Кіріспе

Америка саясаткері (1901–1995)
АҚШ сенаторы

Джон Корнелиус Стеннис (3 тамыз 1901 – 23 сәуір 1995) – американдық саясаткер, Миссисипи штатынан АҚШ сенаторы. Ол 41 жылдан астам Сенатта қызмет еткен демократ, соңғы сегіз жылы Сенаттың ең тәжірибелі мүшесі болды. 1989 жылы Сенаттан зейнеткерлікке шықты және бүгінгі күнге дейін Миссисипи штатынан АҚШ сенаторы болған соңғы демократ. Сонымен қатар, зейнеткерлікке шыққан кезде Стеннис Гарри С. Трумэн президенттігі кезінде қызмет еткен соңғы сенатор еді. Заң факультетінде оқып жүргенде Стеннис Миссисипи штатының Өкілдер палатасына сайланды және 1928 жылдан 1932 жылға дейін қызмет етті. Прокурор және штаттық судья қызметтерін атқарғаннан кейін, Стеннис Теодор Г. Билбоның қайтысынан босаған АҚШ Сенатының орнын толтыру үшін өткізілген арнайы сайлауда жеңіске жетті. 1952 жылы толық мерзімге сайланды және 1988 жылы қайта сайланудан бас тартқанға дейін Сенатта қызмет етті. Стеннис Сенаттың Этика комитетінің алғашқы төрағасы болды, сондай-ақ Қарулы күштер комитеті мен Ассигнованиелер комитетін басқарды. 1987 жылдан 1989 жылға дейін Сенаттың уақытша төрағасы (President pro tempore) лауазымын атқарды. 1973 жылы президент Ричард Никсон «Стеннис келісімі» деп аталатын ұсыныс жасады, онда нашар еститін Стенниске Уотергейт таспаларын тыңдап, мазмұндауға рұқсат берілді, бірақ бұл идея Арчибальд Кокс арнайы прокуроры тарапынан қабылданбады. Стеннис нәсілдік сегрегацияны жақтады. Джеймс Истлендпен бірге 1948 жылы Стром Турмонд басқарған Диксикраттар коалициясын қолдады және «Оңтүстік манифестіне» қол қойды, онда Браун ісі бойынша Жоғарғы Соттың шешіміне қарсы күшті қарсылық көрсетуге шақырылды. Ол сондай-ақ 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға, 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға және 1968 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қарсы дауыс берді. 1982 жылы Дауыс беру құқығы туралы заңның мерзімін ұзартуды қолдады, бірақ Мартин Лютер Кинг күнін ұлттық мереке ретінде белгілеуге қарсы дауыс берді. Ол сондай-ақ Браун – Миссисипи ісінде (1936) алғашқы сотта прокурор болды. Сот отырысының стенограммасы Стеннистің үш қара нәсілді күдіктіні қатыгез қамшылау және асып өлтіру арқылы алынған жақындығы туралы толыққанды білгенін көрсетті.

Ерте өмір және білім

Джон Стенис Миссисипи штатының Кемпер округінде орта тапқа жататын отбасында Хэмптон Хоуэлл Стенис пен Маргарет Корнелия Адамстың ұлы ретінде дүниеге келді. Оның бес атасы Джон Стенхаус Шотландиядан Оңтүстік Каролина штатының Гринвилл қаласына Америка революциясынан аз бұрын көшіп келді. 1923 жылы ол Старквилдегі Миссисипи мемлекеттік университетін (бұрынғы Миссисипи A&M) бакалавр дәрежесімен бітірді. 1928 жылы Стенис Шарлоттсвиллдегі Вирджиния университетінен заңгер мамандығын алды, онда ол Phi Beta Kappa және Alpha Chi Rho студенттік қауымдастығының мүшесі болды. Оқу орнында оқып жүргенде, ол Миссисипи штатының Өкілдер палатасына сайланды, Кемпер округін өкілдік етті және 1932 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Стенис 1932 жылдан 1937 жылға дейін прокурор, ал 1937 жылдан 1947 жылға дейін Миссисипи штатының он алтыншы сот округінің судьясы болды. Ол үш афроамерикалықтың жақындығын алу үшін ұрып-сапалап, азаптаған іс бойынша іс жүргізуші болды; «Браун Миссисипиге қарсы» ісінде Жоғарғы сот сот пен қазылар алқасын жалған куәліктермен жаңылыстырғанын және заңмен қорғалатын процеске қатысты бұзушылықтарды анықтады. Стенис Кой Хайнзге үйленді, олардың Джон Хэмптон мен Маргарет Джейн есімді екі баласы болды. Оның ұлы Джон Хэмптон Стеннис (1935–2013), Миссисипи штатының Джексон қаласындағы адвокат, 1978 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайлануға тырысты, бірақ республикашыл Джон С. Хинсоннан жеңілді, ол сол кезде АҚШ өкілі Тэд Кокранның көмекшісі болған.

