Кіріспе

1918 жылы Литон Стречидің "Ардақты Викториандар" атты кітабы жарық көрді. Бұл кітапта (Блумсбери тобының ересек мүшелерінің бірі болған) Литон Стречидің Викториан дәуірінің төрт көрнекті тұлғасының өмірбаяндары келтірілген. Кітаптың даңқы Стречидің үш ер адам мен бір әйелге қатысты көрсете білген сыршылдығы мен өткір тіліне негізделген. Оларға дейін қаһарман саналған кардинал Мэннинг, Флоренс Найтингейл, Томас Арнольд және генерал Чарльз Гордон есімдері кітапта жаңаша баяндалған. Найтингейлге бұл кітапта құрмет көрсетіліп, оның беделі артырылса, ал қалған тұлғалар туралы ақпарат көбінесе жағымсыз жайттарды қамтиды, мысалы, кардинал Мэннингтің кардинал Ньюманға қарсы жасаған сыбырластары. Осы кітап Стречидің есімін танытып, оны көрнекті өмірбаяндардың қатарына қойды.

Өмірбаян

Стречи «Ардақты Викториандар» идеясын 1912 жылы қалыптастырды, ол кезде ол жазба жұмыстарымен күн көріп, Bloomsbury достары үшін дилетанттық пьесалар мен өлеңдер жазып жүрген. Ол Шығыс Илслидегі елге көшіп, бастапқыда «Викториялық силуэттер» деп аталған кітабын жазуға кірісті, онда онға жуық көрнекті викториялық тұлғаның қысқаша өмірбаяндары болды. 1912 жылдың қараша айында ол Вирджиния Вульфке олардың викториялық ата-бабаларының «аузынан шыққан сөздері екіжүзділікке толы сияқты» екенін жазды. Кардинал Мэннингтің өмірін зерттегеннен кейін, он екі адамның өмірімен айналысудың қиын екенін түсінді. Келесі жылы ол Уилтширге көшіп, 1915 жылға дейін сонда тұрды, сол кезде кітаптың жартысын аяқтады. Ол қарастырған, бірақ кейін қабылдамаған тақырыптардың бірі – Изабелла Битон. Ол туралы жазудан бас тартты, себебі жеткілікті материал таба алмады. Сол кезде соғыс басталды, және Стречидің соғысқа қарсы және әскерге шақыруға қарсылығы оның уақытын көп алды. Ол өз көзқарасын бекітіп, викториялық абыройлы адамдардың тек екіжүзділікпен ғана шектелмей, сонымен қатар олардың ұрпақтарына «өте зұлым» жүйені мұра еткенін түйіндеді, «осы жүйе арқылы халықаралық дауларды күшпен шешуге тырысады». Доктор Арнольд мемлекеттік мектеп жүйесін құрған үлгі ретінде құрметке ие. Стречи оны шіркеу мен классикалық білімге негізделген білім ретінде сипаттайды, ал тәртіпті сақтау үшін префекттер жүйесі қолданылған. Ол спортқа деген құмарлықтың Арнольдқа емес екенін, бірақ ғылымды елемегені үшін Арнольдтың кінәлі екенін көрсетеді. Арнольд сол кезде құрметке ие болғанымен, Стречи оның көзқарасын кейіннен өте зиянды деп санайды. Стречи сонымен қатар Арнольдтың жалпы жұртшылықтың моральдық жағдайына ықпал етуге жасаған тың тырысыстарын, мысалы, сәтсіз айналған апталық газетін сынайды. Гордонның тарихы – Қытайдағы әскери жетістіктері ұмытылып кеткен тәуелсіз сарбаз және авантюристтің тарихы. Ол әр түрлі күмәнді үкіметтердің тапсырмасымен соғысқа қатысқан жалдамалы сарбаз болды, бірақ оның тәжірибесі көбінесе Суданда жиналды. Соңғы апат – Суданды Мысырдың оккупациясынан фундаменталистік бүлікшілер толығымен құлатуы, және Хартумдағы жағдайды түзету үшін біреу қажет болды. Бұл жұмыс Гордонға тиді, оның инстинктісі кері шегінуден басқа ештеңе істемеу еді, және ол қоршауға түсті. Британ үкіметі өте қиын жағдайға түсті, және олар көмек экспедициясын жібергенде, ол екі күн кешігіп келді. Стречи Гордонның тарихын оның күнделіктері мен хаттарына сүйене отырып жазды, бұл әлеммен келіспеушілікке толы күшті тұлғаның суретін көрсетеді.

Маңыздылығы

"Ардақты викториандар" атты еңбегін жариялаған Лайтон Стречи, викториан дәуірін болашақ ұрпақтар оқуы үшін жаңа өмір сыйруға тырысты. Осыған дейін, Стречи алғы сөздерінде айтқандай, викториандық өмірбаяндар "сіңірілмеген материалдың екі семіз томдық жиынтығындай" болған және "қоршаушылардың процессиясы сияқты танымал, сондай-ақ баяу, қайғылы варварлыққа толы" көрінген. Стречи осы дәстүрге қарсы шығып, төрт қадірлі тұлғаны сынға алды. Ұлыбританияның лейбористік партиясының саясаткері Рой Хаттерсли: "Лайтон Стречидің көркем, күшті мінездемелерді сынауы викториан дәуірінің моральдық басымдылыққа деген талаптарын мәңгілікке жойды" деп жазды.