Кіріспе

1947 жылы шыққан британдық қос поршеньді ұшақ Airspeed AS.57 Ambassador – британдық Airspeed Ltd компаниясы жобалаған және өндірген британдық қос поршеньді ұшақ. Бұл соғыстан кейінгі алғашқы әуе кемелерінің бірі болды. Ambassador ұшағы Brabazon комитеті анықтаған талапқа жауап ретінде жасалды – ол Douglas DC-3 ұшағының орнын алмастыруға арналған қысқа және орта қашықтыққа ұшатын қос поршеньді ұшақ болуы керек еді. 1943 жылы Airspeed компаниясы жобалау тобын құрды, ол бастапқыда Bristol Hercules радиалдық қозғалтқыштарымен жұмыс істейтін кішігірім ұсыныспен айналысты; бірақ бұл ұсыныс тез арада соғыстан кейінгі азаматтық авиацияның кеңеюіне жақсырақ жауап беретін үлкен сыйымдылық дизайнымен алмастырылды. Дегенмен, бірнеше тарап Airspeed компаниясының авиацияның өсуі жөніндегі болжамдарына күмән келтірді. Ambassador ұшағы жаңа, бірақ дәстүрлі Bristol Centaurus радиалдық қозғалтқыштарымен жабдықталған болатын, сонымен қатар төрт Napier Nomad турбокомпрессорлық қозғалтқыштарына да бейімделген, бұл сол кездегі жаңалық еді. Оның фюзеляжы қысымдауға бейімделген, бұл мүмкіндік клиенттерге қосымша опция ретінде ұсынылды. 1947 жылдың 10 шілдесінде алғашқы Ambassador прототипі алғашқы ұшуын жасады; барлығы үш прототип салынды. British European Airways (BEA) компаниясы осы типке басты клиент ретінде белгілі болды, 1948 жылдың қыркүйегінде 20 ұшаққа 3 миллион фунт стерлингтік тапсырыс берді. 1951 жылы Ambassador ұшағын пайдалануға енгізген BEA компаниясы ұшақты "Элизабеттер" деп атады, себебі ұшақтар әуе компаниясының "Элизабет сыныбы" жолаушылар қызметі үшін пайдаланылды. Алайда, бұл тип турбовинтті Vickers Viscount ұшағынан тез басылып қалды, сондықтан BEA 1958 жылы Ambassador ұшақтарын пайдалануды тоқтатты. Екінші қол ұшақтар Dan Air және Northeast Airlines сияқты бірнеше басқа әуе компанияларымен де пайдаланылды. Салыстырмалы түрде аз санда өндірілгеніне қарамастан, Ambassador жоспарлаушылар күткеннен ұзақ уақыт бойы қолданыста болды. Британдық Airspeed Ltd компаниясы осы талапқа қызығушылық танытып, 1943 жылы Суррейдегі Кобхамдағы Fairmile Manor-дегі бөлінген кеңседе жобада жұмыс істеу үшін шағын жобалау тобын құрды. Бұл жұмысты сол жылдың басында компанияға қосылған экс-де-Хэвиленд авиациялық инженеры Артур Хагг басқарды. Жұмыс Airspeed компаниясының соғыс кезеңіндегі өндірістік қызметіне мүмкіндігінше әсер етпеу үшін жүргізілді, өйткені Екінші дүниежүзілік соғыс әлі де жалғасып жатқан еді. Жоспарлаушылардың пікірлерінің өзгеруіне жауап ретінде, уақытша ұшақтарды сатып алу қажеттігі айтылды, соның арқасында Ambassador сияқты авиалайнерлерді әзірлеуге көбірек уақыт берілді, сондықтан жобасы кеңейтілді. 1944 жылға қарай ол DC-3 ұшағынан едәуір үлкен болды, жақсартылған жайлылық пен кеңістікке ие болды. Airspeed компаниясының басшылығы соғыстан кейінгі сұраныстың жолаушылар тасымалын арттыратынын сендірсе, British Overseas Airways Corporation (BOAC) және Әуе министрлігінің өкілдері олардың болжамдарына онша сенімді болған жоқ. Компания сондай-ақ жоғары пайдалану деңгейі мен жоғары круиздік жылдамдықтардың экономикалық тиімділігін жариялады, ал әуе компанияларының арасындағы кең таралған пікір отын тұтынуды азайту үшін жылдамдықты арттырудан аулақ болу болды. Ambassador үшін Airspeed 20 000 фут биіктікте ұшуды таңдады, бұл сол дәуір үшін салыстырмалы түрде жоғары еді. Соғыс аяқталғаннан кейін британдық Ұшақ өндірісі министрлігі компанияға екі прототипті жасауды тапсырды. 1947 жылдың 22 қарашасында бағдарламаға кері соққы болды, прототип гидравликалық қысымның төмендеуіне байланысты сол жақ астыңғы тірегін түсіре алмағандықтан құрсағына қонуға мәжбүр болды. Бұл қолдау соншалықты маңызды болды, авиация авторы Х. А. Тейлордың айтуынша, бәсекелес ұшақ өндіруші Vickers компаниясы әуе компаниялары турбовинтті ұшақтарға қарағанда озық поршеньді ұшақтарды артық көреді деген қорқыныштан Висконтты дамытуды тоқтатуға жақын болды. Ұшу сынақтары кезінде ұшақтың төмен жылдамдықтағы ерекше жақсы сипаттамалары бар екені анықталды. Бірінші прототип 1948 жылдың соңына дейін ұшу сынақтарының көп бөлігін жүргізді. Сынақ бағдарламасы үшін барлығы үш прототип салынды. Екінші Ambassador – G AKRD – алғашқы қысымдау жүйесімен жабдықталған және демонстрациялық ұшулар үшін толық жолаушылар кабинасымен жабдықталған. Дамудың соңғы кезеңінде кейбір мәселелер анықталды. Ambassador ұшағының сериялық өндірісі 1950 жылы басталды, нәтижесінде BEA компаниясына арналған алғашқы стандартты ұшақ 1951 жылдың 12 қаңтарында алғашқы ұшуын жасады.