Ерте мансап

1947 жылы сенатор Теодор Билбо қайтыс болғаннан кейін Стеннис бос орынды толтыру үшін өткізілген арнайы сайлауда жеңіске жетті, ол бес үміткердің (соның ішінде екі конгрессмен, Джон Э. Ранкин және Уильям М. Колмер) арасынан орын алды. 1952 жылы толық мерзімге сайланды және тағы бес рет қайта сайланды. 1947 жылдан 1978 жылға дейін ол Джеймс Истлендпен бірге қызмет етті; Стеннис 31 жыл Миссисипи штатының кіші сенаторы болды, бірақ көптеген әріптестерінен тәжірибесі артық болды. Ол және Истленд сол кезде американ тарихында ең ұзақ қызмет еткен сенаттық дуэт еді, кейіннен Оңтүстік Каролиналық Стром Турмонд пен Фриц Холлингс бұл көрсеткішті жаңартты. Кейін ол Истлендтің ізбасары, республикашыл Тад Кокранмен жақсы қарым-қатынас орнатты. 1948 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияға дейін Стеннис генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрді Демократиялық партиядан кандидат ретінде ұсынды, себебі президент Трумэннің қайта сайлану мүмкін еместігіне күдік туды, ал Эйзенхауэрді оңтүстік штатының тұрғындары үшін қабылданатын кандидат деп санады. Демократиялық ұлттық конвенцияда азаматтық құқықтарды қолдау туралы жарияланым оңтүстік штаттарының өкілдерінің наразылығына себеп болды, олар өз идеологияларын бүлік арқылы қорғауға тырысты, Стеннис пен Истленд бұл қозғалысты ашық қолдаған жалғыз сенаторлар еді. Биограф Мартен Цвиерстің сөзіне сүйенсек, Стеннис өзінің расистік көзқарастарында Истлендтен кем болды және бастапқыда азаматтық құқықтарға қарсы ашық ұстаным қабылдауға асықпады, мүмкін Миссисипидегі ұлттық партияның азаматтық құқықтарды қолдауына деген жеккөрушілікті дұрыс бағаламағандықтан. Ол сынға ұшырағаннан кейін бағдарламаны қатаң айыптады. 1948 жылдың шілдесінде Сенат сайлау салығына қарсы заңға дауыс берді. Стеннис Конгресс мұндай шараны қабылдауға конституциялық құқығы жоқ екенін, оның саяси мақсатта ұсынылғанын мәлімдеді. 1954 жылдың 2 желтоқсанында Сенат Висконсин сенаторы Джозеф Маккартиді екі айып бойынша «кіналады», 67 дауыспен 22 қарсы дауыс берді. Екі күннен кейін Стеннис Сенаттың арнайы цензура комитеті ұсынған ережелерді өзгертуді қабылдауды ұсынды. 1955 жылдың наурыз айында Стеннис ұлттық мақта алқаптарын ұлғайту туралы заңды қолдады, онда мақта және бидай алқаптарын ұлғайту туралы түзетулер енгізілді. 1956 жылдың басында Истленд, Аллен Эллендер және Стром Турмондпен бірге Стеннис Джорджия сенаторы Ричард Расселдің кеңсесінде кездесетін бірнеше сенаторлардың бірі болды. Рэндалл Беннетт Вудс бұл топты «қанға тойғысы келгендер» деп сипаттады, олар өз штаттарындағы экстремистердің қысымына ұшырап, оңтүстік штатының тұрғындары солтүстік штаттардан қорқып кетпейтінін көрсетуге тырысты. 1958 жылдың қаңтар айында сенаторлар Бернард А. Шриверден орта және континенттер аралық зымырандарды әзірлеу туралы есеп алды. Оның жарияланғаннан кейінгі екі сұхбатта Стеннис өндіріс жылдамдығына назар аудару қажеттігін айтты және PGM 17 Thor зымыранын әзірлеуге қатысты есептің мазмұнына қанағаттанды. 1958 жылдың мамыр айында президент Эйзенхауэрдің Арканзас Ұлттық гвардиясын федералдық бақылауға беруіне және 101-ші әуедегі дивизияны тоғыз афроамерикандық оқушының толыққанды ақ нәсілді Литтл-Рок орта мектебіне кіруін сүйемелдеуге жібергеніне жауап ретінде Стеннис онда гвардияшыларды орналастырудың заңдылығына қарсылық білдірді. Ол Эйзенхауэр әкімшілігінің АҚШ Конституциясын және федералдық заңдарды бұзғанын, сондай-ақ президент Эйзенхауэрдің «беделсіз де, зыянды да» емес екеніне сендірді. 1960 жылғы президенттік сайлау науқаны кезінде Стеннис Миссисипи сайлаушыларының демократиялық партиядан кандидат Джон Ф. Кеннедиді қолдауын сұрады, ант бермеген сайлаушылардың кандидатурасын емес. Жалпы сайлауда Миссисипи штатын ант бермеген сайлаушылар жеңіп алды. 1961 жылдың шілдесінде Сенаттағы республикашылар Кеннеди әкімшілігінің қорғаныс заң жобасын кеңейтуге келісетіндерін мәлімдегеннен кейін, Стеннис бағдарламаға салықты көтеру қажет болуы мүмкін екенін айтты, бірақ Сенат төлемді жүргізудің басқа жолын табуға барлық күшін жұмсамайынша ол салықты көтеруге дауыс бермейтінін мәлімдеді. 1962 жылдың басында Әділет министрлігі Миссисипи штатының қара нәсілді сайлаушыларды тіркеуден бас тартқан лауазымды тұлғасына қарсы шаралар қолданғанда, Стеннис Кеннеди әкімшілігінің сауаттылықты тексеру туралы заң жобасына қарсы шығып, оңтүстік штатының сенаторларын жетектеді. 1963 жылдың қыркүйегінде Стеннис, Истленд және Джорджия сенаторы Ричард Рассел ядролық сынақтарды тыйым салу шартын ратификациялауға қарсы екендерін бірлесіп жариялады. Стеннис Сенаттағы отырыста шаркетке қарсылығын білдірді, оның қабылдануы әскери кемшіліктерге әкелетінін айтты. Оппозиция Кеннеди әкімшілігінің Сенаттағы қарастыру кезінде ең аз келіспеушілікке ұшырау үмітіне нұқсан келтірді. 1966 жылы Стеннис Дельта Ламбда бөлімінің (Миссисипи штаты) Альфа Каппа Пси бауырластығының құрметті мүшесі болып қабылданды. 1967 жылдың маусымында Стеннис Сенаттың этика комитеті Миссури штатының сенаторы Эдвард В. Лонгқа қатысты сыбайлас жемқорлық айыптарын «алдын ала қарастыратынын» мәлімдеді. Стеннис Сенаттың бірінші этика кодексін жазды және Сенаттың этика комитетінің бірінші төрағасы болды. 1965 жылдың тамызында Стеннис Джонсон әкімшілігінің Вьетнам соғысы үшін арнайы қосымша қаржы сұранысына қарсылық көрсетті. 1967 жылдың тамызында Стеннис Солтүстік Вьетнамды бомбалауды кеңейтуді ұсынды, соғыстың аяқталуын жеделдетуге тырысты, сондай-ақ шектеулер немесе үзіліс қателік болуы мүмкін екенін айтты. 1969 жылдың шілдесінде Стеннис Оңтүстік Вьетнамды екі аймаққа бөлуді ұсынды, біреуін АҚШ соғысты аяқтауға тырысу үшін пайдалануы мүмкін. Желтоқсан айында Стеннис президент Ричард Никсонның американдық әскерилердің қолымен вьетнамдық бейбіт тұрғындарын өлтіру туралы шағымдарды тергеу мақсатымен арнайы комиссия құруын қолдады. 1968 жылдың шілдесінде Стеннис американдық әуежайларды жақында қысып тастаған кептелісті жеңілдету мақсатымен жабдықтар мен персоналды көбейтуді көздейтін заң жобасының еденін басқарды, заң шығарудың тым ұзаққа созылып кеткенін айтты. 1969 жылы Стеннис Никсон әкімшілігінің барлық болашақ шақырушыларды бір жылдық кезеңге жататын лотереялық шақыру ұсынысын енгізді, Стеннис 1971 жылы қолданыстағы заңның мерзімі біткенге дейін 1970 жылы мәселе бойынша тыңдаулар өткізу үшін зерттеулер жүргізілетінін айтты. Сенатордың көмекшісі оның әкімшіліктің саясатын қолдағанын растады.

