Кіріспе
Ұлыбританияның және басқа да аумақтардың бұрынғы монетасы, 1717 және 1956 жылдар аралығында таңға басылған мыс және қола монеталар. Британдық фартинг (ескі ағылшын тілінен – fēorðing, fēorða – төртіншісі) «qua» деп қысқартылып, (L. quadrans) стерлинг монетасының бір фунттың ¼, бір шиллингтің ⅓, немесе бір пеннидің ¼ бөлігіне тең номиналы болған. Алғашқыда мыстан, кейін қоладан соғылған, ол бұрынғы ағылшын фартингтерін ығыстырды. 1971 жылғы «Ондық күнге» дейін Ұлыбритания Каролинг ақша жүйесін қолданды, онда ең ірі бірлік – 20 шиллингтен тұратын фунт стерлинг, әр шиллинг 12 пенстен тұратын. Әр пенни 4 фартингке бөлінген, сондықтан бір фунт стерлинг 960 фартингке, ал бір шиллинг 48 фартингке тең болған. 1860 жылдан 1971 жылға дейін фартингтің сатып алу қабілеті 2017 жылғы шамамен 12 пеннен 0,2 пенге дейін ауытқып келген. Фартинг монетасы он бір британ монархтарының билігі кезінде заңды төлем құралы болды: I Георгий, II Георгий және III Георгий, IV Георгий, IV Уильям және Виктория, VII Эдуард және V Георгий, VIII Эдуард, VI Георгий және II Елизавета. Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияда фартинг монетасы 1961 жылдың 1 қаңтарынан бастап заңды төлем құралы статусын жойды; алайда, фартинг Фолкленд аралдарында, Фолкленд аралдарының тәуелділіктерінде және Британдық Антарктикалық территориясында 1970 жылдың 31 қазанына дейін заңды төлем құралы болып қала берді. Британ валютасы ретінде айналыста болған екі жарым ғасыр ішінде фартинг монетасының сыртқы беті екі түрлі дизайнмен соғылды: (i) 18 ғасырдан 1936 жылға дейін Британияның бейнесі; (ii) 1937 жылдан бастап – торғайдың (wren) суреті. Барлық британдық монеталар сияқты, фартинг монетасының алдыңғы бетінде де ағымдағы монархтың портреті бейнеленген.
the copper and bronze coins minted between 1717 and 1956
The British farthing (from Old English fēorðing, from fēorða, a fourth) abbreviated qua. (L. quadrans), was a denomination of sterling coinage worth of one pound, of one shilling, or of one penny; initially minted in copper and then in bronze, which replaced the earlier English farthings. Before Decimal Day in 1971, Britain used the Carolingian monetary system, wherein the largest unit was a pound sterling of 20 shillings, each of 12 pence. Each penny was divided into 4 farthings, thus, a pound sterling contained 960 farthings, and a shilling contained 48 farthings. From 1860 to 1971, the purchasing power of a farthing ranged between 12p and 0.2p in 2017 values. The farthing coin was legal tender during the reigns of eleven British monarchs: George I, George II, and George III, George IV, William IV, and Victoria, Edward VII and George V, Edward VIII, George VI, and Elizabeth II. In Britain and Northern Ireland the farthing coin ceased to be legal tender on 1 January 1961; however, the farthing remained legal tender in the Falkland Islands, the Falkland Islands Dependencies, and the British Antarctic Territory until 31 October 1970. In two and a half centuries in circulation as British currency, the reverse face of the farthing coin was minted in two designs: (i) from the 18th century until 1936, the farthing featured the figure of Britannia; and (ii) from 1937, the farthing featured the image of a wren. Like all British coins, the obverse face of the farthing coin bore the portrait of the incumbent monarch.
