Никсонға қарсы АҚШ: Президенттік өкілеттің шегі

Кіріспе

1974 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының президент Никсонға сот талап еткен барлық материалдарды ұсынуға бұйрық берген ісі – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі болды. Бұл шешімде Сот бірауызды түрде президент Ричард Никсонға Уотергейт дауына қатысты таспа жазбалар мен басқа да сотқа шақырылған материалдарды федералдық аудандық сотқа тапсыруды бұйырды. 1974 жылдың 24 шілдесінде қабылданған бұл шешім Ричард Никсонды импичментке салу процесі жалғасып жатқан Уотергейт скандалының соңғы кезеңдерінде маңызды рөл атқарды. АҚШ-тың Никсонға қарсы ісі – кез келген АҚШ президентінің өкілеттігін шектейтін маңызды прецедент саналады. Бас судья Уоррен Э. Бергер бірауызды түрде дауыс берген Соттың пікірін жазды, оған судьялар Уильям О. Дуглас, Уильям Дж. Бреннан, Поттер Стюарт, Байрон Уайт, Тургуд Маршалл, Гарри Блэкман және Льюис Ф. Пауэлл қосылды. Бергер, Блэкман және Пауэлл Никсонның алғашқы мерзімінде Сотқа тағайындалған. Сот судьясы Уильям Ренквист бұрын Никсон әкімшілігінде Бас прокурордың көмекшісі қызметін атқарғандықтан, өзін істен шеттетіп алды.

Қорытынды

Бұл оқиға 1972 жылы президент Никсон мен оның демократиялық қарсыласы, Оңтүстік Дакота штатының сенаторы Джордж Макговерн арасындағы президент сайлауы кезінде басталған Уотергейт жанжалынан туындады. 1972 жылдың 17 маусымында сайлауға бес ай қалғанда бес адам Вашингтон қаласындағы Уотергейт кеңсе ғимаратында орналасқан Демократиялық Ұлттық Комитеттің штаб-пәтеріне еніп кірді; кейін бұл адамдардың Никсон әкімшілігімен байланысы бар екені анықталды. 1973 жылдың мамыр айында Бас прокурор Эллиот Ричардсон Арчибальд Коксты арнайы прокурор лауазымына тағайындады, оған бұл бұзушылықты тергеу тапсырылды. Сол жылдың 20 қазанында Никсон Коксты қызметтен босатуға бұйрық берді, нәтижесінде Ричардсон мен Бас прокурордың орынбасары Уильям Раккельхаус та қызметінен кетіп, бұл оқиға "Сенбілік кешкі қырғын" деп аталды. Кокстың қызметтен босатылуы қызу наразылық тудырып, Никсонды жаңа арнайы прокурор Леон Джаворскиді тағайындауға мәжбүр етті. 1974 жылдың сәуір айында Джаворски Никсонға президенттің үлкен жюримен айыпталған адамдармен болған нақты мәжілістерге қатысты белгілі бір таспалар мен құжаттарды ұсынуға бұйрық берген сотқа шақыру жолдады. Бұл таспалар мен олардағы әңгімелер айыпталушылардың және мүмкін, президенттің өзіне қарсы зиянды дәлелдерді қамтиды деп саналды. Джаворски мен жұртшылықтың қанағаттанатынына үміттене отырып, Никсон 43 әңгімелесудің өңделген көшірмелерін, соның ішінде сотқа шақыру арқылы талап етілген 20 әңгімелесудің бөліктерін ұсынды. Содан кейін Никсонның адвокаты Джеймс Д. Сент-Клэр Колумбия округінің АҚШ округтік сотының судьясы Джон Сирикадан сотқа шақыруды жоюды сұрады. Сирика алдында сөйлегенде Сент-Клэр былай деді: Президент менің өзінің Людовик XIV сияқты, тек төрт жылдық мерзімге ғана, күшті монарх екенін және елдегі ешқандай сот процесіне, тек импичмент сотынан басқа, бағынбайтынын дәлелдеуімді қалайды. Сирика Никсонның өтінішін қабылдамай, президентке 31 мамырға дейін таспаларды тапсыруға бұйрық берді. Никсон да, Джаворски де тікелей Жоғарғы Сотқа шағымданып, 8 шілдеде сот мәжілісі өтті. Никсонның адвокаты бұл мәселе "сот шешімімен" шешілмеуі керек екенін, себебі бұл мәселе атқарушы билік шеңберіндегі дау екенін және осы билік өзі дауды шешуі керек екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, ол арнайы прокурор Джаворски талап етілген материалдар жеті адамның ісін қарау үшін қажетті екенін дәлелдемегенін айтты. Одан әрі, Никсонның "Үкіметтің жоғары лауазымды шенеуніктері мен олардың міндеттерін орындауға кеңес беретін және көмектесетін адамдар арасындағы" қарым-қатынасты қорғау үшін толық атқарушылық құқығы бар екенін мәлімдеді.