1970 жылдар

1970 жылдың қаңтар айында Стенис алдағы президент сайлауындағы президенттікке үміткерлерді Оңтүстікке дейінгі штаттарға барып, ата-аналарға: «Егер мен президент болып сайлансам, Миссисипи, Алабама және Луизиана штаттарындағы мектептерге жасағанымызды сіздердің мектептеріңізге де жасаймын» деп айтуға шақырды. Ол Солтүстіктегі фактілік сегрегацияны, яғни демографиялық құралым арқылы бөлінуді, Оңтүстіктегі заңмен бекітілген сегрегацияны заңсыз деп жариялауға қарсы әділетсіз екі стандартты деп қарады. Кейін Стенис білім беруді қаржыландыру туралы заңға түзету енгізді, ол федералды деңгейде бірыңғай десегрегация стандарттарын енгізуді көздеді. 12 ақпанда Ақ үйдің баспасөз хатшысы Рональд Л. Зиглер президент Никсонның Солтүстік пен Оңтүстікке сегрегация мәселесінде тең қарауға қолдау білдіргенін айтты, оның сөздерін Стеннистің десегрегацияға қатысты түзетуін мақұлдау ретінде түсіндіруден бас тартты. Бірнеше күннен кейін, 18 ақпанда Сенат 56-36 дауыспен Стенис ұсынған түзетутің қабылдануын қолдады, ал Стенис бұл дауыс беруді «тасымалдау, жаңа қақпа, бұрылыс нүктесі» деп атады. Стенис Оңтүстіктің көзқарасының өзгеруін күтпегенін, бірақ бұл Солтүстікке мәселенің маңыздылығын түсінуге көмектесуі мүмкін екенін мойындады. Түзету конференциялық баяндамадан алынып тасталғаннан кейін, 1 сәуірде Стенис пен Коннектикут штатының сенаторы Абрахам Рибикофф заң жобасын түзетумен бірге қайтадан конференцияға жіберуге тырысты, бірақ Сенат оны 32-43 дауыспен қабылдамады. Мамыр айында Стенис Жоғарғы Соттың өз міндетін орындамай, Оңтүстікке дейінгі аймақтардағы сегрегациялық мектептердің заңдылығын анықтау мәселесін қараудан бас тартқанын айтты. Стенис бұл мәселені «мүмкіндігінше тез шешуге тиіс, өйткені Оңтүстікте интеграциялық күш-жігерді жалғастыруға, ал елдің басқа аймақтарын дерлік өзгеріссіз қалдыруға саяси шешім қабылдануда» деді. Маусым айында Сенат 4,8 миллиард долларлық білім беру заң жобасын қабылдады, сонымен қатар сенатор Джейкоб К. Джавиц ұсынған десегрегацияланған мектептерге көмек көрсетуге қатысты түзетудегі кейбір шектеулерді жою туралы Стенис ұсынған түзетуді жеңді. 1970 жылдың ақпан айында Стенис АҚШ-қа 640 миллион доллар тұратын тағы бір ядролық авиатасымалдағыш қажеттігін зерттеу үшін құрылған кіші комитетке мүше ретінде тағайындалды. 1971 жылы Стенис тұрғын үй құрылымының салдарынан сегрегация туындаған және заңмен санкцияланған сегрегация болған аймақтарда мектептегі сегрегация заңдарын күшіне енгізу шарасын демеледі. Стенис бұл шараның Оңтүстік мектептерін қауымдастықтарын біріктіруге мәжбүрлеген немесе федералдық көмекті жоғалту қаупіне тап болған, ал Солтүстік мектептеріне бөлінуге рұқсат берілген екіжақты стандартты жоятынын айтты. Былтыс жылғы Стенис ұсынған түзетуге ұқсас саясат 22 сәуірде 44-34 дауыспен Сенатта қабылданды. 1971 жылдың мамырында Қорғаныс министрінің орынбасары Дэвид Пэккард Стениске Гарольд Хьюздің мерзімін ұзарту туралы заң жобасына енгізілген түзету туралы хат жіберді, онда бұл заң жобасы базалардың жабылуына және экономикалық қиындықтарға әкелуі мүмкін екені ескерілді. 1972 жылдың шілдесінде Стенис Конгрестің ұлттық қорғаныс бағдарламасының негізгі талаптарын қанағаттандыру үшін әскери жабдықтар мен зерттеулерді қаржыландыру үшін 20,5 миллион доллар бөлуі қажет екенін айтты. 1973 жылдың қаңтарында Стенис Вашингтондағы үйінің сыртында екі жасөспірімнің шабуылына ұшырады, олар оны сол жағынан кеудесіне және сол жамбасына екі рет атты. Күдіктілер оның әмиянын, сағатын және 25 центін ұрлап кетті. 1974 жылдың 23 қаңтарында дереккөздер Стенистің Біріккен штаб басшыларының төрағасы Томас Х. Мурермен Ақ үйдегі тыңдау туралы айыптаулар бойынша пікір алысу үшін кездескенін хабарлады, Мурердің өкілі кездесуді растады, бірақ оны «Конгресс сессиясының алғашқы күндері дәстүрлі түрде жасалатын әдеттегі сыпайылық шақыру» деп атады. 