Кіріспе
Күнәретке барлық нәрсе бір соңғы бірігу нүктесіне тоғысады деген идея. Омега нүктесі – бүкіл ғаламның соңғы бірігу нүктесіне спираль тәрізді ұмтылатын болашақтағы теориялық оқиға. Бұл терминді француз иезуит католик дін қызметкері Пьер Тейльяр де Шарден (1881–1955) енгізген. Тейльяр Омега нүктесінің христиан Логосына, яғни барлық нәрсені өзіне тартатын Мәсіхке ұқсас екенін айтқан. Никейлік Символдың сөздерінше, ол – "Құдайдан туған Құдай", "Нұрдан туған Нұр", "Нағыз Құдайдан туған Нағыз Құдай" және "барлық нәрсе Оның арқылы жаратылды". Аян кітабында Мәсіх өзін үш рет "Алфа және Омега, Басы және Соңы" деп сипаттайды. Тейльярдың қайтысынан кейін бірнеше онжылдықтар өткен соң, Джон Дэвид Гарсия (1971), Паоло Солери (1981), Франк Типлер (1994) және Дэвид Дойч (1997) еңбектерінде Омега нүктесі туралы идея кеңейтілді.
The Omega Point is a theorized future event in which the entirety of the universe spirals toward a final point of unification. The term was invented by the French Jesuit Catholic priest Pierre Teilhard de Chardin (1881–1955). Teilhard argued that the Omega Point resembles the Christian Logos, namely Christ, who draws all things into himself, who in the words of the Nicene Creed, is "God from God", "Light from Light", "True God from True God", and "through him all things were made". In the Book of Revelation, Christ describes himself three times as "the Alpha and the Omega, the beginning and the end". Several decades after Teilhard's death, the idea of the Omega Point was expanded upon in the writings of John David Garcia (1971), Paolo Soleri (1981), Frank Tipler (1994), and David Deutsch (1997).
Этимология
Тейльяр де Шарден палеонтолог және иезуит орденінің католик дін қызметкері болды. 1920 жылдары Францияда ол әлем туралы өз теорияларын католицизм мен эволюцияны бірге талқылайтын лекцияларына енгізе бастады. Осы лекцияларының салдарынан, ол түпкі күнә туралы доктринаны жоққа шығарады деген күдікке іліккен болатын. Бұл Тейльярдың Қытайға жер аударылуына және шіркеу билігінен жарияланымға тыйым салынуына себепкер болды. Оның өлімінен бір жыл өткен соң, 1955 жылы ғана оның еңбектері әлемге жарияланды. Оның шығармалары католик ойшылдарының тобы, оның ішінде Папа Бенедикт XVI-ның жазбаларымен де қолдау тапты.
Эволюция
Тейярдтың пікірінше, эволюция адамзатпен аяқталмайды, ал Жердің биосферасы адамдар пайда болғанға дейін дамыған. Ол эволюцияны жансыз материядан басталып, Жердің "адамзатқа айналуы" арқылы болашақтағы Құдайдың санасына қарай даму деп сипаттады. Ол сондай-ақ, бір жасушалы организмдер метазоандар немесе жануарларға айналатынын, бірақ осы жіктелімнің кейбір өкілдері күрделі жүйке жүйесіне ие организмдерге дамитынын айтты. Бұл топқа интеллектке қол жеткізу қабілеті тән. Эволюция нәтижесінде Homo sapiens Жер бетінде пайда болғанда, ноосфера, яғни сананың қабаты құрылды. Эволюция жалғасқан сайын ноосфераның ынтымақтастығы арта түседі. Тейярд бұл ноосфераны ғылымның көмегімен Омега нүктесіне – соңғы эволюциялық кезеңге жеткізуге немесе құруға болатынын түсіндірді. Тейярд осы процесті "планеталану" деп атайды. Соңында ноосфера биосфераға толық үстемдік етеді және Омега нүктесі деп аталатын метафизикалық құбылысты құрайтын сыртқы энергиядан толық тәуелсіздікке жетеді.
