Кіріспе

XIII және XIV ғасырлардағы итальян суретшісі

Дуччо ди Буоннисенья (/UK/'/d//uː//tʃ//i//oʊ/ DOOcheeoh, ˈduttʃo di ˌbwɔninˈseɲɲa; шамамен 1255–1260 – шамамен 1318–1319), көбінесе жай ғана Дуччо деп танылатын, XIII ғасырдың соңы мен XIV ғасырдың басында Тосканадағы Сиена қаласында шығармашылықпен айналысқан итальян суретшісі. Өмірі бойы Италиядағы маңызды мемлекеттік және діни ғимараттарда көптеген маңызды жұмыстарды аяқтауға шақырылды. Дуччо орта ғасырлардағы ең ұлы итальян суретшілерінің бірі саналады және Треченто және Сиена мектебінің сурет салу стильдерін қалыптастырғаны үшін мақталады. Ол сонымен қатар Сиена готика стиліне елеулі үлес қосты.

Өмірбаян

Дюччо және оның өмірі туралы көп нәрсе әлі расталмаған болса да, оның өмірі жөнінде басқа итальян суретшілеріне қарағанда көбірек құжаттар сақталған. Ол Сиена қаласында туып, сол қалада қайтыс болғаны, сондай-ақ көбінесе Тоскана аймағында жұмыс істегені белгілі. Оның ерте өмірі мен отбасы туралы мәліметтер де, тарихындағы көптеген нәрселер сияқты, белгісіз. Дюччоның өмірбаянын қайта құрудың бір жолы – ол қарызға батқан немесе айып төлеген кездегі мұрағаттардағы іздерін табу. Кейбір деректерде ол үйленген және жеті баласы болғаны айтылады. Мұрағатта оның аты жиі кездесетіндіктен, тарихшылар оның өмірін және қаржысын басқаруда қиындықтарға тап болғанын болжайды. Қарыздарының салдарынан Дюччоның отбасы оның қайтысынан кейін одан жаңылды. Дюччоның өмірбаянын толықтырудың тағы бір жолы – оған сенімді түрде жатқызылатын туындыларын талдау. Оның стилін, туындыларының жасалған уақытын және орнын, сондай-ақ басқа да мәліметтерді зерттеу арқылы ақпарат алуға болады. Сиена жазбаларында Дюччоның аты бірнеше жыл бойы кездеспеген кезеңдер болғандықтан, ғалымдар оның Париж, Ассизи және Рим қалаларына саяхаттаған болуы мүмкін деп есептейді. Дегенмен, оның көркемдік таланты азамат ретіндегі ұйымдаспаушылығын жасырып, ол өз өмірінде атаққа ие болды. 14 ғасырда Дюччо Сиенадағы ең танымал және жаңашыл суретшілердің біріне айналды.

Көркемдік мансап

Дюччоның қайда оқығаны және кімдерден білім алғаны әлі де қызу талқылауда, бірақ оның өнері мен техникасын талдау арқылы өнер тарихшылары мүмкіндіктерді шектей алды. Көптеген адамдар оның Симабуеден оқығанын айтады, ал басқалары ол Константинопольге сапар шегіп, византиялық шеберден тікелей үйренген болуы мүмкін деп санайды. 1278 жылға дейінгі суретшілік жолы туралы көп мәлімет жоқ, ол 23 жасында он екі есеп кітабының мұқабасын салған. Дюччо 1268 жылдан шамамен 1311 жылға дейін өнермен айналысқан, бірақ бүгінгі күнгі сақталған туындыларының саны он үш шамасында. Дюччоның сақталған туындыларының тек екеуінің мерзімі анық белгілі. Екеуі де маңызды мемлекеттік тапсырыстар болды: 1285 жылғы сәуірде Флоренциядағы Санта-Мария-Новелла шіркеуінің капелласы үшін Compagnia del Laudesi di Maria Vergine тапсырыс берген "Ручеллаи Мадоннасы" (Галерея degli Uffizi); және 1308 жылы Сиена соборының басты құрбандық алтарі үшін тапсырылған Маэста, оны Дюччо 1311 жылғы маусымда аяқтады.

