Кіріспе
Лаванифи – Мадагаскардың соңғы креда кезеңінен (болжам бойынша, мастрихт, шамамен 71-66 миллион жыл бұрын) таралған сүтқоректілер туысы. Тек бір түрі белгілі – L. miolaka, ол екі оқшаланған тістен табылған, олардың біреуі зақымдалған. Тістер 1995–1996 жылдары жиналған және 1997 жылы сипатталған. Лаванифи Гондванатерияның мүшесі ретінде жіктеледі, бұл туыстық байланысы нақты емес, құпияға толы жойылған топ, ал Гондванатерия ішінде Судамерикида тұқымдастығының мүшесі. Лаванифи ең жақын туысы – Үндістанның Бхараттериумы; Оңтүстік Американың Судамерикасы және Гондванатериум алыс туыстас. Гондванатериялар, болжам бойынша, қатты өсімдіктермен қоректенген. Лаванифиде биік, иілген тістері болған. Екі тістің бірі 11,2 мм биіктікте, терең ойыққа және тіс бетінің ортасында V пішіндес аймаққа ие, ол дентиннен тұрады. Екінші, зақымдалған тіс 9,8 мм биіктікте және кем дегенде бір терең қуысы (инфундибулум) бар. Лаванифи мен Бхараттериум тістерінің ортақ белгілері – инфундибулум мен ойықтың болуы; олардың екеуінде де эмаль призмаларының (гидроксиапатит кристалдарының шоғырлары) арасындағы үлкен, үздіксіз матрица жолақтары (бөлшектенбеген гидроксиапатит кристалдары) және эмаль бетіндегі толқын тәрізді қырлар мен ойыстар – перикиматалар бар.
Lavanify is a mammalian genus from the late Cretaceous (probably Maastrichtian, about 71 to 66 million years ago) of Madagascar. The only species, L. miolaka, is known from two isolated teeth, one of which is damaged. The teeth were collected in 1995–1996 and described in 1997. The animal is classified as a member of Gondwanatheria, an enigmatic extinct group with unclear phylogenetic relationships, and within Gondwanatheria as a member of the family Sudamericidae. Lavanify is most closely related to the Indian Bharattherium; the South American Sudamerica and Gondwanatherium are more distantly related. Gondwanatheres probably ate hard plant material. Lavanify had high crowned, curved teeth. One of the two teeth is 11.2 mm high and shows a deep furrow and, is centered laterally in the crown, a V shaped area that consists of dentine. The other, damaged, tooth is 9.8 mm high and has at least one deep cavity (infundibulum). Characters shared by the teeth of Lavanify and Bharattherium include the presence of an infundibulum and a furrow; they both also have large, continuous bands of matrix (unbundled hydroxyapatite crystals) between the prisms (bundles of hydroxyapatite crystals) of the enamel, and perikymata—wave like ridges and grooves in the enamel surface.