9 ақпанда Стенис АҚШ Әскери-теңіз күштерінің мүшесі Чарльз Радфордпен жеке кездесті, ол Генри Киссинджердің файлдарынан құжаттарды алып тастағанын және оларды Пентагонға жеткізгенін мойындады. Кездесу аяқталғаннан кейін Стенис Радфордтың «толық ынтымақтасқандығын және оған шағымдары жоқ екенін» айтты. Сәуір айында Стенис Миссисипи штатының Джексон қаласындағы Миссисипи штатының Колизейінде өткен Миссисипи экономикалық кеңесінің жыл сайынғы конвенциясына қатысты. Президент Никсон «АҚШ Конгресінде өз штаттары мен ұлты үшін Миссисипи штатынан гөрі күштірек сөйлейтін адамдармен одақта ешқандай штат өкілдік етпейді» деді және Стенис «батылдық туралы өмірбаян жазатын» адамдардың қатарында болады. 1974 жылдың мамырында Сенат үкіметтік ақпаратқа және құжаттарға қоғамның қол жеткізуін ұлғайтатын заңды мақұлдаған кезде Стенис Мэн штатының сенаторы Эдмунд Маски ұсынған, құпия ақпаратқа қатысты федералды судьяларға қатысты белгілі бір нұсқауларды жою туралы түзетуге қарсы шықты, олар «ұлттық игілігімізге қауіпті және қауіпті нәрселермен ойнап отырмыз» деген негіздемемен. Түзету 56-29 дауыспен қабылданды. 1974 жылдың қараша айында Стенис баға айырмашылықтарының артындағы құлсау болу мүмкіндігін зерттеу үшін конгрестік фактілерді анықтау комитетін құруды қолдайтынын жариялады. 1976 жылдың наурыз айында Сенат Генри Беллмонды бірауыздан тағайындаған кезде Стенис Сенаттың жеңімпазды анықтай алмауы туралы ұсынысты жою үшін республикашылдармен бірге дауыс берген тоғыз демократтың бірі болды, және орынды толтыру үшін арнайы сайлау қажет болады. Кейін сол айда Висконсин штатының сенаторы Уильям Проксимир Стениске Әскери әуе күштерінің көмекші хатшысы Альберт Холлдың тағайындалуына қатысты шараны кейінге қалдыруды сұрады. Мамыр айында Стенис пен Техас штатының сенаторы Джон Тауэр Қорғаныс министрлігінің барлау операцияларына қатысты барлау комитетінің заңнамалық юрисдикциясын алып тастау туралы шараны демеледі, бірақ түзету 63-31 дауыспен жеңіліске ұшырады. 1976 жылдың маусым айында Стенис Грузия штатының губернаторы Джимми Картерді президенттікке қолдайтын демократтар коалициясына қосылды. The New York Times Стенисті және Истлендті «декадалар бойы ұлттық демократқа қолдау көрсетпеген Миссисипи штатын Картер үшін тартып алуға тырысып жатыр» деп бағалады. 1977 жылдың ақпанында президент Джимми Картер Пол Уорнкени Қаруды бақылау және тарату агенттігінің директорына үміткер етіп тағайындағаннан кейін Стенис Уорнке Қарулы күштер комитеті алдында куәлік беруге келіскенін хабарлады. 16 сәуірде президент Картер Теннесси-Томбигги су жолының толық немесе маңызды қаржыландырылуын мақұлдады. The New York Times Картердің мақұлдауы оны «Стенис, Истленд және Джон Дж. Спаркманмен күресуден сақтағанын» жазды. Маусым айында Стенис Колорадо штатының демократы Гари Харттың АҚШ Армиясының Оқу және доктриналық басқармасына Донн А. Старриді тағайындау бойынша тыңдауды кейінге қалдыру туралы өтінішін мақұлдады. Старри кейіннен лауазымға тағайындалды. Шілде айында президент Картер Стениске нейтронды бомба туралы Пентагон мен Қаруды бақылау және тарату агенттігінен алған есептерден кейін таралу туралы шешімі қабылдалатынын хабарлайтын хат жіберді. Арканзас штатының сенаторы Джон Л. Макклелланның қарашада қайтыс болғаннан кейін, Уоррен Магнусон өзі бұл лауазымды алмайтын жағдайда Стенис Қорғаныс ассигнациялары кіші комитетінің төрағасы болуға мүмкін екені айтылды. 1978 жылдың сәуір айында президент Картер нейтронды қарулардың өндірісін тоқтату туралы хабарлағаннан кейін Стенис бұл шешімге наразы болған сенаторлардың бірі болды. Шілде айында Стенис Тәуелсіз түрлер заңына түзету ұсынды, ол кез келген мемлекеттік агенттіктің басшысына өз агенттігінің жобасы түрлерді сақтаудың маңыздылығынан басым болса шешуге мүмкіндік беретін түзетуді ұсынды. Түзету 76-22 дауыспен жеңіліске ұшырады. 1978 жылдың қыркүйегінде Өкілдер палатасы 37 миллиард долларлық қорғаныс шығындарын мақұлдағаннан кейін…