Стиль

Дюччоның белгілі туындылары ағаш панельдерінде, жұмыртқа темперасымен боялған және алтын жапырақтарымен әшекейленген. Замандастары мен одан бұрынғы суретшілерден өзгеше, Дюччо темпераны меңгерген шебер болды және осы техниканы нәзіктік пен дәлдікпен қолдана білді. Дюччоның фреска салғандығына нақты дәлел жоқ. Дюччоның стилі алтын фондары мен таныс діни сахналарымен византиялық өнерге жақын болған; алайда, ол сонымен қатар ерекше және жаңашыл болды. Дюччо византиялық өнердің өткір сызықтарын бұзып, бейнелерді жұмсарта бастады. Ол жарық пен көлеңке арқылы (модельдеу) ауыр маталардың астындағы бейнелерді көрсетті; қолдар, беттер мен аяқтар дөңгелекленіп, көлемді болды. Дюччоның суреттері жарқын түстермен шақырады және жылу береді. Оның туындылары көптеген ұсақ бөлшектерден тұрады, кейде олар зергерлік бұйымдармен немесе сәнді маталармен безендірілген. Дюччо кеңістікті ұйымдастырудағы шеберлігімен де танымал болды. Ол кейіпкерлерін нақты және мақсатты түрде орналастырды. Оның "Ручелла Мадоннасында" (шамамен 1285 ж.) көрермен осының барлық ерекшеліктерін көре алады. Дюччо сонымен қатар бейнелерді архитектуралық ортаға енгізген алғашқы суретшілердің бірі болды, ол тереңдік пен кеңістікті зерттеуге кірісті. Ол сол кездегі басқа суретшілерде көрінбеген эмоцияға да ерекше назар бөлді. Кейіпкерлер бір-бірімен мейірімділікпен қарым-қатынаста болады; бұл енді Иса мен Құдай ана емес, ана мен бала. Ол натурлылыққа ұмтылды, бірақ оның суреттері әлі де қызықтырады. Дюччоның бейнелері керемет немесе көктегідей сезім тудырады, олар әдемі түстерден, жұмсақ шаштардан, адам баласына қол жетімсіз іздеңкелік пен маталардан тұрады. Ол көптеген суретшілерге, әсіресе Симоне Мартиниге және Амброджио мен Пьетро Лоренцетти ағайындыларына үлкен әсер етті.

Қауымдастар

Өмірінің барысында Дуччоның көптеген шәкірттері болды, бірақ олардың оның шеберханасында өнер жағынан қалыптасып, жетілген нағыз шәкірттері ме, әлде оның стилін ғана еліктеген суретшілер ме екені белгісіз. Көптеген суретшілердің есімдері белгісіз, ал олардың Дуччомен байланысы тек ортақ стильдік ерекшеліктері бар туындыларды талдау арқылы анықталды. Бірінші буын шәкірттері деп топтап айтуға болатын алғашқы шәкірттер шамамен 1290 және 1320 жылдар аралығында қызмет етті, олардың қатарында Бадия а Изола шебері, Читта ди Кастелло шебері, Арингиери шебері, Санти Падри жиналысының шебері және Сан-Поло-ин-Россо шебері бар. Екінші буын ізбасарлары деп аталатын тағы бір топ шамамен 1300 және 1335 жылдар аралығында қызмет етті, олардың қатарында Сегна ди Бонавентура, Уголино ди Нерио, Гонди Маеста шебері, Монте Оливето шебері және Монтеротондо шебері бар. Дегенмен, Сегна ди Бонавентура 1300 жылға дейін де қызмет еткендіктен, ол бірінші және екінші буын ізбасарларының кезеңінде де болды. Үшінші топ Дуччоның қайтысынан кейін бірнеше жыл өткен соң ғана оның сурет өнерінің Сиенаға және Тосканаға жалпы әсерін көрсетті. Бұл үшінші топтың суретшілері, шамамен 1330 және 1350 жылдар аралығында қызмет еткен, Сегна ди Бонавентураның ұлдары, яғни Никколо ди Сегна мен Франческо ди Сегна, сондай-ақ Уголино ди Нерионың шәкірті – Чианчано шебері. Кейбір суретшілер Дуччоның ықпалына ғана ие болды, олардың туындылары мен оның арасында анық туыстық немесе жақындық сезімі туды. Олардың арасында Бадия а Изола шебері, Уголино ди Нерио, Сегна ди Бонавентура және олардың ұлдары болды. Басқа суретшілер басқа мектептердің де ықпалына түсті, олардың ішінде Арингиери шебері (Джоттоның монументалды композицияларын еске түсіріңіз) және Гонди Маеста шебері (Симоне Мартинидің де ықпалы байқалады). Симоне Мартини мен Пьетро Лоренцеттидің жағдайы біршама ерекше. Екеуі де Дуччомен стилистик жақындықтары бар туындылар жасады: Симоне үшін шамамен 1305 жылдан бастап, ал Пьетро үшін шамамен 1310 жылдан бастап. Алайда, олардың жұмыстарында бастапқыда-ақ ерекше жеке ерекшеліктер байқалды, мысалы, Симоннің «Мария мен бала» (№ 583, 1305–1310) және Пьетроның Ассизиде салған Орсини триптихінде (шамамен 1310–1315). Кейіннен екеуі де толыққандай дербес стильдерді дамытты, олардың өнері тек Дуччоның ізбасарлары деп қараудан гөрі жоғары мәртебеге ие болды.