Дизайн

Airspeed Ambassador – қысқа және орта қашықтыққа ұшуға арналған толығымен металлдан жасалған екі қозғалтқышты ұшақ. Ол сол дәуір үшін салыстырмалы түрде жетілген, аэродинамикалық тұрғыдан таза, жоғары аспект қатынасы бар қанаты, ламинар ағынына жақын сипаттамалары, үш дөңгелекті шасси, басқарылатын алдыңғы дөңгелек, біріктірілген жанармай бактерілері және басқа да соңғы жаңалықтармен ерекшеленді. Ambassador ұшағының ерекше сыртқы белгілері – оның үш төменгі қанатшасы және ұзын сүйір мұрыны, бұл оны үлкен транс-континенттік Lockheed Constellation ұшағына ұқсатады. Оның үш дөңгелекті шассисі DC-3, Curtiss Commando, Avro Lancastrian және Vickers Vikings сияқты замандастарына қарағанда оған көбірек заманауи көрініс берді, бұл ұшақтар Еуропаның қысқа әуежолдарында кеңінен таралған. Стандартты конфигурацияда Ambassador 47 жолаушыға дейін сыйымды болатын; ерекшелігі, оның жолаушылар салоны клиенттің тілегіне қарай қысыммен немесе қысымсыз жабдылуы мүмкін. Әдетте, ол дәстүрлі Bristol Centaurus радиальды қозғалтқыштарымен жабдықталған, бірақ жеке ұшақтар түрлі қозғалтқыштармен, соның ішінде турбовинтті қозғалтқыштармен қайта жабдықталды. Круиздік өнімділікті арттыру үшін конструкторлар соқпақты азайтуға көп күш жұмсады, соның үшін NACA ламинар ағыны қанат бөлімін қолданды. Дегенмен, қанат құрылымының конструкциялық ерекшеліктері, ішкі қанат үстінен пропеллер ағыны және нақты пайдалану жағдайында қанат бетінің тегіс емеуі салдарынан күтілген төмен соқпақты өнімділік толыққанды іске аспады. Қозғалтқыш қоршаулары бастапқыда әдеттегі сыртқа ашылатын "жалоу" емес, түтін газдары мен салқындату ауасы үшін ішке ашылатын жалюзилермен жасалған. Бірақ, олар қозғалтқышты салқындату үшін жеткіліксіз болды, сондықтан жалюзилер қайта орнатылды. Қозғалтқыш істен шыққан жағдайдағы көтерілу қабілеті, қозғалтқыштан нөлдік момент сигналын пайдаланып, винтті тоқтату мүмкіндігі арқылы жақсартылды.

Пайдалану тарихы

1952 жылы British European Airways (BEA) өзінің 20 ұшақтың құрамына кіретін "Елшілер" флотының біріншісін жолаушылар тасымалына енгізді, әуе компаниясы оларды жаңадан таққа отырған Елизавета II құрметіне "Елизавета классы" деп атады. Алғашқы "Елизавета" рейсі 1952 жылдың 13 наурызында Хитроу әуежайынан Париж Ле Буржеге орындалды. Көп ұзамай бұл үлгі BEA-ның Ұлыбританиядағы негізгі бағыттарында қолданыла бастады. Тейлордың сөзінше, "Елшінің" көрсеткіштері BEA-ға бәсекелестерінен үстемдік әкелді. De Havilland компаниясының сатылымды қанағаттандырмауға тырысуының бір мысалы – Сату директорының Австралиядан De Havilland штаб-пәтеріне (Гертфордшир, Англия, Хэтфилд аэродромы) қайтарылып алынуы, тіпті ол Trans Australia Airlines компаниясынан 12 "Елшіге" тапсырыс беруге жақын болса да. Тейлор атап көрсеткендей, болашақ клиенттер Airspeed компаниясына, салыстырмалы түрде шағын компанияға, техникалық қолдау және құрамдас бөліктерді қамтамасыз етуде сенімділік танытуға көбінесе күмәнмен қарады. BEA бұл үлгіні сатқаннан кейін, қолданылған "Елшілер" Dan Air әуе компаниясының жоспарлы және чартерлік рейстерін құруға көмектесті, ол пакеттік туризмнің дамуында маңызды рөл атқарды. Бұл үлгіні Ұлыбританияда Autair және BKS Air Transport компаниялары да пайдаланды. Қолданылған "Елшілер" басқа әуе компаниялары, соның ішінде Butler Air Transport (Австралия), Globe Air (Швейцария) және Norrønafly (Норвегия) тарапынан да қысқа мерзімге пайдаланылды. Royal Dutch Shell және Royal Jordanian Air Force сияқты бірнеше мекемелер жеке мақсаттар үшін "Елшілерді" сатып алды. "Елшінің" бастапқы танымалдығы, оның герметикалық кабинасы мен жақсы дыбыс оқшаулауы Vickers Viscount сияқты турбовинтті ұшақтардың пайда болуымен және бірнеше жылдан кейін Lockheed Electra сияқты, сенімді қозғалтқыштары мен жоғары жылдамдығы бар ұшақтармен тез басылды.

