Кіріспе
Денсаулық сақтау мамандығы
Музыка терапиясы, медициналық мамандықтардың бірі, «клиникалық және дәлелдерге негізделген музыкалық араласуларды терапиялық қарым-қатынас аясында жеке мақсаттарға жету үшін, аккредиттелген музыка терапиясы бағдарламасын аяқтаған білікті маманның қолдануы» болып табылады. Музыка терапиясы – кең ауқымды сала. Музыка терапевттері клиенттердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін музыкаға негізделген тәжірибелерді қолданады: танымдық, академиялық, эмоционалдық/психологиялық; мінез-құлық; коммуникация; әлеуметтік; физиологиялық (сенсорлық, моторлық, ауырсыну, неврологиялық және басқа да физикалық жүйелер), рухани, эстетикалық. Музыкалық тәжірибелер музыка элементтерін – әуен, гармония, тональность, лад, өлшем, ырғақ, биіктік/диапазон, ұзақтылық, тембр, форма, текстура және аспаптарды – терапиялық әсер үшін стратегиялық түрде пайдалануға бағытталған. Музыка терапиясының жиі қолданылатын тәсілдеріне ерекше қажеттіліктері бар адамдармен дамыту жұмыстары (коммуникация, моторлық дағдылар және т.б.), ән жазу және естеліктерді ояту үшін тыңдау, қарт адамдарды бағдарлау, өңдеу және релаксация, сондай-ақ инсульттан кейін физикалық оңалту үшін ырғақты синхронизация жатады. Музыка терапиясы медициналық ауруханаларда, онкологиялық орталықтарда, мектептерде, алкоголь және есірткіге тәуелділіктен құтылу бағдарламаларында, психиатриялық ауруханаларда, зейнеткерлер үйлерінде және түзету мекемелерінде қолданылады. Музыка терапиясы Музопатиядан ерекшеленеді, ол дыбыстың негізгі аспектілеріне нейрологиялық, физикалық және басқа да реакцияларға негізделген, мәдени емес және жалпылама тәсілді қолданады. Музыка терапиясын Дыбыспен емдеу деп те атауға болады. Осы сипаттамамен байланысты кең ауқымды зерттеулер жүргізілген.
Музыка терапиясы физикалық және психикалық денсаулыққа пайда келтіруді мақсат етеді. Музыка терапевттері өздерінің әдістерін пациенттеріне операцияға дейін және кейін стрессті азайтудан бастап, Альцгеймер ауруы сияқты невропатологияларға дейін көптеген салаларда көмектесу үшін пайдаланады. Қайғы, депрессия және шизофрения сияқты психикалық денсаулық бұзылыстарымен ауыратын пациенттерге қатысты зерттеулер музыка терапиясынан кейін психикалық денсаулықтың жақсаруын көрсетті. Ұлттық денсаулық сақтау және күтімді жетілдіру институты (NICE) музыка терапиясының психикалық денсаулық мәселелерімен күресіп жатқан адамдарға көмектесудің тиімді әдісі екенін және мұқтаж адамдарға осы көмек түрін ұсыну үшін қосымша жұмыстар жасалуы керек деп мәлімдеді.
Балалар мен жасөспірімдер
Жасөспірімдерге музыка терапиясы көңіл-күй / ұайымдаушылық бұзылыстары және тамақтану бұзылыстары сияқты жасөспірім кезеңінде диагноз қойылатын ауруларды, сондай-ақ өз-өзіне зиян келтіру әрекеттері, отбасынан шеттеу, әріптестерден әлеуметтік оқшалану, агрессия, қашу және есірткіге тәуелділік сияқты қате мінез-құлықтарды басқаруға көмектесу үшін ұсынылуы мүмкін. Жасөспірімдерді музыка терапиясымен емдеудегі мақсаттар, әсіресе тәуекелге ұшырағандар үшін, эмоциялар мен көңіл-күйді жақсырақ тану және сезіну, шешім қабылдау дағдыларын жақсарту, шығармашылықпен өзін-өзі жеткізуге мүмкіндік беру, ұайымдаушылықты азайту, өзіне сенімділікті арттыру, өзін-өзі бағалауды жақсарту және жақсырақ тыңдау дағдыларын дамытуды қамтиды. Музыка терапиясының басқа да реабилитация түрлерімен бірге қолданылуы сенсомоторлық, когнитивтік және коммуникативтік реабилитацияның сәттілігіне оң әсер ететініне қатысты деректер бар. Маңызды депрессиялық немесе ұайымдаушылық аурулары бар балалар мен жасөспірімдерде стандартты емге музыка терапиясын қосу ішкі симптомдарды азайтуға және оны әдеттегі емдеуге (музыка терапиясысыз) қарағанда тиімдірек болуы мүмкін деген орташа дәрежедегі сапалы деректер бар.
Әдістер
Жасөспірімдер арасында топтық кездесулер мен жеке сессиялар музыкалық терапияның басты әдістері болып табылады. Екі әдіс те музыка тыңдау, музыкадағы немесе музыкаға қатысты алаңдатарлық көңіл-күй мен эмоцияларды талқылау, нақты әндердің мағынасын талдау, өлең жазу, музыка шығару немесе орындау, сондай-ақ музыкалық импровизацияны қамти алады. Музыкалық терапиялық бағдарламалар әдетте 18 шамасында сеанстан тұрады. Дене шынықтыруды қалпына келтіру мақсатына жету баланың музыкаға деген бастапқы ынтасы мен сезіміне, сондай-ақ мағыналы және жемісті еңбекке белсенді қатысуға деген ниетіне байланысты. Толыққанды қызметке қайта оралу, сонымен қатар, жазылу болжамына, пациенттің жағдайына және қолжетімді орта ресурстарына да байланысты. Екі техника да жүйелі процестерді пайдаланады, онда терапевтер пациентке музыкалық тәжірибелер мен байланыстар арқылы көмектеседі, олар реабилитацияға қарай өзгерістердің серпінді күші ретінде өзара әрекеттеседі.
Бағалау
Бағалауға толық медициналық тарих, музыкалық қабілеттер (мелодияны қайталау немесе ырғақтың өзгеруін анықтау сияқты) және музыкалық емес қызмет (әлеуметтік, физикалық/қимылдық, эмоционалдық және т.б.) туралы мәліметтер кіреді.
Ерте туған нәрестелер
Ерте туған нәрестелер – ұрықтанудан кейін 37 аптада немесе одан ертерек туған балалар. Олар көптеген денсаулық тәуекелдеріне ұшырайды, мысалы, тыныс алудың бұзылуы, дене майы мен бұлшық тінінің жеткіліксіздігі, сондай-ақ тамақтануда қиындықтар. Емізу және тыныс алу координациясы көбінесе толық дамымайды, сондықтан тамақтандыру үлкен қиындық тудырады. Жаңа туғандарды күтіміне арналған интенсивті терапия бөлімінде (ЖТІБ) ерте туған нәрестелерге музыкалық терапия ұсынудың мақсаты – қажетсіз дыбыстарды жасыру, баланың дамуын ынталандыру және отбасы үшін тыныш орта құру. Музыкалық терапияның зиянды әсерлері туралы ешқандай хабарлама жоқ, бірақ музыкалық терапияның нәрестелерге тигізетін пайдасы туралы дәлелдер әлсіз, себебі көптеген клиникалық сынақтардың нәтижелері әртүрлі болған немесе дұрыс жоспарланбаған. Музыкалық терапияның баланың оттегімен қамтамасыз етілуін жақсартатыны, емізуді күшейтетіні немесе стандартты күтіммен салыстырғанда дамуын жеделдететінін көрсететін нақты мәліметтер жоқ. Музыкалық терапия бүкіл отбасы үшін де пайдалы болуы мүмкін. Аутизм спектріндегі балалары бар кейбір отбасы мүшелері музыкалық терапия сеанстары балаларына отбасымен және сыртқы әлеммен байланыс орнатуға көмектескенін айтады. Музыкалық терапия балаларға сеанстардан тыс уақытта да өзін-өзі жетілдіруге мүмкіндік береді. Кейбір балалар музыкалық терапиядан кейін сеанстар аяқталғаннан соң да музыкамен айналысуды жалғастыруы мүмкін.