The case arose out of the Watergate scandal, which began during the 1972 presidential campaign between President Nixon and his Democratic challenger, Senator George McGovern of South Dakota. On June 17, 1972, about five months before the election, five men broke into Democratic National Committee headquarters located in the Watergate Office Building in Washington, D. C.; these men were later found to have ties with the Nixon administration. In May 1973, Attorney General Elliot Richardson appointed Archibald Cox to the position of special prosecutor, charged with investigating the break in. Later that year, on October 20, Nixon ordered that Cox be fired, precipitating the immediate departures of both Richardson and Deputy Attorney General William Ruckelshaus in what became known as the "Saturday Night Massacre". Cox's firing kindled a firestorm of protest, forcing Nixon to appoint a new special prosecutor, Leon Jaworski. In April 1974, Jaworski obtained a subpoena ordering Nixon to release certain tapes and papers related to specific meetings between the President and those indicted by the grand jury. Those tapes and the conversations they revealed were believed to contain damaging evidence involving the indicted men and perhaps the President himself. Hoping that Jaworski and the public would be satisfied, Nixon turned over edited transcripts of 43 conversations, including portions of 20 conversations demanded by the subpoena. James D. St. Clair, Nixon's attorney, then requested Judge John Sirica of the U. S. District Court for the District of Columbia to quash the subpoena. While arguing before Sirica, St. Clair stated that:

The President wants me to argue that he is as powerful a monarch as Louis XIV, only four years at a time, and is not subject to the processes of any court in the land except the court of impeachment. Sirica denied Nixon's motion and ordered the President to turn the tapes over by May 31. Both Nixon and Jaworski appealed directly to the Supreme Court, which heard arguments on July 8. Nixon's attorney argued the matter should not be subject to "judicial resolution" since the matter was a dispute within the executive branch and the branch should resolve the dispute itself. Also, he claimed Special Prosecutor Jaworski had not proven the requested materials were absolutely necessary for the trial of the seven men. Besides, he claimed Nixon had an absolute executive privilege to protect communications between "high Government officials and those who advise and assist them in carrying out their duties."