Вьетнам

1970 жылдың сәуір айында Никсон әкімшілігінің Камбоджадағы Оңтүстік Вьетнамның күш-жігерін қолдау туралы шешіміне жауап ретінде сенаторлар американдық әскери көмекті қаржыландыруды тоқтатуға бағытталған қадамдар жасады. Стеннис және Мичиган сенаторы Роберт П. Гриффин бұл операцияның шектеулі ауқымда екенін және Оңтүстік Вьетнам шекарасындағы Камбоджадағы Солтүстік Вьетнам мен Вьетконгтың бекіністерін жою мақсатында екенін айтты. Шілдеде Стеннис АҚШ-тың баллистикалық ракеталарға қарсы (АБР) жүйесін қабылдауды, кеңестік SS-9 құрлық аралық баллистикалық ракеталарынан қорғану үшін маңызды деп атап өтті және сенаторларды "осы елдің болашақта қауіпке ұшырауы мүмкін ресейлік стратегиялық күштердің жылдам өсуі туралы" шындықты еске алуға шақырды. Тамыз айында Сенат АҚШ-тың Вьетнамдағы одақтас әскерлеріне американдық сарбаздарға қарағанда үлкен жәрдемақы төлеуіне тыйым салды. Стеннис бұл заңға ризашылық білдіріп, "біздің ар-намысымызға сәйкес келетін түзетулер енгізілсе" оны қолдайтынын мәлімдеді. Стеннис екі палата арасындағы әскери сатып алу туралы соңғы заң жобасы бойынша келісімге қол жеткізуге тырысатынын да айтты. Стеннис АҚШ-тың "бұрын берген уәделерін орындауы керектігін және американдық әскерлер Вьетнамнан шығып бара жатқандықтан, сақтық таныту қажет болуы мүмкін" деп қосты. Қыркүйек айында Сенат Макговерн-Хатфилд түзетуін талқылады, бұл түзету Вьетнамдағы әскери операцияларды 1970 жылдың 31 желтоқсанына дейін тоқтатуды және келесі жылдың ортасына дейін американдық күштерді толықтай шығаруды талап етті. Стеннис бұл түзету конституциялық екенін және Конгресс "ақшаны бөлуге толық құқылы" екенін айтты, бірақ ол американдық тараптың келіссөздік позициясына зиян келтіретініне қатысты қарсылық білдірді. Түзету 55-39 дауыспен қабылданбады. 1971 жылдың мамыр айында Сенат әскери қызметке шақырылғандардың жыл соңына дейін Вьетнамдағы соғыс қимылдарына қатысуын тыйым салатын заң жобасын қабылдамады. Стеннис бұл заң жобасы екі санаттағы сарбазды құруға әкелетінін, олардың бірі соғыса алатын, екіншісі соғыса алмайтын болады деп мәлімдеді, сондай-ақ әрбір әскери бөлім "командирлер шұғыл жағдайда әрекет етуден бұрын әр адамның өтінімін қарап шығуға мәжбүр болса, тиімсіз болады" деді. 1972 жылдың наурызында Джон Д. Лавелл Вьетнамдағы бомбалау миссияларына қатысқандығы үшін айыпталып, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жетінші әуе күштерінің командирі лауазымынан босатылды. Президент Никсон Крейтон В. Абрамсты АҚШ армиясының штаб бастығы қызметіне тағайындады. Бір аптадан кейін Сенатта сөйлеген сөзінде Стеннис Лавеллдің зейнетке шығуына қатысты толық мәлімдеме жариялады, оның мәлімдемесі Крейтон В. Абрамстың Солтүстік Вьетнамды рұқсатсыз бомбалаумен байланысты жаңа куәліктерге негізделгенін көрсетті. Стеннистің бұл қадамы "Армияның командалық құрылымының жоғарғы ешелонындағы күрделі өзгерістерді одан әрі усложнитті" деп бағаланды. 13 қыркүйекте Стеннис Абрамс пен Лавеллдің шабуылдардың мән-жайы туралы куәліктерінің өзгеше екенін, олардың кімнің артында тұрғанын және жоспарлау процесін анықтау қажет екенін айтты. Ол бұл айырмашылықты комитет мүшелерінің одан әрі зерттеуі қажет екенін, журналистерге берген сұхбатында олардың есептеріндегі нақты қайшылықты нақтыламады. Сол айдың соңында Лавелл Стенниске өзінің іс-әрекеттері мен іске қатысты басқа да ақпараттарды егжей-тегжейлі баяндаған хат жіберді. 1973 жылдың сәуір айында Стеннис Уолтер Рид әскери ауруханасында оқтан жарақаттанғаннан кейін жасаған мәлімдемесінде президенттің Конгресс қолдауысыз Вьетнамға американдық әскерлерді қайтаруына кедергі келтіретін заң қабылдауды талап етті. Сенат шілде айында 71 дауысқа 18 қарсы дауыспен осындай шараны мақұлдады, бұл президенттің Конгресс келісімінсіз болашақтағы шетелдік қақтығыстарға американдық қарулы күштерін жіберуіне тыйым салды. Стеннис Эдмунд Маскиге хат жолдап, "соғыс өкілеттігі туралы заң жобасын басқа мәселелермен араластыру" ветоны жою мүмкіндігін беретінін ескертті. 1974 жылдың мамыр айында Стеннис Сенаттың Қарулы Күштер комитеті алдағы қаржы жылына қару-жарақ өндірісі мен зерттеулеріне 21,8 миллиард доллар бөлуге мақұлдағанын жариялады, бұл Никсон әкімшілігі сұраған қаржыландырудан 5,6 пайызға кем.