Жүрек аурулары
Музыка тыңдау жүрек соғу жиілігін, тыныс алу жиілігін және жүрек ишемиялық ауруы (ЖИА) бар адамдардың қан қысымын жақсартуға көмектеседі.
Инсульт
Музыка моторлық дағдыларды қалпына келтіруге көмектесетін пайдалы құрал болуы мүмкін.
Деменция
Көптеген басқа бұзылыстар сияқты, осы бұзылыстың ең көп кездесетін маңызды әсерлері әлеуметтік мінез-құлықта көрінеді, бұл өзара әрекеттесу, сөйлесу және басқа да қабілеттерді жақсартуға алып келеді. 330-дан астам қатысушыны зерттеу көрсеткендей, музыка терапиясы әлеуметтік мінез-құлықта айқын жақсартулар, адасу және алаңдау сияқты көзге көрінетін мінез-құлықтардың азаюына, ашушаңдық белгілерінің төмендеуіне және шындыққа бағдарлану және бетті тану тесттері арқылы өлшенген когнитивтік кемшіліктерді жоюға көмектеседі. Емнің тиімділігі пациенттің ерекшеліктеріне, емнің сапасына және ұзақтығына тікелей байланысты. Деменциямен ауыратын ересектер тобы музыкалық терапияға қатысты. Тілді еркін қолдана алмайтын (афазиясы бар) адамдар тілді жақсы түсінеді, бірақ сөз жасау және синтаксиспен күреседі. Невролог Оливер Сакс адамдардың неврологиялық ерекшеліктерін зерттей отырып, мидың қалай жұмыс істейтінін түсінуге тырысты. Ол фронталды бөлігі зақымдалған адамдарда көбінесе "сөздік өрнектеуде (афазия) ауыр қиындықтар туындайтынын, сонымен қатар үнемі сыбызғылау, ән айту және музыкаға деген қызығушылықпен ерекше музыкалық қабілеттер пайда болатынын" байқады. Оның пікірінше, бұл басқа бөліктер зақымдалғаннан кейін, әдетте басылып тұратын ми функцияларының босатылуының мысалы. Сакс неврологиялық бұзылулармен және музыкамен байланысты басқа да құбылыстарға ұшыраған адамдарға көмектесуге шын ниетпен қызығушылық танытты, сондай-ақ музыканың басқа жағдайда қол жеткізе алмайтын эмоциялық күйлерге қол жеткізуге, тоңған неврологиялық байланыстарды қайта жандандыруға, бұрынғы, жоғалған оқиғалар немесе жағдайлар туралы естеліктерді оятуға және неврологиялық бұзылулары бар адамдарды әлем олар үшін байрақ болған уақытқа қайтаруға қабілетті екенін түсінді. Ол музыканың емдеу күшіне берік сенді. 1973 жылы невролог-зерттеушілер Спаркс, Хелм және Альберт әзірлеген мелодиялық интонациялық терапия (МИТ) – бұл музыка терапевттері мен тіл патологтары мидың сол жарты шары зақымдалғаннан туындаған қарым-қатынас бұзылыстары бар адамдарға ән салу қабілеттерін және сол жарты шардың зақымдалмаған оң бөлігіндегі тілдік аймақтарды пайдалану арқылы көмектесу үшін қолданатын әдіс. Афазиясы бар науқастар еркін сөйлей алмайтын болса да, олар басқаша айта алмайтын сөздерді, сөз тіркестерін және тіпті сөйлемдерді әнмен жеткізе алады. МИТ афазиясы бар науқастардың қарым-қатынасын жақсарту үшін ән салу қабілетін пайдаланады. Оның нақты сипаты терапевтке байланысты болғанымен, МИТ әдетте пациенттерді ауызша сөйлемдерді жасауға үйрету үшін интонацияны (дауыстың көтерілуі мен төмендеуі) және ырғақты (салмақ/жылдамдық) пайдалануға негізделген. МИТ оң жақ тіл аймақтарын музыкалық өңдеу аймақтарын белсендіру арқылы ынталандырады деп есептеледі. Сол сияқты, сол қолдың ырғақты соғуы тіл өндірісіне оң жақ сенсомоторлық қабықты қосу үшін ынталандырады. МИТ-ті тиімдірек ету мақсатында зерттеушілер МИТ және афазияның механизмдерін үнемі зерттейді.
Қатерлі ісік
Оқытылған музыкалық терапевт жетекшілік ететін музыкалық араласулар қатерлі ісікпен ауыратын ересектердің психологиялық және физикалық жағдайына жағымды әсер ететіні туралы алғашқы деректер бар. Балалардағы қатерлі ісікке қарсы музыкалық терапияның тиімділігі белгісіз.
Эмпирикалық дәлелдер
2017 жылдан бері дәлелге негізделген тәжірибені ұсыну маңыздылығы артып келеді және музыка терапиясы қажетті дәлелге негізделген тәжірибені қамтамасыз ету үшін үнемі сынға алынып, реттеліп келеді. Музыка терапиясы бойынша бірқатар зерттеулер мен мета-талдаулар жүргізілді немесе оларға қосылды, және барлығы музыка терапиясының кем дегенде бірқатар перспективалы әсерлері бар екенін көрсетті, әсіресе қайғы мен қаралы жағдайды емдеуде. AMTA негізінен зерттеулер арқылы музыка терапиясының дамуын қолдады, бұл дәлелге негізделген тәжірибені ілгерілетуге бағытталған. Дәлелге негізделген денсаулық сақтауды «жеке науқастарға күтім жасау немесе денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну туралы шешімдер қабылдауда қолданыстағы ең жақсы дәлелді адал пайдалану» деп анықталады, «қолданыстағы ең жақсы дәлел – денсаулық сақтаудың әртүрлі формаларының әсерлері туралы тиісті, жарамды зерттеулерден алынған соңғы ақпарат, нақты агенттерге ұшыраудан туындаған зиянға әлеуеттілік, диагностикалық тесттердің дәлдігі және прогностикалық факторлардың болжамдық күші». Сапалық және сандық зерттеулер аяқталды, және екеуі де музыка терапиясын қаралы жағдайды емдеуде қолдауға дәлелдер ұсынды. Бірнеше емдеу тәсілдерін бағалаған бір зерттеуде тек музыка терапиясы ғана маңызды оң нәтижелер көрсеткені анықталды, ал қалғандары қатысушыларда аз жақсаруды көрсетті (Rosner, Kruse & Hagl, 2010). Сонымен қатар, тәжірибелік және бақылау тобынан тұратын пилоттық зерттеу музыка терапиясының үйдегі және мектептегі қауымдастықтардағы көңіл-күй мен мінез-құлыққа тигізетін әсерін зерттеді. Үйдегі тәжірибелік топта қаралы жағдай симптомдары мен мінез-құлықтарында маңызды өзгерістер болғаны анықталды, бірақ мектептегі қауымдастықта тәжірибелік топта маңызды өзгеріс болған жоқ, Депрессияны өзін-өзі бағалау индексі мен Мінез-құлық индексі бойынша орташа балл төмендегеніне қарамастан (Hilliard, 2001). Рассел Хиллиардтың (2007) тағы бір зерттеуі балалық шақтағы қаралы жағдай симптомдары мен мінез-құлықтарына музыка терапиясы мен әлеуметтік жұмыс топтарының әсерін қарастырды. Күту тізіміндегі клиенттерден тұратын бақылау тобын пайдаланып, және өлшеу құралдары ретінде балаларға арналған Мінез-құлық индексі мен ата-аналар мен қамқоршыларға арналған қаралы жағдай топтық сауалнамасын қолданып, музыка терапиясы тобындағы балалар қаралы жағдай симптомдарында маңызды жақсару көрсеткені және бақылау тобымен салыстырғанда мінез-құлықтарында да біршама жақсару көрсеткені, ал әлеуметтік жұмыс тобы бақылау тобымен салыстырғанда қаралы жағдай мен мінез-құлықтарында маңызды жақсару көрсеткені анықталды. Зерттеу балаларға арналған қаралы жағдай топтарынан музыка терапиясын қолдаумен аяқталады (Hilliard, 2007). Музыка терапиясы туралы зерттеулер жүргізілгенімен және оның қолданылуы бағаланғанымен, бұл зерттеулерде бірқатар шектеулер бар және нақты қорытындылар жасамас бұрын қосымша зерттеулер аяқталуы керек, бірақ емдеуде музыка терапиясын қолданудың нәтижелері үнемі оң болып көрінеді. Музыка терапиясы клиенттермен бірге музыка арқылы жұмыс істеп, салауатты өзгерістерді ілгерілетуге бағытталған (Bruscia, 1998). Америкалық Музыка терапиясы қауымдастығы (AMTA) музыка терапиясының тәжірибесін «музыкалық стимулдарды пайдалану арқылы дені салмаған мінез-құлықтарды өзгертуге және оларды бейімделуге қабілеттірек мінез-құлықтармен алмастыруға қатысты мінез-құлық ғылымы» деп анықтады.