Соттың пікірі

Ауызша жарысқаннан кейін үш аптадан аспаған соң, Сот шешімін шығарды. 9 шілдеде, ауызша дәлелдемелерден кейінгі күні, сегіз судьяның барлығы (Судья Уильям Х. Рехнквист Сотқа тағайындалғанға дейін бірнеше Уотергейт заговоршыларымен, оның ішінде Бас прокурорлар Джон Митчелл мен Ричард Клейдинстпен тығыз байланыста болғандықтан, өзін-өзі шеттетуге мәжбүр болды) президентке қарсы үкім шығаратындарын білдірді. Судьялардың барлығы келісетін пікірді қалыптастыруға күш салды, бірақ ең маңызды мәселе – атқарушылық өкілеттіктің мәніне қатысты қандай конституциялық стандарт белгіленуі керек еді. Бёргердің алғашқы нұсқасы Соттың қалған бөлігі тарапынан проблемалық және жеткіліксіз деп танылды, нәтижесінде басқа судьялар жобаның маңызды бөліктерін сынап, қайта жазды. Соңғы нұсқаға судья Блэкмунның іс фактілерін қайта жазуы, судья Дугластың шағымдану бөлімі, судья Бреннанның құқықтық мәртебесі туралы ойлары, судья Уайттың қабылдану және маңыздылығына қатысты стандарттары, сондай-ақ судьялар Пауэлл мен Стюарттың атқарушылық өкілеттікке берген түсіндірмелері енгізілді. Таспаларда президент пен оның жақтастарының қылмыстық құқық бұзушылықтарына қатысты дәлелдер болуы мүмкін болғандықтан, мүдделер өте жоғары болды, сондықтан олар келіспеушілікке жол бергісі келмеді. Бас судьяның басқа судьялардың пікірді дайындауға қатысуына қарсылығына қарамастан, шешім жарияланған күнінен бір күн бұрын, 23 шілдеде, барлық судьялардың еңбегін қамтитын соңғы нұсқа мақұлданды. Соттың пікірінде соттың бұл мәселеге араласуға құқылы екендігі және Арнайы прокурор Жаворскидің «таспалардың әрқайсысында айыптамада көрсетілген қылмыстарға қатысты әңгімелер бар екендігіне жеткілікті дәлелдер бар» екенін дәлелдегені айтылды. Сот атқарушылық өкілеттіктің бар екенін мойындады, бірақ президент Никсонның «барлық жағдайларда сот процесінен толық иммунитет құқығына ие президенттік өкілеттігі» туралы талабын тікелей қабылдамады. Сот қылмыстық сот процесінде пайдалану үшін сотқа шақырылған материалдарға қатысты президенттік өкілеттік туралы талап, егер бұл талап әскери немесе дипломатиялық құпияларға қатысты болмаса, тек құпиялылыққа деген жалпы қызығушылыққа негізделген жағдайда сот процесінің қажеттіліктерін жоя алмайды деп шешті. «Қылмыстық сот процесінде пайдалану үшін сұралған материалдарға қатысты өкілеттік талабы құпиялылыққа деген жалпы қызығушылыққа негізделген жағдайда, ол әділ қылмыстық сот төрелігінде заңды процестің негізгі талаптарынан жоғары тұра алмайды» деп қорытындылады. Никсонға сотқа шақырылған материалдарды аудандық сотқа тапсыруға бұйрық берілді. Никсон 1974 жылдың 9 тамызында он алты күннен кейін отставкаға кетті.

Less than three weeks after oral arguments, the Court issued its decision. On July 9, the day following oral arguments, all eight justices (Justice William H. Rehnquist recused himself due to his close association with several Watergate conspirators, including Attorneys General John Mitchell and Richard Kleindienst, prior to his appointment to the Court) indicated to each other that they would rule against the president. The justices struggled to settle on an opinion that all eight could agree to, however, with the major issue being how much of a constitutional standard could be established for what executive privilege meant. Burger's first draft was deemed problematic and insufficient by the rest of the Court, leading the other Justices to criticize and re write major parts of the draft. The final draft would eventually heavily incorporate Justice Blackmun's re writing of Facts of the Case, Justice Douglas' appealability section, Justice Brennan's thoughts on standing, Justice White's standards on admissibility and relevance, and Justices Powell and Stewart's interpretation of the executive privilege. The stakes were so high, in that the tapes most likely contained evidence of criminal wrongdoing by the President and his men, that they wanted no dissent. Despite the Chief Justice's hostility to allowing the other Justices to participate in the drafting of the opinion, the final version was agreed to on July 23, the day before the decision was announced, and would contain the work of all the Justices. The Court's opinion found that the courts could indeed intervene on the matter and that Special Counsel Jaworski had proven a "sufficient likelihood that each of the tapes contains conversations relevant to the offenses charged in the indictment". While the Court acknowledged that the principle of executive privilege did exist, the Court would also directly reject President Nixon's claim to an "absolute, unqualified Presidential privilege of immunity from judicial process under all circumstances." The Court held that a claim of Presidential privilege as to materials subpoenaed for use in a criminal trial cannot override the needs of the judicial process if that claim is based, not on the ground that military or diplomatic secrets are implicated, but merely on the ground of a generalized interest in confidentiality. It concluded that "when the ground for asserting privilege as to subpoenaed materials sought for use in a criminal trial is based only on the generalized interest in confidentiality, it cannot prevail over the fundamental demands of due process of law in the fair administration of criminal justice." Nixon was then ordered to deliver the subpoenaed materials to the District Court. Nixon resigned sixteen days later, on August 9, 1974.