Басқа сыртқы саясат мәселелері

1970 жылдың мамыр айында Стенис Франк Черч пен Джон Шерман Купер ұсынған түзетуге қарсылық білдірді, егер қабылданған жағдайда ол Камбоджадағы американдық әскерлерді сақтап тұруға арналған қаражатты тоқтатар еді. Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы Дж. Уильям Фулбрайтқа президенттің шайқаста жағдай өзгерсе, күнді қалай таңдай алатынын түсінбегенін айтты. Стенис президент Никсонның АҚШ қашан шығатыны туралы болжам жасағанын еске салғаннан кейін, Фулбрайт Стенистің Никсонның Камбоджадағы американдық қатысуы 1 шілдеге дейін аяқталады деген сөзін шындығында айтпағанын растағанын айтты. Стенис Фулбрайтты сөзін бұрмалағаны үшін айыптады. 1971 жылдың 12 мамырында Стенис президенттің Конгресс келісімінсіз соғыс бастау мүмкіндігін шектейтін заң жобасын ұсынды. Стенис соғыс жариялау шешімін "бір адамның қабылдауы мүмкін емес, бір адамның мойнына жүктелуі мүмкін емес жауапкершілік" деп атады және Конгресс кез келген заң жобасын қабылдамас бұрын, оның ұсынысын бір жыл бойы қарастыруын қалады. Бұл шараның ұсынылуы "бір адамның іс-әрекеті саясат бағытын өзгерте алатын тарихи сәттердің бірі" ретінде қарастырылды. Маусым айында Сенат Массачусетс штатының сенаторы Тед Кеннеди ұсынған түзетутің қабылдануын жобалады, бұл түзету әскерге шақырылатын жас жігіттерге жергілікті әскерге шақыру комиссиясы алдында адвокатты алуға және сот залы сияқты тыңдауларға құқық беретін еді. Палатада тағы да көптеген түзетулерге дауыс беру қажет болғандықтан, Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Майк Мэнсфилд Стенис, Хью Скотт және өзінің дебатты аяқтау туралы өтінішхат ұсынатынын мәлімдеді. 1972 жылдың 31 шілдесінде Стенис Стратегиялық қаруды шектеу туралы келісімді қолдағандығын жариялады. 1973 жылдың қыркүйегінде Ақ үй президент Никсонның Стениске, Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Майк Мэнсфилдке және Сенаттағы азшылық көшбасшысы Хью Скоттқа өз әкімшілігі сұраған қару-жарақ бюджетін толық бекітуге шақыратын хат жазғанын хабарлады. Бірнеше күннен кейін Сенат 51-44 дауыспен Мэнсфилд ұсынған түзетутің қабылдануын жобалады, бұл түзету АҚШ әскерлерінің шетелдегі санын азайтуды талап ететін еді. Техас штатының сенаторы Ллойд Бентсенмен бірге Стенис Никсон әкімшілігін қолдаған және алғашқы дауыс беру кезінде қатыспаған екі демократ сенаторының бірі ретінде танылды. 1974 жылдың қыркүйегінде Стенис Сенат Ақ үйге жіберген 82,5 миллиард долларлық қорғаныс бюджетін қолдады, бұл шара Форд әкімшілігінің 1975 жылғы қаржы жылына сұраған сомадан 4,4 миллиард долларға төмендеуімен ерекшеленді, ол "Американың әскери күшін" азайта қоймайтынын айтты. 1977 жылдың мамыр айында Вашингтон штатының сенаторы Генри М. Джексон Стенисті SALTII келісіміне қатысты "әлемдегі жағдайды тұрақтандыруға мүмкіндік беретін келісім" жасау үшін екі партиялық күш-жігердің бір бөлігі ретінде атады. 1979 жылдың мамыр айында "Нью-Йорк Таймс" газеті Стенистің SALTII келісімі бойынша дауыс беруді өзгерте алатын және Батыс Вирджиния штатының сенаторы Роберт Бёрдпен бірге "басқа да күмәнданушыларға әсер ету үшін шешімдерін уақытында қабылдауы мүмкін" сенаторлардың бірі екенін жазды. 19 маусымда Стенис, Роберт Бёрд және Франк Черч Сенаттың Қарулы Күштер комитетінің 23 шілдеде SALTII туралы жеке тыңдаулар өткізуіне келісім берді, бұл Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетіне келісімшартты қарастыру үшін екі апта уақыт берді. 1978 жылдың қаңтар айының соңында Стенис Панама каналы туралы келісімдерге қарсы екенін мәлімдеді, олардың АҚШ-ты канал аймағынан тым тез шығарып жібергенін айтты, бұл АҚШ-ты "онда не болатынына өте белгісіз" қалдырады. 1978 жылдың шілдесінде Сенат ядролық қуатпен жұмыс істейтін ұшақ тасымалдағыш кеменің құрылысын және Пентагонға қару-жараққа 36 миллиард доллар жұмсауға рұқсат беретін әскери шығындар туралы заң жобасын мақұлдады. Стенис өзінің үмітін және болжамын "бұл осы типтегі тасымалдағыштары бар соңғы заң жобасы болады" деп мәлімдеді. 1979 жылдың қыркүйегінде Стенис Кубадағы совет бригадасы мәселесі бойынша АҚШ Мемлекеттік хатшысы Сайрус Вэнспен жеке кездесу өткізді. Стеннис сондай-ақ президент Картермен болашақ қару-жарақ шығындары туралы талқылау үшін кездесті, бұл стратегиялық қаруды шектеу туралы ұсынылған келісімнің тағдырын анықтай алатын бюджеттің ұлғаюы туралы келіспеушілікті шешпеді. Стенис кездесуден кейін сенаторлар Картермен жақсы қарым-қатынас орнатқанын айтты. Сол айдың соңында, 27 қыркүйекте президент Картер 1979 жылғы Панама каналы туралы заңға қол қойды, ол былай деді: "Мен сенаторлар Стенис пен Левинге және конгрессмендер Мерфи, Боуэн және Дервинскиге осы заңда қамтылған көптеген қиын мәселелерді шешудегі еңбегі үшін алғыс айтқым келеді". Қыркүйек айында комитет отырысы кезінде Стенис Совет Одағымен стратегиялық қару туралы келісімге қол қоюды кейінге қалдыруды ұсынатын ұсынымдарға қарсылығын білдірді және Сенаттағы келісімшарт талқылауы қазіргі уақытта айқын болатындықтан, бірнеше айдан кейін одан да анық болатындықтан жалғасуы керек деп сендірді. Жаңа партия мүшелері үшін Сенаттың ықпалды мүшесі саналатын Стенис президент Картерге келісімді кешіктіруге немесе тоқтатуға тырысуға қарсы тұруға көмектесетінін айтты. Желтоқсан айында Сенаттың Қарулы Күштер комитеті Совет Одағымен күздегі ядролық қару туралы келісімді айыптау туралы есепті жариялау формуласына келісті, есеп Сенатқа ешқандай нақты ұсынымдар жасамайынша, келісім АҚШ-тың "ұлттық қауіпсіздігіне" қатысты емес екенін мәлімдеді. Есепті жариялау келісімге қарсылар үшін де, Сенат көмекшілері үшін де жеңіс болды, олар Стенистің есепті жариялау үшін келісімге қарсы сенаторлардың қысымына ыңғайлы болғанын және комитет бақылауын әлсірететінін айтты.