Қатысулар
Музыка терапиясы көптеген араласу әдістерін қолданады, бірақ ең көп қолданылатындарының қатарында импровизация, терапиялық ән салу, терапиялық аспаптық музыка ойнау, музыка көмегімен есте сақтау және өмірді қайта қарау, ән жазу, музыка көмегімен релаксация және мәтіндік талдау бар. Араласуларды салыстыру бойынша нақты зерттеулер жүргізілмегенімен (Jones, 2005; Silverman, 2008; Silverman & Marcionetti, 2004), нақты бір араласуды қолдану клиенттің қажеттіліктерін жан-жақты бағалау нәтижесінде жекелендіріледі және емдеудің тиімділігі араласу түріне байланысты болмауы мүмкін (Silverman, 2009). Музыка терапиясында импровизация клиенттерге музыканы өздері қалағандай құрауға немесе өзгертуге мүмкіндік береді. Импровизация – әдістемелік тәжірибеге кіретін араласу болғанымен, ол өзін-өзі еркін жеткізуге мүмкіндік береді, және көбінесе осы мақсатта қолданылады. Импровизацияның басқа да клиникалық мақсаттары бар, оларды музыка терапиясындағы импровизация бетінен табуға болады, мысалы: ауызша және ауызша емес коммуникацияны жеңілдету, өзіндік зерттеу, жақындық орнату, командалық жұмыс, шығармашылықты дамыту және когнитивтік дағдыларды жақсарту. Осы мақсаттарға сүйене отырып, Ботелло және Кроут жұбайлар арасындағы коммуникацияны бағалау және жақсарту үшін когнитивтік-мінездік қолданбаны жасады. Осы қолданбада импровизацияның тиімділігі толыққанды дәлелденгенше қосымша зерттеулер қажет, бірақ бұл зерттеуде оның қолданылуына қатысты оңтайлы белгілер байқалды. Ән салу немесе аспап ойнау клиенттерге өз ойларын және сезімдерін импровизацияға қарағанда құрылымды түрде жеткізуге көмектеседі, сондай-ақ музыка туралы шектеулі білімі бар адамдардың да қатысуына мүмкіндік береді. Топтап ән салу бірлестік сезімін қалыптастыруға көмектеседі, сонымен қатар топтың немесе емдеудің тақырыбын анықтау үшін топтық рәсім ретінде қолданылуы мүмкін (Кроут, 2005). Музыка терапиясының түрлерін салыстыратын зерттеулер нақты нәтиже берген жоқ. Музыка терапевтері мәтіндік талдауды әртүрлі жолдармен қолданады, бірақ көбінесе мәтіндік талдау клиенттермен мәтін негізінде диалог құру үшін қолданылады, бұл емдеу мақсаттарына жетуге бағытталған талқылауға әкелуі мүмкін.
Музыка терапиясының түрлері
Музыка терапиясының екі негізгі түрі – қабылдаушы музыка терапиясы және белсенді музыка терапиясы (кейде оны шығармашылық музыка терапиясы деп те атайды). Белсенді музыка терапиясы клиенттерді немесе пациенттерді музыка жасау процесіне қатыстырады, ал қабылдаушы музыка терапиясы пациенттерді немесе клиенттерді тікелей эфирде немесе жазбадағы музыканы тыңдауға немесе оған реакция беруге жетелеуге бағытталған. Клиенттің қажеттіліктеріне және терапевттің көзқарасына байланысты, екеуі де сөздік талқылауға алып келуі мүмкін.
Қабылдаушы
Рецептивті музыка терапиясы классикалық, рок, джаз және/немесе кантри музыкасы сияқты жазылған немесе тікелей орындалатын музыка жанрларын тыңдауды қамтиды. Рецептивті музыка терапиясында пациенттер музыкалық тәжірибені қабылдаушы болып табылады, яғни олар музыканы өндіріп шығарудың орнына, оған белсенді түрде тыңдап, жауап береді. Музыкалық сеанстар барысында пациенттер әндерді талқылауға, музыка арқылы релаксацияға қатысады және өзіне ұнайтын музыка жанрын тыңдау мүмкіндігіне ие болады. Бұл көңіл-күйді жақсартуға, стрессті, ауырсынуды азайтуға, демалысты күшейтуге және қысылысты басуға көмектеседі, соның ішінде қиын жағдайлармен күресу дағдыларын дамытуға септігін тигізеді. Сонымен қатар, биохимиялық өзгерістердің (мысалы, кортизол деңгейінің төмендеуі) болуына дәлелдер бар.
of biochemical changes (e. g., lowered cortisol levels).
Белсенді
Активті музыка терапиясында пациенттер музыка жасаудың қандай да бір түріне қатысады (мысалы, дауыстау, рэп оқу, ән салу, аспаптарда ойнау, импровизациялау, ән жазу, шығарма жазу немесе дирижерлік ету). Бейлор, Скотт және Уайт университеттерінің зерттеушілері өкпе ауруы (COPD) бар науқастарға гармоника тартудың әсерін зерттеп, оның өкпе функциясын жақсартуға көмектесетінін анықтауды мақсат етеді. Активті музыка терапиясының тағы бір мысалы Жапониядағы зейнеткерлер үйінде кездеседі: терапевттер қарттарға физикалық қиындықтарды жеңу үшін пайдалануға оңай аспаптарда ойнауды үйретеді.