Нұсқалар

AS.57 Ambassador 1
Бристоль Centaurus 130 қозғалтқыштарымен жабдықталған прототиптік ұшақ, екі данасы салынды. AS.57 Ambassador 2
Бристоль Centaurus 661 қозғалтқыштары бар өндірістік нұсқасы, оның ішінде өндірістік прототипі барлығы 21 данасы салынды.

Жобалар

AS.59 Ambassador II
Bristol Proteus немесе Bristol Theseus екі қозғалтқышты нұсқасы немесе Napier Naiads немесе Rolls Royce Darts төрт қозғалтқышты нұсқасы жобасы. AS.60 Ayrshire C.1
Авиация министрлігінің C.13/45 спецификациясына сәйкес орта қашықтықтағы әскери көлік үшін ұсынылған нұсқа, артқы фюзеляжда жүк тиеуге арналған пандусы бар. 1946 жылдың қазан айында он данаға тапсырыс берілді, бірақ жобаның күтілетін өнімділігін қарағаннан кейін Әуе министрлігінің талаптарынан төмен нәтижелер алынды, сондықтан жоба іске аспады. AS.64
Әуе министрлігінің C.26/43 спецификациясын қанағаттандыру үшін Корольдік әуе күштеріне ұсынылған әскери көлік нұсқасы, іске аспады. 6 ақпан 1958: Г. АЛЗУ, Лорд Бёргли, сондай-ақ BEA, Мюнхенде жанармай құюдан кейін ұшуға дайындалғанда Мюнхен әуе апатына ұшырады. Рейс Югославияның Белградынан Англияның Манчестеріне чартерлік рейс болды. Бұл апат Ұлыбританияда үлкен резонанс тудырды, себебі ұшақта «Манчестер Юнайтед» футбол клубының ойыншылары мен қызметкерлері, сондай-ақ ұлттық баспасөз өкілдері болды. Ұшақтағы 44 адамның 21-і апат орнында, ал 2-і кейіннен қайтыс болды, оның ішінде сегіз «Манчестер Юнайтед» футболшысы. Тергеу нәтижесінде ұшу-қону жолағындағы лайдың ұшақтың ұшу жылдамдығына кері әсер еткені анықталды. 14 сәуір 1966: Dan Air компаниясына тиесілі G ALZX Францияның Бове қаласында қону кезінде астыңғы бөлігі құлап, жөндеуге келмейтін зақымдар алды. 14 қыркүйек 1967: Autair компаниясына тиесілі G ALZS Ұлыбританияның Лутон әуежайына қонғанда жөндеуге келмейтін зақымдар алды. Ұшақ ұшу-қону жолағынан шығып, жұмсақ сазға батып кетті. 3 шілде 1968: BKS Air Transport компаниясына тиесілі G AMAD Лондон Хитроу әуежайында апатқа ұшырады. Экипаждың екі мүшесінен басқа барлығы, сондай-ақ тасымалданған жылқылар мен оларды күткендер қаза тапты. Тұрақтап тұрған Trident ұшағы жөндеуге келмейтін зақымдар алды (G ARPT), ал тағы бір Trident ұшағы терминал ғимаратына соқтығысып, құйрығы жыртылды. Апаттың себебі сол жақ қанаттағы жапсырманы басқару құрылғысының бұзылуы болды. Құйрығы зақымдалған Trident (G ARPI) кейін жөнделіп, 1972 жылдың маусымында басқа бір қайғылы оқиғаға қатысты. 30 қыркүйек 1968: Dan Air компаниясына тиесілі G AMAG Ұлыбританияның Манстон қаласында дөңгелексіз қону кезінде жөндеуге келмейтін зақымдар алды.

Азаматтық операторлар

Батлер әуе көлігі үш бірлікпен жұмыс істеді. Norrønafly екі ұшақпен жұмыс істеуді жоспарлаған, бірақ олар қызметке енбеді. South Seas Airways бір ұшақ сатып алды, бірақ операторлық лицензия алуға қол жеткізе алмады; ұшақ Жаңа Зеландияға жеткізілмеді. Globe Air үш ұшақпен жұмыс істеді.