Уотергейт

1973 жылдың қазан айында Уотергейт дауы кезінде Никсон әкімшілігі Стеннис келісімін ұсынды, онда нашар еститін Стеннис даулы Овалдық кабинеттегі таспаларды тыңдап, олардың мазмұны туралы баяндама беретін болды, бірақ бұл жоспар ілгерілемеді. Time журналы Джон Стеннистің суретін жариялады, онда: "Техникалық көмек керек" деп жазылған. Суретте ол құлағына қолын қойып тұрған. 1974 жылдың қаңтар айында телефон сұхбатында Стеннис Ақ үй ішіндегі әскери тыңшылық туралы айыптауларды тергеуге ниетті екенін мәлімдеді. Ол Ақ үйдің тергеуге кедергі келтіретінін күтпегенін және жаңалықтардан бұрын тыңшылық туралы ештеңе білмейтінін растады. Никсон отставкаға кеткеннен кейін Стеннис қылмыстық қудалауға қарсы болды, оның қызметтен кетуі жеткілікті жаза екенін айтты. Бір айдан кейін президент Форд Никсонды кешірді, бұл қадамды Стеннис және басқа консервативті демократтар қолдады.

1976 жылғы қайта сайлау науқаны

1974 жылдың қаңтарында Стеннис 1973 жылғы оқ жарылысынан кейін денсаулығының жағдайы жақсы екенін және 1976 жылы тағы бір мерзімге сайлауға түсетінін мәлімдеді. Стеннис қарсылықсыз қайта сайланды.