Модельдер мен тәсілдер
Музыкалық терапевт Кеннет Брусия: "Модель – бұл бағалау, емдеу және бағалаудың кешенді тәсілі, ол теориялық принциптерді, клиникалық көрсеткіштер мен қарсы көрсеткіштерді, мақсаттарды, әдістемелік нұсқаулар мен ерекшеліктерді, сондай-ақ белгілі бір процедуралық тізбектер мен техникаларды пайдалануды қамтиды". Әдебиетте модель, бағдарлама немесе тәсіл терминдері кездеседі, олардың мағынасы сәл өзгеше болуы мүмкін. Дегенмен, музыкалық терапевттер психологиялық модельдерді де, музыкалық терапияға тән модельдерді де қолданады. Бұл модельдердің негізінде адамның қажеттіліктері, қиындықтардың себептері және адамның қалай өсуі немесе жазылуы туралы түсініктер жатыр. Музыкалық терапия үшін арнайы әзірленген модельдерге аналитикалық музыкалық терапия, Бенензон, Бонидің басшылықтағы бейнелеу және музыка әдісі (GIM), Нордофф-Роббинс музыкалық терапиясы (шығармашылық музыкалық терапия) және вокалды психотерапия кіреді. когнитивтік-мінездік, гуманистік, экзистенциалдық,
Бони әдісі - бейнелер мен музыканың жетекшілігі
Бұл әдіс бойынша білім алу үшін студенттердің денсаулық сақтау саласының мамандары болуы қажет. Кейбір курстар тек музыкалық терапевтер мен психикалық денсаулық саласының мамандарына ғана ашық. Музыкалық педагог және терапевт Хелен Линдквист Бонни (1921–2010) гуманистік және трансперсоналдық психологиялық көзқарастарға негізделген, музыкада басшылыққа алынған бейнелеудің Бонни әдісі (BGIM немесе GIM) деп аталатын тәсілді жасады. Басшылыққа алынған бейнелеу – табиғи және баламалы медицинада қолданылатын әдіс, ол пациенттердің физиологиялық және психологиялық ауруларына көмектесу үшін ақыл-ой бейнелерін пайдалануды қамтиды. Практик көбінесе демалуға және назарды шоғырландыруға көмектесетін бейнелерді ұсынады, ал қиял мен талқылау арқылы пациенттер өз проблемаларын шешудің конструктивті жолдарын табуға тырысады. Бонни бұл психотерапиялық әдісті музыкалық терапия саласына бейімдеді, музыканы пациентті сауығу мен өзін-өзі танудың жоғары деңгейіне жетелеу құралы ретінде пайдаланды. Музыканың маңыздылығына байланысты ол "қосымша терапевт" деп есептеледі. GIM балалармен жеке немесе топтық жағдайда қолданылуы мүмкін, бұл демалу техникаларын, жеке сезімдерді анықтау және бөлісуді, өзін-өзі тану және дамуды ынталандыру үшін импровизацияны қамтиды. Музыка таңдау клиенттің музыкалық талғамдары мен сессияның мақсаттарына сәйкес мұқият жасалады. Әдетте, бұл классикалық музыка болады және оның ұзақтығы мен жанры баланың жасына және назар аудару қабілетіне сай болуы керек. Жазбаларды пациенттің түсіну деңгейіне сәйкес толық түсіндіру қажет. Осы кезеңде бірнеше басылымдар жарық көрді, оның ішінде "Мүгедек балаларға арналған музыка терапиясы", "Шығармашылық музыка терапиясы", "Арнайы білім берудегі музыка терапиясы", сондай-ақ балаларға арналған аспаптық және ән жинақтары. Нордофф пен Роббинстің жетістіктері психикалық денсаулық саласында әлемге танылды, олар бірнеше жылға созылған халықаралық турнеде өздерінің тәжірибелерін бөлісуге және оқыту курстарын ұсынуға шақырылды. 1974 жылы Ұлыбританияда Нордофф Роббинс музыка терапиясы орталығының құрылуына қолдау көрсету үшін қаржы бөлінді, онда студенттер үшін бір жылдық магистратура бағдарламасы іске асырылды. 1980-ші жылдардың басында Австралияда орталық ашылды, ал Германия және басқа елдерде музыка терапиясы бойынша түрлі бағдарламалар мен институттар құрылды. АҚШ-та 1989 жылы Нью-Йорк университетінде Нордофф Роббинс музыка терапиясы орталығы құрылды.
Бүгінде Нордофф Роббинс – музыка терапиясының теориялық моделі / тәсілі. Әрбір адам музыкалық тәжірибеден мағына таба алады және одан пайда көре алады деген сенімге негізделген Нордофф Роббинс тәсілі қазір әлемде жүздеген терапевтер қолданады. Бұл тәсіл терапевт пен клиенттің бірлесіп музыка жасау арқылы емдеуге бағытталған. Терапевт түрлі техникаларды қолданады, соның арқасында тіпті ең төмен деңгейдегі мүмкіндіктерге ие адамдар да белсенді қатыса алады.
Музыка терапиясы қызметіндегі, білім берудегі және зерттеудегі мәдени факторлар
21-ші ғасыр – мәдени көп түрлілік әлемі. Кейбір елдерде, мысалы, АҚШ-та, адамның музыка терапевтінен мүлдем өзгеше мәдени сәйкестіктері болуы мүмкін. Оларға нәсіл, ұлттық ерекшелік, мәдениет және/немесе тарих; дін; жыныс; мүмкіндік/мүмкін еместік; білім; әлеуметтік-экономикалық жағдай жатады. Музыка терапевтері өмір бойында формалды және бейресми білім алып, өзін-өзі тану арқылы көпмәдени құзыреттілікке жетуге тырысады. Көпмәдени терапия «терапевттің көзқарасына немесе басым мәдениет нормаларына емес, клиенттің өмірлік тәжірибесі мен мәдени құндылықтарына сәйкес келетін тәсілдерді қолданып, мақсаттарды анықтайды». Кез келген психикалық денсаулық маманы үшін эмпатия маңызды, музыка терапевтері үшін де солай, сондай-ақ көпмәдени сезімталдық та маңызды. Музыканы қосу арқылы мәдени эмпатияның күрделілігі артады, бұл ерекше мәдени сезімтал терапияны жүзеге асыру үшін үлкен тәуекел мен мүмкіндік береді (Валентино, 2006). Бұл тиімді емдеуді қамтамасыз ету үшін мәдениет туралы кең білім қажет, себебі мәдени сезімтал музыка терапиясы тек тілді, елді немесе мәдениет туралы ақпаратты білуден асып түседі. Музыканы тек бір елден таңдау немесе бір тілде орындалуы музыка терапиясын тиімді ету үшін жеткіліксіз, өйткені әр музыка жанрындағы хабарламалар әртүрлі болады. Сонымен қатар, әртүрлі мәдениеттер музыканы әртүрлі көреді және қолданады, бұл терапевттің музыкаға қатысты көзқарасынан өзгеше болуы мүмкін. Мелоди Швантес және оның әріптестері мексикалық шаруалардың қайғылы тобында мексикалық «корридо» әнін тиімді пайдалану туралы мақала жазды (Швантес, Виграм, Липскомб және Ричардс, 2011). Бұл қолдау тобы апат салдарынан қаза тапқан екі әріптесінің қазасына байланысты күресіп жатты, сондықтан «корридо» әні, өлгендер туралы әңгімелерді айту үшін дәстүрлі түрде қолданылатын ән түрі болды. Сондай-ақ, ән жазудың көптеген мәдениеттерде маңызды мәдени құрал екендігі және әндерде басқаша анықтау қиын болатын көптеген жасырын хабарлар мен ойлар бар екендігі айтылды. Аталмыш зерттеу авторлары «Барлық мәдениеттерде әндердің алатыны мен маңыздылығын ескере отырып, осы терапиялық процестегі мысал әндер мен музыканың қиын және көбінесе айтылмаған сезімдерді қамту және білдіру қабілетін көрсетеді» (Швантес және басқалар, 2011) деді.
Африка құрлығы
1999 жылы Оңтүстік Африканың Претория қаласында Африкада музыка терапиясы бойынша алғашқы бағдарлама ашылды. Зерттеулер көрсеткендей, Танзанияда науқастар өмірге қауіпті аурулардың диагнозы қойылғаннан кейін дереу паллиативтік күтім ала алады. Бұл көптеген Батыс елдерінен ерекшеленеді, себебі олар паллиативтік күтімді емдеуге келмейтін аурулары бар науқастарға ғана бөліп береді. Африка мен Батыс елдерінде музыкаға деген көзқарас та әртүрлі. Батыс елдерінде және әлемнің көптеген елдерінде музыка көңіл көтеру құралы ретінде қарастырылса, ал көптеген Африка мәдениеттерінде музыка әңгімелер айтуға, өмірлік оқиғаларды тойлауға немесе хабар таратуға пайдаланылады.