Табылды және контекст
Лаванифьдің екі тісі 1995–1996 жылдары Нью-Йорк штатының университеті, Стоуни-Брук университеті және Антананариво университетінің бірлескен экспедициялары кезінде табылды. Екі тіс Беривотра ауылының жанындағы Мэварано формациясының ақ құмтасты қабатында әртүрлі жерлерде табылған және Антананариво университетінің (үлгі UA 8653) және Табиғат тарихының филд мұражайының (үлгі FMNH PM 59520) коллекцияларына қойылды. Дэвид В. Краузе және әріптестері 1997 жылы Nature журналында Лаванифийді және Үндістаннан табылған, аты аталмаған судамрикаидты сипаттады. Бұл Аргентинадан тыс жерде табылған алғашқы гондваналық сүтқоректілер болды және әртүрлі гондваналық (оңтүстік) құрлықтарының сүтқоректілер фаунасының бір-біріне ұқсас екенін көрсетті. «Лаванифи» деген жалпы атау «ұзын тіс» дегенді білдіреді, ал «миолака» деген атау малагаси тілінде «қисайған» дегенді білдіреді; екеуі де тістердің пішініне сілтеме жасайды. Гондванатерлер – филогенетикалық жақындығы белгісіз, гондвана құрлықтарынан табылған сүтқоректілердің шағын тобы. 1980-ші жылдарда табылған кезде гондванатерлер бастапқыда ксенартралар деп есептелді, бірақ кейінірек зерттеушілер мультитуберкуляттармен (көне сүтқоректілердің әртүрлі тобымен) туыстық байланысын жақтады немесе гондванатерлердің туыстығын ашық қалдырды. Топ екі отбасынан тұрады. Ferugliotheriidae отбасының мүшелерінің тістері төменгі жағынан дөңгелектелген, Кампан (~84–71 млн жыл бұрын) және Маастрихт дәуірлерінде Аргентинада кездеседі. Барлық басқа гондванатерлер, Лаванифийді қоса алғанда, Sudamericidae отбасына жатады, олардың тістері жоғары дөңгелектелген (гипсодонт). Оларға Аргентинаның Кампан және Маастрихт дәуірлерінен табылған Gondwanatherium; Аргентинаның палеоцен (~66–56 млн жыл бұрын) дәуірінен табылған Sudamerica; Лаванифий; Үндістанның Маастрихт дәуірінен кем дегенде бір түр; Антарктиданың эоцен дәуірінен табылған, Sudamerica-мен байланысты аталмаған түр; және Танзанияның креда дәуірінен табылған, мүмкін гондванатер TNM 02067 жатады. 2007 жылы Г. П. Уилсон және Г. В. Р. Прасад басқаратын топтар бұл жануарды сәйкесінше Dakshina және Bharattherium деп жеке-жеке сипаттады; соңғы атау бірінші болып жарияланғандықтан, басымдық принципіне сәйкес, бұл тұқым үшін дұрыс атау болып табылады. Гондванатерлердің тамырлармен, қабықпен және абразивті өсімдіктермен қоректенгені немесе шөп жейтін ең алғашқы сүтқоректілер болғаны туралы болжам бар. Мадагаскардың соңғы креда дәуірінен басқа да бірнеше сүтқоректілер табылған, көбінесе оқшауланған тістер негізінде. Мүмкін екінші гондванатер Лаванифийден үлкен және тісі төменгі жағынан дөңгелектелген тіспен бейнеленген, ал тісі одан да төменгі жағынан дөңгелектелген тіс те гондванатерге жатуы мүмкін. Төменгі моляр UA 8699 марсупиал немесе плаценталық болуы мүмкін, ал моляр фрагменті Multituberculata-ға жатады. Соңында, әлі сипатталмаған сүтқоректінің толық қаңқасы белгілі. Бұл сүтқоректілердің ешқайсысы аралдың қазіргі сүтқоректілерімен туыс емес, олардың көпшілігі бірегей топтарға жатады (Мадагаскар сүтқоректілерінің тізімін қараңыз). Фаунада сонымен қатар крокодиллифтер, динозаврлар және басқа да жануарлар бар.
Сипаттама
Лаванифай толық жақ тісі UA 8653 және сынған тіс FMNH PM 59520 арқылы белгілі. Краузе және әріптестері тістердің төменгі не жоғарғы жақтан екенін, сондай-ақ олардың молярлар немесе моляр тәрізді премолярлар екенін анықтай алмады, бірақ олар екі түрлі тіс орнына сәйкес келетінін болжады. FMNH PM 59520 гондванатерийдің MACN Pv RN 1027 сынған тісіне ұқсайды, ол жоғарғы молярформа болуы мүмкін. Лаванифай тістерінің екеуінде де эмаль бетінде перикиматалар (көлденең, толқын тәрізді өрнекпен орналасқан қырлар мен ойыстар) байқалады. Тіс бойына созылатын және цементпен толтырылған ойыс – осы тіс ерекшелігі, ол гондванатерийден айырмашылығын көрсетеді. Эмаль кішкентай, дөңгелек призмалардан (гидроксиапатит кристалдарының шоғырларынан) тұрады, олар интерпрезмалық матрицаның (IPM; эмаль призмалары арасындағы материал) үлкен, үздіксіз жолақтарымен бөлінген.
