендота көлінің су алабы жобасы, көлге құйылатын ауыл шаруашылық жерлерінен ағып келетін суды азайту арқылы балдырлардың гүлдеуін азайтуға бағытталған.