Ежелгі замандағы емдік музыка
Австралияның аборигендері дыбыс арқылы емдеген алғашқы топтардың бірі болды. Олардың емдеу құралының қазіргі атауы – диджериду, бірақ бастапқыда ол идаки деп аталған. Идаки шығарған дыбыстар қазіргі заманда қолданылатын дыбыспен емдеу техникаларына ұқсас. Диджериду төменгі, бас жиілікті дыбыс шығарады. Кем дегенде 40 мың жыл бойы бұл құрал «сүйек сынуларын, бұлшық еттерінің жарылуын және кез келген ауруды» емдеуге көмектеседі деп сенген. Дегенмен, диджеридудың нақты жасын көрсететін сенімді деректер жоқ. Солтүстік Австралиядағы тас өнер зерттеулері Солтүстік территорияның Какаду аймағындағы адамдар диджеридуды 1000 жылдан кем уақыттан бері қолданып келе жатқанын көрсетеді, бұл осы кезеңдегі үңгір қабырғаларындағы және паналардағы суреттерге негізделген. Арнем жерінің жазығының солтүстік шетіндегі Гинга Варделиррхменгтегі анық тас суреті, су толып тұратын кезеңде (1500 жыл бұрын басталған) диджериду ойнаушы мен екі әншінің Убарр рәсіміне қатысқанын көрсетеді.
Қазіргі заманғы музыка терапиясы Денсаулық сақтау саласының басқа саласы
1949 жылы Австралияда музыкалық терапия (қазіргі түсініктегідей клиникалық емес) Австралия Қызыл Кресі мен Қызыл Крест музыкалық терапия комитеті ұйымдастырған концерттер арқылы басталды. Австралиядағы басты ұйым – Австралиялық музыкалық терапия қауымдастығы (AMTA) 1975 жылы құрылды.
Тарих: 1940-шы жылдардан қазіргі уақытқа дейін
Батыстық дәстүрлерге қатысты ертеректегі тарих үшін төмендегі бөлімді қараңыз. 1956 жылы Канаданың музыка терапиясының пионері Фран Херман Торонтодағы "Емделе алмайтын балалар үйінде" (қазір "Холланд Блурвью балалар оңалту ауруханасы") "Емдік музыка" бағдарламасын бастады. Оның "The Wheelchair Players" тобы 1964 жылға дейін жалғасты және Канададағы алғашқы музыка терапия тобы деп есептеледі. Олардың "Императордың түнгі құлы" атты қойылымы деректі фильмге түсірілді. Композитор және пианист Альфред Розе, Батыс Онтарио университетінің профессоры, 1952 жылы Лондондағы (Онтарио) Вестминстер ауруханасында және 1956 жылы Лондон психиатриялық ауруханасында музыка терапиясын қолдануды да бастады. 1950 жылдары тағы екі музыка терапия бағдарламасы іске қосылды: біреуі Норма Шарптың Онтарио штатының Сент-Томас қаласындағы Сент-Томас психиатриялық ауруханасында, ал екіншісі Тереза Пажоның Монреальдегі Сен-Жан-де-Дьё ауруханасында (қазір Луи Ипполит Лафонтен ауруханасы). 1974 жылдың тамызында Норма Шарп және тағы алты музыка терапевті ұйымдастырған конференция нәтижесінде Канадалық музыка терапия қауымдастығы құрылды, кейіннен ол Канадалық музыка терапия қауымдастығы (CAMT) деп аталды. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, ұйымда 500-ден астам мүше болды. Канададағы алғашқы музыка терапиясын оқыту бағдарламасы 1976 жылы Солтүстік Ванкувердегі Капилано колледжінде (қазір Капилано университеті) Нэнси Макмастер мен Кэролин Кенни тарапынан құрылды.
Қытай
Музыка терапиясы мен денсаулық арасындағы байланыс ежелгі Қытайда бұрыннан қалыптасқан. Ежелгі заманда, ең жақсы дәстүрлі қытай медицинасы емес, акупунктура немесе дәстүрлі қытай медицинасы, ал музыка қолданылған: әннің соңында адамдар қауіпсіздікке толы күйде шығып кеткен. Көктем және күз кезеңінен және Соғысқан мемлекеттер кезеңінен бұрын, «Сары императордың ішкі медицина каноны» бес дыбыс (сарай, Шан, мүйіз, эмблема және қауырсын) бес элементке (алтын, ағаш, су, от және жер) тиесілі екенін, сондай-ақ бес негізгі эмоциямен (қуаныш, ашу, қайғы, ой және қорқыныш) байланысты екенін, яғни бес түрлі жағдайды көрсеткен. Әртүрлі ауруларды емдеу үшін сарай, Шан, мүйіз, микро және қауырсын сияқты әртүрлі музыка қолданылды. 2000 жылдан астам бұрын жазылған «Юэ Цзи» кітабында өмірдің үйлесімділігін сақтау және денсаулықты жақсартуда музыканың маңызды рөлі айтылған; «Зуо Чжуань» Цинь мемлекетінің белгілі дәрігерлері мен музыка аурулардың алдын алуға және емдеуге қабілетті деген пікірталас туралы жазба қалдырған: «алты немесе жеті күннен кейін шаштың түсі өзгереді, эмблема бес түсті болады, ал сезімдер алты ауруға себеп болады». Адам ағзасына тиімді әсер ету үшін үн мен тыныштықты бақылау және дұрыс қолдану қажеттігіне назар салынған; кітапта «жан мен дене ағып тұрады, сонымен қатар рух та ағып тұрады» делінген. Мин және Цин дәуіріндегі белгілі дәрігерлер Чжан Цзиньюэ мен Сюй Лингтай «қанатты классикалар» мен «Юэфу Чуаншэн» еңбектерінде фонетика мен медицинаны егжей-тегжейлі талқылаған. Мысалы, Тан әулетінің императорларының бірі Лю Сюэю Тан әулетінің музыка жазбалары арқылы кейбір созылмалы ауруларды емдеген. Қытайдың қазіргі заманғы музыка терапиясы 1980 жылдары басталды. 1984 жылы Пекин университетінің психология факультетінің профессоры Чжан Боюань музыканың физикалық және психикалық қорғанысын зерттеу жөніндегі эксперименталды есеп жариялады, бұл Қытайда музыка терапиясы бойынша жарияланған алғашқы ғылыми мақала болды; 1986 жылы Пекин консерваториясының профессоры Гао Тянь «Музыканың ауырсынуды басау әсері туралы зерттеу» атты мақаласын жариялады; 1989 жылы Қытай терапиялық қоғамы ресми түрде құрылды; 1994 жылы Пукайюань өзінің монографиясын жариялады; 1995 жылы Хэ Хуацзюнь және Лу Тинчжу музыка терапиясы бойынша монография жариялады; 2000 жылы Чжан Хунъи «Музыка терапиясының негіздері» кітабын редакциялап, жариялады; 2002 жылы Фан Синьшэн «Музыка терапиясы» кітабын редакциялап, жариялады; 2007 жылы Гао Тянь «Музыка терапиясының негізгі теориясы» кітабын редакциялап, жариялады. Қысқасы, Қытай музыка терапиясы теориялық зерттеулер, әдебиеттерді шолу және клиникалық зерттеулер саласында үлкен прогресс жасады. Сонымен қатар, ежелгі қытай музыка терапиясы теориясы мен дәстүрлі қытай медицинасының ұзақ тарихымен байланысты музыка терапиясының әдістері бүкіл әлемнің назарын аударды. Қытай музыка терапиясының болашағы зор.