1980 жылдар

1980 жылдың қарашасында Қорғаныс министрі Гарольд Браун Стенниске екі хат жіберіп, Өкілдер палатасының жаңа бағдарламаларға 7,5 миллиард доллар қосып, әкімшілік бағдарламаларынан 5 миллиард доллар қысқарып, нәтижеде 2,5 миллиард долларға өсім болғанына шағымданып, Сенаттың Қорғаныс жөніндегі ассигнованиелер комитетіне әкімшіліктің бюджетін мақұлдауды ұсынды. Сенат оның орнына 161 миллиард долларды мақұлдады, бұл әкімшіліктің ұсынғаннан 6 миллиард долларға артық және Өкілдер палатасында мақұлдағаннан 3,5 миллион долларға артық. 1981 жылдың басында Стеннистің орнын Джон Тауэр Сенаттың Қарулы Күштер комитетінің төрағасы ретінде алмастырды. Вирджиния штатының сенаторы Джон Уорнер: «Біздің бұрынғы төрағамыз, сенатор Джон Стенниске ешқандай құрметсіздік етпеймін, Джон Тауэр комитетке жаңа серпіліс береді» деді. 1981 жылдың көктемінде Стеннис жаңа ұсыныстар жасалған жағдайда әскери шығындарға қарсылық күшейеді деп болжады. «Нью-Йорк Таймс» газеті шілде айында Сенатор Марк Хэтфилд Сенаттың Ассигнованиелер комитетінің төрағасы ретінде әскери шығындарды егжей-тегжейлі зерттеген кезде Стенниске сілтеме жасады. Сенатта сөйлеген сөзінде Стеннис федералды бюджеттегі тапшылықтың жалғасуымен «үлкен қысым» болатынын ескертті және американдықтар «біздің әскери күштеріміз экономикамыздың денсаулығына зиян келтірмей нақты жақсаруды көрсетпесе» әскери және оның бюджетін қолдауын тоқтатады деді. 1982 жылдың маусым айында Стеннис жетінші мерзімге қайта сайланды, ол Чарльз Питтманды және радиостанция иесі Колон Джонстонды үлкен айырмамен жеңді. Стеннис жалпы сайлауда саяси оператор Хейли Барбурмен күш сынасты. Барбурдың жақтастары Стеннистің жасын әжуалайтын, ал сенатор бұл мәселе бойынша өзін-өзі сынайтын пікірлер айтты. Президент Рональд Рейган жалпы сайлау кезінде Стенниспен кездесіп, Барбурға қарсы науқан жүргізбейтінін уәде берді, бірақ Рейган Стеннистің жасына шабуыл жасайтын Барбурға қарсы жарнама түсіргеніне қарамастан. 1984 жылы Стеннис сол аяғын қатерлі ісіктен жоғалтып, содан кейін коляскада отыруға мәжбүр болды. Стеннис 100-ші Конгресс кезінде (1987–1989) АҚШ Сенатының уақытша төрағасы болып тағайындалды. Сенаттағы мансабында ол әр түрлі уақытта Стандарттар және мінез-құлық жөніндегі арнайы комитет, Қарулы Күштер және Ассигнованиелер комитеттерінің төрағасы болды. Стеннис 1987 жылы президент Рональд Рейганның Роберт Боркты АҚШ Жоғарғы сотына тағайындауына қарсы болды. 1987 жылдың 23 қазанында Стеннис екі демократтан басқа барлық және алты республикашылмен бірге Борктің кандидатурасына қарсы дауыс берді, ол 42–58 дауыспен жеңілді. 1988 жылдың ақпан айында Роберт Бёрд және Джон Мелчермен бірге Стеннис Солтүстік Каролина сенаторы Терри Санфордтың президент Джордж Вашингтонның қоштасу сөзін оқып беруіне қатысқан үш сенатордың бірі болды. Сол айда ол Рейган әкімшілігі Никарагуалық контрреволюционерлерге 43 миллион доллар көмек көрсетуін қолдаған он екі демократтың бірі болды. 1988 жылдың маусым айында Стеннис кісі өлтіргені үшін сотталған есірткі сатушыларға өлім жазасын қолдануға рұқсат беретін заң жобасына қарсы дауыс берді. Стенниске арналған кеш 1988 жылдың 23 маусымында Шератон Вашингтон қонақ үйінің Шератон залында өтті. Президент Рейган Стеннисті Сенаттағы қызметі үшін мақтап, «Бүгін біз құрметтейтін адамның елге қызмет еткені үшін ұлттың алғысын білдіру ретінде, Кеме күштерінің келесі ядролық қуатпен жұмыс істейтін әуе тасымалдағышы CVN 74 болады» деп мәлімдеді.

Азаматтық құқықтардың рекорды

Өзінің дауыс беру тізіміне сүйенсек, Стеннис нәсілдік сегрегацияны ынталы түрде қолдаған. 1950-ші және 1960-шы жылдары ол Дауыс беру құқығы туралы заңға, 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға және 1968 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қарсы күресті; ол 1956 жылғы Оңтүстік манифестіне қол қойды, барлық жағдайларда қабылдауды тоқтату немесе кешіктіру үшін филибүстер тактикасын қолдады. Бұрын, прокурор болып жұмыс істеген кезде ол үш жалға берілген шаруаның сотталып, өлім жазасына кесуін қалады. Олардың кінәлі екендігі туралы жақпары азаптау арқылы, соның ішінде сауатсыздық арқылы алынған. АҚШ Жоғарғы Соты Браун мен Миссисипи ісінде (1936) азаптау арқылы алынған дәлелдерді пайдалануға тыйым салып, олардың үкімін жойды. Сот отырысының стенограммасы Стеннис күдіктілердің азапталғанын білгенін көрсетті. Стеннис Әскери-теңіз күштерінің бас штабы адмирал Элмо Цумвальтқа қара нәсілділер туралы: «Олар бізден әлдеқайда кейін ағаштардан түскен», – деді. Саяси мансабының кейінгі кезеңінде Стеннис азаматтық құқықтарды қорғау туралы заңның бір бөлігін, атап айтқанда 1982 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңды қолдады, ол Сенатта 85–8 дауыспен қабылданды. Бір жылдан кейін ол Мартин Лютер Кинг күнін федералдық мереке ретінде белгілеуге қарсы дауыс берді. Стеннис 1986 жылы Майк Эспиді қолдады, ол штаттан Реконструкция аяқталғаннан бері алғашқы қара конгрессмен болу үшін сәтті сайланды.

Зейнеткерлік және өлім

1982 жылы өткен соңғы сайлауда Стеннис республикашыл Хейли Барборды оңай жеңді. 1988 жылы қайта сайлануға түсуден бас тарған Стеннис 1989 жылы зейнетке шықты, ол ешқашан сайлауда жеңіліске ұшырамаған. Ол өзі бітірген Миссисипи мемлекеттік университетінде оқытушы болып жұмыс істеді және 93 жасында Миссисипи штатының Джексон қаласында қайтыс болды. Миссисипи мемлекеттік университетіндегі студенттік көмекшілерінің бірі Дэвид Даллас сенатормен өткізген уақыты туралы бір актерлік ойын жазып, сахналады. Стеннис зейнетке шыққан кезде Сенатта үздіксіз 41 жыл 2 ай қызмет еткені Карл Хейденнен кейін екінші орынды иеленді. (Содан бері Роберт Бёрд, Стром Турмонд, Тед Кеннеди, Дэниел Инуйе, Патрик Лихи, Оррин Хэтч және Чак Грассли осы көрсеткішті басып өтті, нәтижесінде Стеннис тоғызыншы орынға түсті). Стеннис 1995 жылдың 23 сәуірінде Миссисипи штатының Джексон қаласындағы Сент-Доминик–Джексон мемориалдық ауруханасында 93 жасында дүние салды. Ол Кемпер округіндегі Пайнкрест зиратында жерленген.

Ескертпелер мен сілтемелер

Стеннис мемлекеттік қызмет орталығы. "Джон С. Стенниске арналған құрмет". 2005 жылғы 16 маусымда алынды.