Қарым-қатынастар
Өздерінің бастапқы сипаттамаларында Краузе және әріптестері Лаванифті сол кезде аты айтылмаған үнділік судамирицидке ең жақын деп ұсынды. Олар бұл ұсынысты IPM-нің айқын, үздіксіз жолақтарының ортақ болуымен негіздеді. 2007 жылы үнділік гондауанатты атаған екі команда да осы ұсынысқа келісті. Дакшинаны сипаттағанда Уилсон және әріптестері екі арадағы байланыстың дәлелі ретінде инфундибулум мен перикиматаның болуын қосты. Бұл үш белгі Bharattherium Lavanify кладының синапоморфиялары (ортақ туынды белгілері) болып табылады. Олар тістердің тіл жағында ғана жоғалаудың болуын бөліседі, бірақ бұл туынды белгі ме, жоқ па, әлі белгісіз. Уилсон және әріптестері Лаванифтің екі аутапоморфиясын (ерекше туынды белгілерін) атап көрсетті: V пішіндес дентин аралының болуы және тәждің бір жағында эмальдың жоқтығы. Олар сондай-ақ ортақ белгілер ретінде жоғалау мен инфундибулумның болуын да атады.
Дәйексөз келтірілген әдебиеттер
Гурович, Ю. 2005 жыл. Мезозой сүтқоректілерінің биоэволюциялық аспектілері: Гондванатерияның (Гондвананың соңғы креда және палеоцен кезеңдерінен) сипаттамасы, филогенетикалық байланыстары және эволюциясы. PhD диссертациясы, Буэнос-Айрес университеті, xiii + 546 б. Гурович, Ю. және Бек, Р. 2009. Гондванатерияның құпия сүтқоректі кладының филогенетикалық жақындығы (абоненттік жазылым қажет). "Сүтқоректілер эволюциясы журналы" 16:25–49. Краузе, Д. В., Прасад, Г. В. Р., фон Кенигсвальд, В., Сахни, А. және Грин, Ф. Е. 1997. Гондвананың соңғы креда кезеңінің сүтқоректілері арасындағы космополитизм (абоненттік жазылым қажет). Табиғат 390:504–507. Краузе, Д. В., О'Коннор, П. М., Роджерс, К. С., Сампсон, С. Д., Бакли, Г. А. және Роджерс, Р. Р. 2006. Мадагаскардан соңғы креда кезеңінің құрлықта тіршілік ететін омыртқалы жануарлары: Латын Америкасы биогеографиясына тигізетін әсері (абоненттік жазылым қажет). Миссури ботаникалық бағының жылнамасы 93(2):178–208. Прасад, Г. В. Р. 2008. 90–96 бб. Сингхви, А. К. және Бхаттачарья, А. (ред.). Үндістандағы геологиялық зерттеулер шолуы: IUGS-ке Үндістанның 2004–2008 жылғы есебі. Нью-Дели: Үндістанның Ұлттық ғылым академиясы (INSA). Прасад, Г. В. Р., Верма, О., Сахни, А., Краузе, Д. В., Хосла, А. және Пармар, В. 2007. Орталық Үндістаннан табылған жаңа соңғы креда гондванатериялық сүтқоректі. Үндістан Ұлттық ғылым академиясының мәліметтері 73(1):17–24. Уилсон, Г. П., Дас Сарма, Д. С. және Анандарман, С. 2007. Гондвана сүтқоректілерінің палеобиогеографиялық тұрғысынан қарастырылған Үндістаннан табылған соңғы креда кезеңінің судамерикалық гондванатериялықтары (абоненттік жазылым қажет). Омыртқалы жануарлар палеонтологиясы журналы 27(2):521–531.