In 1989, the Chinese society of therapeutics was officially established; In 1994, pukaiyuan published his monograph music therapy; In 1995, he Huajun and Lu Tingzhu published a monograph music therapy; In 2000, Zhang Hongyi edited and published fundamentals of music therapy; In 2002, fan Xinsheng edited and published music therapy; In 2007, Gao Tian edited and published the basic theory of music therapy. In short, Chinese music therapy has made rapid progress in theoretical research, literature review and clinical research. In addition, the music therapy methods under the guidance of ancient Chinese music therapy theory and traditional Chinese medicine theory with a long history have attracted worldwide attention. The prospect of Chinese music therapy is broad.
Германия
Германияның Музыка терапиясы қоғамы музыка терапиясын "терапиялық қарым-қатынас аясында психикалық, физикалық және танымдық денсаулықты қалпына келтіру, сақтау және жақсарту үшін музыканы мақсатты түрде қолдану" деп анықтайды.
Үндістан
Үндістанда музыкалық терапияның тамырлары ежелгі индуистік мифологияға, Ведалық мәтіндерге және жергілікті халықтық дәстүрлерге дейін жетеді. Музыкалық терапия жүздеген жылдар бойы үнді мәдениетінде қолданылған болуы мүмкін. 1990 жылдары үнді музыканты Читравина Равикиран акустикалық физиканың негізгі критерийлеріне негізделген, «Музопатия» деп аталатын жаңа бағытты ұсынды. 2010 жылы доктор Динеш С. Шарма «уақыт өте келе жағымды дыбыстарды белгілі бір тәсілмен дәрі ретінде, жасыл медицина сияқты қолдану» ұранымен Үндістанның Музыкалық терапия қауымдастығын құрды. Ол сондай-ақ, музыкалық терапия зерттеулерін халықаралық деңгейде насихаттау және дамыту мақсатында International Journal of Music Therapy (ISSN 2249 8664) журналын жариялады. Суварна Налапат үнді контекстінде музыкалық терапияны зерттеді. Оның «Надалайасинду Рагачичицсамрутам» (2008), «Менеджмент білімі мен басқаруда музыкалық терапия» (2008) және «Рагачичица» (2008) кітаптары музыкалық терапия және үнді өнері саласындағы оқулықтар ретінде қабылданады. Үндістанның Музыкалық терапия қоры – елдегі тағы бір бастама. Оны Маргарет Лобо құрды. Ол Otakar Kraus Music Trust-тің негізін қалаушысы және директоры, ал оның жұмысы 2004 жылы басталды.
Норвегия
Норвегия музыкалық терапия зерттеулерінде маңызды ел ретінде танылған. Оның екі негізгі зерттеу орталығы – Ослодағы Норвегия музыка академиясының Музыка және денсаулық орталығы және Берген университетіндегі Григ академиясының Музыкалық терапия орталығы (GAMUT). Біріншісін негізінен профессор Even Ruud дамытқан, ал екіншісін қалыптастыруға профессор Brynjulf Stige үлкен үлес қосты. Бергендегі орталықта 18 қызметкер жұмыс істейді, оның ішінде 2 профессор және 4 доцент, сондай-ақ лекторы мен докторанттар бар. Бұл саладағы екі маңызды халықаралық зерттеу журналы Бергенде жарияланады: «Солтүстік музыкалық терапия журналы» және «Дауыстар: Музыкалық терапия бойынша әлемдік форум». Норвегияның осы салаға қосқан басты үлесі көбінесе «қоғамдық музыкалық терапия» саласында, ол жеке психотерапиядан гөрі әлеуметтік жұмысқа көбірек бағытталған. Сондай-ақ, бұл елдегі музыкалық терапия зерттеулері әртүрлі әдістерді қолдана отырып, қоғамдық орталықтар, медициналық клиникалар, зейнеткерлер үйлері және түрмелер сияқты әртүрлі әлеуметтік жағдайлардағы әдістерді зерттейді.
Нигерия
Нигериядағы музыкалық терапияның пайда болу тарихы белгісіз, бірақ елдің мәдениеті бойынша музыкалық терапияның ұзақ тарихы мен дәстүрлері бар екені мәлім. Амброуз Алли университетінің профессоры Чарльз О. Алуеде (Экпома, Эдо штаты, Нигерия) мәлімдегендей, музыкалық терапиямен ең көп байланысты адамдар – шөп дәрігерлері, сиқыршылар және сенім арқылы емдейтіндер. Музыка мен тақырыптық дыбыстарды емдеу процесіне қолдану науқастың санасындағы нағыз ауруды жеңуге көмектеседі деп сендіріледі, осыдан кейін ауруның өзі де емделеді. Музыкамен байланысты тағы бір практика – "Игбеуку" діни обряды, оны сенім арқылы емдейтіндер жүргізеді. "Игбеуку" обрядында науқастар өздеріне дискомфорт тудыратын күнәларын мойындауға көндіріледі. Күнәсін мойындағаннан кейін, дін қызметкері оларды таза деп жариялап, қатаң биге мәжбүрлейді, нәтижесінде науқастар эмоционалдық жеңілдік сезінеді. Бұл би – емделуге деген алғыс айту және рухани күштерге көрсетілген құрмет. Би музыкамен сүйемелденеді және Нигерия мәдениетінің дәстүрлі емес медициналық практикаларының бірі болып саналады. Музыкалық терапия көбінесе медицина саласында қолданылса да, жақындарынан айырылғанда да жиі пайдаланылады. Құрлықта, әсіресе Нигерияда жерлеу рәсімдерінде ән салу мен билеу кең таралған. Әндерде соңғы тыныс орынының Аид (тозақ) екені туралы айтылады. Музыка қайтыс болған адамның туыстары мен достарының қайғысын жеңілдетуге көмектеседі. Музыкалық терапия жерлеу шараларында ғана емес, сонымен қатар, емделудің соңғы амалы ретінде өлім төсегінде жатқандарға да қолданылады. Әсіресе Нигерияның Эдо штатындағы эсан тайпасының шөп дәрігерлері, "Око" – піл сүйегінен жасалған кішкентай үрлемелі аспапты қолданады, оны өлім аузында жатқан науқастардың құлағына үрлеп, оларды қайта тірілтуге тырысады. Нигерияда музыкалық терапия әлеміне үлкен үлес қосатын көптеген қызықты мәдени дәстүрлер бар.
Оңтүстік Африка
Музыкалық емнің ұзақ тарихы бар, ол музыка терапиясынан кейбір жағынан өте ерекше болуы мүмкін. Халықаралық музыка терапевті Мерседес Павличевич (1955-2018) Коби Теммингпен бірге Претория университетінде музыка терапиясы бағдарламасын құрды, ол 1999 жылы магистрлік деңгейдегі білім берумен басталды. Ол ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрлер мен емдеуге немесе музыкаға деген басқа көзқарастардың айырмашылықтарын атап өтті. Нигериялық әріптесі: «Африкада музыка – ем, ал музыка терапиясы одан не, колониялық әкелген нәрсе ме?» – деген ой айтты. Оңтүстік Африка 2020 жылдың шілде айында Музыка терапиясының 16-шы дүниежүзілік конгресін қабылдауға таңдалды, бұл іс-шара Дүниежүзілік Музыка терапиясы Федерациясының үш жылда бір рет өткізілетін шарасы. Бірақ коронавирус пандемиясы (SARS CoV 2) салдарынан конгресс онлайн форматқа көшірілді.