Сығу күштері
Тейлард Омега нүктесін құратын жалпы энергияны "сығу күштері" деп атайды. Ғылыми анықтамадағы гравитация және масса сияқты факторлардан өзгеше, Тейярдтың сығу күштерінің бастауы – адамдар арасындағы қарым-қатынас және байланыс. Бұл құндылық шексіз және энтропиямен тікелей байланысты. Адамдар өзара әрекеттесетін сайын сана эволюцияланып, дамиды дегенді көрсетеді. Теорияның іске асуы үшін адамдар сондай-ақ шекті Жерге байланысты болуы керек. Осы шекараның қалыптасуы әлемді өзіне-өзіне жинақтауға мәжбүр етеді, ол Омега нүктесі Құдайымен бірлікте уақыттың аяқталуына алып келеді деп теорияланады. Тейярдтың ойлауының бұл бөлігі, оның адамдардың ғарышқа саяхат жасауын және Жердің шекарасын басып өтуін күтпегенін көрсетеді. Типлер физика заңдары талап ететін ғаламның соңғы тағдырын сипаттау үшін Тейярдтың "Омега нүктесі" терминін қолданады: шамамен айтқанда, кванттық механика әрбір кеңістік-уақыт нүктесінің болашағында толқындық функцияны құлдырату үшін ақылды бақылаушыны қамтымаса, тұрақсыз болады және мұның орын алуының жалғыз жолы – Ғалам жабық болса (яғни, ол бір нүктеге дейін құлдырайды) және сонымен қатар шексіз уақыт ішінде бақылаулардың шексіз сериясын жүзеге асыруға қабілетті "Құдайға ұқсас" бақылаушыларды қамтиды. Типлердің Омега нүктесі туралы түсінігі басым ғылыми қауымдастықтар тарапынан псевдонауқа ретінде қарастырылады. Кванттық есептеуді ойлап тапқан Оксфорд университетінің Дэвид Дойч 1997 жылы жарық көрген "Реальностьтің құрылысы" атты кітабында универсалды кванттық компьютердің Типлерді қалай құтқара алатыны туралы жазды.
Ғаламның жылдам кеңейуі
1998 жылы Ia типіндегі суперанновыеларды бақылаудан алынған мәліметтер, бұрын уақытша космологиялық кеңею деп есептелгеннің іс жүзінде үдеп бара жатқанын көрсетті. Бұл көрінетін үдеу Типлердің Омега нүктесінің дұрыстығына күмән тудырды, себебі Омега нүктесінің жұмыс істеуі үшін соңғы үлкен қысылу сингулярлығының болуы қажет. Дегенмен, Типлер Омега нүктесінің әлі де мүмкін екенін айтады, қазіргі көптеген ғарыштық модельдерде үлкен қысылу/соңғы сингулярлықтың қажеттілігін осымен түсіндіреді.
Технологиялық ерекшелік
Технологиялық сингулярлық – бұл жасанды жалпы интеллектінің рекурсивті түрде өзін-өзі жетілдіру қабілетіне ие болуының гипотетикалық пайда болуы, нәтижесінде адамзатқа белгісіз әсер ететін, қайта қайтарылмайтын машиналық интеллект жарылысына әкеледі. «Христиандық трансгуманизмнің» жақтаушысы Эрик Штайнхарт, секулярлық сингулярлық пен Тейлхардтың діни Омега нүктесі арасында маңызды идеялық байланыс бар екенін айтады. Курцвейл сияқты, Тейлхард та адам мен технологияның бірігуіне алып келетін қарқынды технологиялық өзгерістер кезеңін болжады. Ол мұны ноосфераның тууы және «Жер рухының» пайда болуы деп санайды, бірақ Тейлхардтық сингулярлық кейінірек пайда болады. Курцвейлден өзгеше, Тейлхардтың сингулярлығы адам интеллектісінің эволюциясының маңызды нүктесімен сипатталады, онда адамдар «трансгумандықтан» «постгумандыққа» көтеріледі. Ол мұны христиандық «парусиямен» теңестіреді. Дон ДеЛиллоның «Омега нүктесі» романы аты теориядан алынған және Тейльяр де Шарденді зерттейтін кейіпкерді қамтиды. Фланнери О’Коннордың атық әңгімелер жинағы «Жасқанның бәрі бірігуі керек» деген атауында Омега нүктесі теориясына сілтеме жасайды, ал ғылыми-фантастика жазушысы Фредерик Поль 1998 жылғы «Мәңгілік қоршау» атты әңгімесінде Франк Типлер мен Омега нүктесіне сілтеме жасайды. Шотланд жазушысы және контрмәдениет өкілі Грант Моррисон Омега нүктесін «Американың Әділдік лигасы» және «Бэтмен» оқиғаларының сюжеттік желісі ретінде пайдаланған. Артур Кларк пен Стивен Бакстердің «Басқа күндердің жарығы» кітабы Тейльяр де Шарденге сілтеме жасайды және Омега нүктесін қысқаша түсіндіреді. Итальян жазушысы Валерио Эвангелисти Омега нүктесін «Фантазма ди Эймерих» романының басты тақырыбы ретінде қолданды. Уильям Питер Блаттидің «Экзорцист» романында Әке Меррин кейіпкері Омега нүктесіне сілтеме жасайды. 2021 жылы голланд симфониялық металл тобы Эпика «Омега» атты сегізінші студиялық альбомын шығарды, онда Омега нүктесі теориясымен байланысты концепциялар бар. Эпиканың гитарисі және вокалисі Марк Янсен альбомның концепциясын сипаттағанда Тейлхардтың теориясына ерекше назар аударды.