Тарих: қазіргі заман
Батыстық дәстүрлерге қатысты ертеректегі тарих үшін төмендегі бөлімді қараңыз. Батыс көзқарасынан алғанда, 20-шы және 21-ші ғасырларда (2021 жылға дейін) музыкалық терапия, дәлелдерге негізделген, денсаулық сақтау саласындағы серіктес мамандық ретінде, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардың салдарынан өркендеді. Әсіресе Ұлыбритания мен АҚШ-та музыканттар ауруханаларға барып, соғысқа байланысты эмоционалды және физикалық жарақат алған сарбаздарға музыка ойнайтын. Әскери қызметтегілер мен ветерандардың психикалық және физикалық ауруларын емдеу үшін музыканы қолдану – жаңалық емес. Мұндай тәжірибе АҚШ-тың Азамат соғысы кезінде де тіркелген, ал Флоренс Найтингейл оны он жыл бұрын Қырым соғысында қолданған. Зерттеу деректеріне, дәрігерлер мен медбикелердің байқауларына, науқастардың ризашылығына және ынталы музыканттарға қарамастан, 20-ғасырдың басында музыкалық терапия қызметтерін кеңейту немесе тұрақты музыкалық терапия білім беру бағдарламалары мен ұйымдарын құру қиын болды. 1956 жылы АҚШ-та алғашқы музыкалық терапевт куәлігі – Тіркелген музыкалық терапевт (RMT) NAMT ұйымы арқылы бекітілді, сондай-ақ Американдық музыкалық терапия қауымдастығы (AAMT, 1971 жылы құрылған) құрылды.
Ұлыбритания
Екі дүниежүзілік соғыстан кейін жанды музыка ауруханаларда жауынгерлерді қалпына келтіру емдеу бағдарламасының бір бөлігі ретінде қолданылды. Қазіргі түсінік бойынша, Ұлыбританиядағы клиникалық музыка терапиясы 1960 және 1970 жылдары француз виолончельшісі Джульетт Альвиннің бастамасы болды, оның британдық музыка терапиясы оқытушыларының қазіргі буынына әсері әлі де зор. Джульетт Альвиннің шәкірттерінің бірі Мэри Пристли "талдау музыка терапиясын" жасады. Пол Нордофф пен Клайв Роббинстің 1950-60 жылдардағы жұмыстарынан музыка терапиясына Нордофф-Роббинс тәсілі пайда болды. Мамандық иелері Денсаулық сақтау кеңесінде тіркеледі және 2007 жылдан бастап жаңа тіркелушілер әдетте музыка терапиясы бойынша магистр дәрежесіне ие болуы керек. Манчестер, Бристоль, Кембридж, Оңтүстік Уэльс, Эдинбург және Лондон қалаларында музыка терапиясы бойынша магистрлік деңгейдегі бағдарламалар бар, сондай-ақ Ұлыбритания бойынша терапевтер жұмыс істейді. Ұлыбританиядағы кәсіби ұйым – Музыка терапиясы жөніндегі британдық қауымдастық. 2002 жылы Оксфордта Музыка терапиясының әлемдік конгресі өтті, оны Музыка терапиясының әлемдік федерациясы үйлестіріп, насихаттады, конгрестің тақырыбы – Диалог және пікірталас. 2006 жылдың қарашасында доктор Майкл Кроуфорд және оның әріптестері музыка терапиясының шизофрениямен ауыратын науқастардың емделу нәтижелерін жақсартуға көмектесетінін тағы да анықтады.
Тарих
Музыка терапиясының тамыры әскери салаға дейін жетеді. 1945 жылы АҚШ Соғыс департаменті Техникалық бюллетень 187-ні жариялады, онда Армия госпитальдеріндегі әскери қызметшілердің қалпына келуіне музыканың қолданылуы сипатталған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және АҚШ Армиясы мен АҚШ Бас хирургтерінің зерттеулері мен қолдауы арқасында әскери ортада музыка терапиясын қолдану кеңінен дами бастады. Бұл қолдаулар музыка терапиясының дамуына көмектессе де, музыканың медициналық негіздегі терапия ретіндегі нағыз тиімділігі мен құндылығын бағалау қажеттігі сақталды. Уолтер Рид әскери медициналық орталығы мен Бас хирург кеңсесі бірлесіп музыка терапиясы бағдарламасын бағалаудың алғашқы жұмыстарын жүргізді. Зерттеудің мақсаты – «белгілі бір жоспар бойынша орындалған музыканың» психикалық және эмоционалдық бұзылыстары бар әскери қызметшілердің қалпына келуіне әсерін анықтау болды. Ақырында, осы зерттеуге сілтеме жасалған жағдайлар туралы есептер музыка терапиясының маңыздылығын ғана емес, сонымен қатар әскери қызметшілердің қалпына келуіне тигізетін әсерін де көрсетті. 1919 жылы Маргарет Андертон Колумбия университетінде университет демеушілігімен алғашқы музыка терапия курсын оқыды. Андертонның клиникалық мамандануы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жараланған канадалық сарбаздармен жұмыс істеу және олардың қалпына келу процесіне көмектесу үшін музыкаға негізделген қызметтерді пайдалану болды. Бүгінде «Тұрақты бостандық» және «Ирак бостандық» операциялары түрлі жарақаттарды әкелді. Алайда, екі ерекше жарақат – посттравматикалық стресс бұзылысы (ПТБС) және мидың жарақаттануы (МЖ). Бұл екі ерекше жарақат жас буын әскери қызметшілері мен музыка терапия бағдарламаларында жиі кездеседі. ПТБС диагнозы қойылған адам ән немесе оқиға арқылы естеліктерді байланыстыра алады. Бұл жақсы немесе жаман әсерлерге алып келуі мүмкін. Егер ән жағымсыз болса, оның ырғағы немесе сөзі адамның алаңдауын немесе қорқуын тудыруы мүмкін. Егер ән жағымды болса, ол бақыт пен тыныштық сезімін әкелуі мүмкін, бұл оң эмоцияларды қайтаруға көмектеседі. Қай жағдайда болсын, музыка сезімдерді ояту және оларды жеңуге көмектесу құралы ретінде қолданылуы мүмкін.
Әдістер
Музыкалық терапевттер қазіргі әскери қызметшілермен, ардагерлермен, қызметтен шығу кезеңіндегі әскери қызметшілермен және олардың отбасыларымен жұмыс істейді. Музыкалық терапевттер клиенттерді емдеу процесінде сенімділік пен толыққанды қатысуды қамтамасыз ететін музыкалық тәжірибелерге тартуға тырысады. Музыкалық терапевттер әскери байланысы бар клиенттермен жұмыс істегенде музыкаға бағытталған түрлі құралдарды, техникаларды және іс-шараларды пайдаланады, олардың көпшілігі басқа музыкалық терапиялық орталарда қолданылатын техникаларға ұқсас. Бұл әдістерге мыналар жатады, бірақ олармен шектелмейді: топтық барабан тарту, тыңдау, ән салу және ән жазу. Ән жазу – ПТСР және ми жарақатымен күресіп жүрген әскери ардагерлер үшін ерекше тиімді құрал, себебі ол "травматикалық оқиғаларды өңдеуге және травматикалық естеліктерді денсаулыққа пайдалы байланыстарға айналдыруға" қауіпсіз кеңістік жасайды.
Бағдарламалар
Әскери қызметтегі музыка терапиясы әскери базалардағы, VA денсаулық сақтау мекемелеріндегі, әскери емдеу орталықтарындағы және әскери қауымдастықтардағы бағдарламаларда қолданылады. Музыка терапиясы бағдарламаларының қамтымы кең, себебі олар әскери өмірдің барлық кезеңдерінде қолжетімді: соғысқа жұмылдырылуға дейін, соғысқа жұмылдырылу кезінде, соғысқа жұмылдырылудан кейін, жарақаттан қалпына келтіруде (жарақат алған жағдайда) және қаза тапқан әскери қызметшілердің отбасылары арасында. Ерекше отбасы мүшелері бағдарламасы (EFMP) даму, физикалық, эмоционалдық немесе интеллектуалдық кемістіктері бар отбасы мүшелері бар, әрекеттегі әскери отбасыларға музыка терапиясы қызметтерін ұсыну үшін бар. Қазіргі уақытта Дэвис Монтан әуе базасындағы, Resounding Joy, Inc., және Чикаго музыка институты EFMP қызметтерімен серіктестік құрып, музыка терапиясы қызметтерін алуға құқығы бар әскери отбасы мүшелеріне ұсынады. Дегенмен, музыка терапиясы бағдарламалары әскерилерге ғана емес, сонымен қатар АҚШ Әуе күштері, АҚШ Әскери-теңіз күштері және АҚШ Теңіз жаяу әскерлері сияқты көптеген клиенттерге де пайдалы. Травмаға ұшыраған адамдар стресске байланысты бұзылыстардан қалпына келу үшін қажетті оңалту құралдарынан пайда алады. Музыка терапевтері – физикалық, эмоционалдық немесе психикалық жарақаттан айыққан адамға көмектесу үшін тиісті шараларды анықтауға қабілетті, сертификатталған мамандар. Олардың біліктілігіне қоса, олар травмадан кейінгі стресс немесе ми жарақаты диагнозы қойылған әскери қызметшілерді емдеу процесінде маңызды рөл атқарады. Көп жағдайда, өзін-өзі көрсету, ән жазу немесе музыкалық аспаптарды қолдану арқылы травмадан кейін жоғалған эмоцияларды қалпына келтіруге көмектеседі. Бағдарламалар негізінен әскери өмірдің кезеңдеріне бағытталған болса да, АҚШ Әуе күштері сияқты басқа да әскери қызметшілер де емделуге құқылы. Мысалы, музыка терапиясы сеансы кезінде, бір ер адам жараланған әуешіге ән ойнай бастайды. Әуеші: «Музыка маған болған оқиға туралы айтпастан, оқиға туралы сөйлеуге мүмкіндік береді» дейді. Музыка әрекеттегі әуешілерге бұрынғы тәжірибелері туралы ашық әңгімелесуге және оның алаңдаушылық деңгейін төмендетуге мүмкіндік береді.
Тарих
Дәуіт пен Саул патшаның заманынан бері қайғыны басу үшін музыка қолданылып келген. 1 Самуил кітабында Дәуіт Саул патшаның хал-жағдайын жеңілдету үшін арфада ойнайды. Содан бері ол әлемнің түкпір-түкпірінде түрлі мәселелерді емдеу үшін қолданылып келеді, бірақ ресми «музыка терапиясының» алғашқы жазбасы 1789 жылға дейін созылады – «Колумбия журналында» жарияланған, авторсыз «Музыка физикалық тұрғыдан қарастырылғанда» деген мақала табылды. Музыка терапиясын емдеу түрі ретінде құру және дамыту 1900 жылдардың басында және ортасында гүлденді, көптеген ұйымдар құрылды, бірақ олардың ешқайсысы ұзаққа соқпады. 1950 жылға дейін Нью-Йоркте Ұлттық музыка терапиясы қауымдастығы құрылғанша клиникалық оқыту және сертификаттау талаптары қалыптаспады. 1971 жылы Музыка терапиясы жөніндегі американдық қауымдастық құрылды, бірақ ол кезде ол Музыка терапевттерінің қалалық федерациясы деп аталды. Музыка терапевтілерін сертификаттау жөніндегі кеңес 1983 жылы құрылды, бұл музыка терапиясының практикасын және оған деген сенімді арттырды. 1998 жылы Ұлттық және Америка қауымдастықтарының бірігуі нәтижесінде Америка музыка терапиясы қауымдастығы құрылды және 2017 жылға қарай әлемдегі ең ірі музыка терапиясы ұйымы болып табылады (Американ музыка терапиясы, 1998–2011). Археологтар 43 000 жылға дейін сонатын пил сүйегінен және сүйектен жасалған ежелгі флейталарды тапты. Ол сондай-ақ былай деді: «Музыкалық нотацияның ең ерте фрагменті 4000 жыл бұрынғы сумерлік саз тақташасында табылды, онда ән мен Липит Иштар билеушісіне арналған гимн үшін нұсқаулар мен аспаптық реттеулер бар. Бірақ ең көне ән аталымы үшін көптеген тарихшылар б.з.д. шамамен 14 ғасырда ежелгі хуриттер клинописьпен жазған Никкал құдайына арналған «Хурриан гимні № 6» деп көрсетеді».
Музыка және ем
Музыка ғасырлар бойы емдеу құралы ретінде қолданылып келеді. Аполлон – ежелгі гректердің музыка және медицина құдайы, ал оның ұлы Эскулапий ән мен музыка арқылы сананың ауруларын емдегені айтылады. Б.з.д. 5000 жылға дейін египеттік діни дәрігерлер музыканы емдеу үшін қолданған. Б.з.д. 400 жылға дейін Гиппократ психикалық науқастарға музыка ойнаған. XIII ғасырда араб ауруханаларында науқастардың денсаулығы үшін музыка залдары болған. Америка Құрама Штаттарындағы үнді миссияонерлері науқастарды емдеу әдісі ретінде ән мен биді жиі қолданған. Түркі-парсы психологы және музыка теоретигі әл-Фараби (872–950), Еуропада Альфарабиус деп белгілі, өзінің «Ақылдың мағыналары» атты трактатында музыканың жанға емдік әсерін талқылаған. 1489 жылы жарық көрген «De vita libri tres» еңбегінде Платоншы Марсилио Фичино музыка мен әндерді денсаулықты сақтау үшін қалай пайдалануға болатынын толыққанды баяндаған. Роберт Бертон 17 ғасырдағы «Меланхолия анатомиясы» атты классикалық еңбегінде музыка мен бидің психикалық ауруларды, әсіресе меланхолияны емдеуде маңызды екенін жазған. Дене және сана жүйке жүйесі тұрғысынан түсінілгенде, 18 ғасырда ем үшін музыканың жаңа толқыны пайда болды. Бұл тақырыптағы бұрынғы еңбектер, мысалы, Атанасий Кирхердің 1650 жылғы «Musurgia Universalis» және тіпті 18 ғасырдың басындағы Майкл Эрнст Эттмюллердің 1714 жылғы «Disputatio effectus musicae in hominem» (Музыканың адамға тигізетін әсері туралы талас) немесе Фридрих Эрхардт Нидтеннің 1717 жылғы «Veritophili» кітаптары музыканың медициналық әсерін жан мен денені үйлесімділікке келтіру тұрғысынан қарастырған. Алайда, 18 ғасырдың ортасынан бастап Рихард Броклзбидің 1749 жылғы «Ежелгі және қазіргі музыка туралы ойлар», 1737 жылғы «Француз ғылым академиясының естеліктері» немесе Эрнст Антон Николайдың 1745 жылғы «Музыканың медицинамен байланысы» сияқты еңбектер музыканың жүйке жүйесіне тигізетін күшін баса көрсетті.
Музыка терапиясы: 17 - 19 ғасырлар
1800 жылдан кейін музыка мен медицина туралы жазылған кейбір кітаптар Бруноның медициналық жүйесіне сүйене отырып, музыканың жүйкелерді қоздыру арқылы денсаулыққа тікелей әсер ете алатынын – жақсарта да, зиян келтіре де алатынын айтты. 19-шы ғасыр бойында Еуропа мен Американың дәрігерлері психикалық және физикалық сырқаттарды емдеу үшін музыканы емдік құрал ретінде қолдану туралы көптеген кітаптар мен мақалалар жазды.