Тарих
Британдық мыс фартинг 1707 жылы Англия мен Шотландия Ұлыбритания Корольдігіне біріккеннен кейін ағылшын фартингінің орнын басты, бірақ бірден емес. Анна патшайымының тұсында аз мөлшерде үлгілік фартингтер соғылды, бірақ айналысқа жіберілмеді, себебі бұрынғы патшалықтардың көптеген ағылшын фартингтері әлі де қолжетімді болды. Кейбір британдық мыс фартингтер Георг I және Георг II билік құрған кезде соғылды. 1760 жылы Георг III патшалық билікке келген кезде көптеген жалған ақша айналысқа шықты, ал Корольдік монета жасау зауыты 1775 жылы мыс монеталар шығаруды тоқтатты. Келесі фартингтер алғаш рет 1799 жылы Мэтью Болтонның Соходағы ақша шаңқырында лицензия бойынша бу күшімен соғылды. 1806 жылы Боултон көбірек ақша шығарды, ал Корольдік монета жасау зауыты 1821 жылы өндірісті қайтадан бастады. Фартинг Джордж IV және Уильям IV тұсында тұрақты түрде соғылып, сол кезде тыйынның кішірек нұсқасына ұқсас дизайнмен жасалды. Бір фунттан төмен құндылықтар әдетте шиллингтер мен пенстерде жазылатын, мысалы, үш шиллинг пен алты пенс (3/6d.), "үш пен алты" немесе "үш пен алты пенс" деп айтылады. Бір шиллингтен төмен құндылықтар пенстермен жазылатын, мысалы (8d.), "сегіз пенс" деп айтылады. Фартинг бар баға былай жазылады: (2 1/4d.), "екі пенс [немесе туппенс] фартинг" деп айтылады немесе (1/3 1/4d.), "бір және үш пенс [немесе үш пенс] фартинг" немесе (19/11 3/4), "тоғыз және он бір үш фартинг" деп айтылады. Бірінші қола фартингтер 1860 жылы, Виктория патшайымының тұсында, Леонард Чарльз Уайонның жаңа дизайнымен жасалған. Бұл жерде отырған Британия, қолындағы үш тісті найза және жоғарыда сөз жазылған бейне бар. 1860 және 1895 жылдар аралығында Британияның сол жағында маяк және оң жағында кеме бар. Жылдар бойы Британияның айналасындағы теңіз деңгейіне және оның найзасының бұрышына әртүрлі кішігірім түзетулер енгізілді. Кейбір нөмірлерде монетаның тісті жиектері бар, ал басқаларында бұрандалар бар. 1860 жылдан кейін жеті түрлі аверс қолданылды. Эдуард VII, Георг V, Георг VI және Елизавета II-нің әрқайсысы өз билік ету кезінде өндірілген фартингтер үшін бір-бір аверсі болды. Виктория патшайымының ұзақ билігі кезінде екі түрлі аверс қолданылды. 1860 жылғы фартингтің бетінде Виктория патшайымының "тоқпан бас" немесе "жабынған бюст" бейнесі бар. Бюсттің айналасындағы жазуда (латынша: Виктория Құдайдың рақымымен Британияның патшайымы, сенімнің қорғаушысы) деп жазылған. Бұл 1895 жылы "ескі бас" немесе "бұйым салынған бюст"пен ауыстырылды. Бұл монеталардың бетінде "Виктория - Құдайдың рақымымен Ұлыбританияның патшайымы, Үндістанның сенім императоршасының қорғаушысы" деген жазу бар. Эдуард VII билік құрған кезде шығарылған фартингтерде оның бейнесі бейнеленген және жазуы бар (Эдуард VII Құдайдың рақымымен барлық британдықтардың патшасы, Үндістан императорының сенім қорғаушысы). Сол сияқты, Георг V билік құрған кезде шығарылғандар оның бейнесі мен жазуы бар (Георг V Құдайдың рақымымен барлық британдықтардың патшасы, Үндістан императорының сенім қорғаушысы). Король Эдуард VIII-нің (1936 жылы билік құрған) фартингі бар, ол 1937 жылы шығарылған, бірақ техникалық тұрғыдан бұл үлгілі монета, ол ресми мақұлдау үшін шығарылған, ол Король бас тартқан кезде және оның бейнесі бар фартингілер шығарылмаса, оны алуы керек еді. Үлгіде сол жаққа қараған корольдің суреті бар, ол мұны өзінің ең жақсы жағы деп санайды, сондықтан монеталарда монархтың бет бұратын бағытын ауыстырып отыру дәстүрін бұзды. Кейбіреулер мұны билік ету үшін жаман сәттілік деп қарады; Аверстегі жазу (Эдуард VIII - барлық британдықтардың патшасы, Үндістанның сенім императорының қорғаушысы). Эдуард VIII-нің үлгідегі фартингінің бір ерекшелігі - бұл Британияның ең кішкентай құстарының бірі - еркек құстың бейнесі қайтадан жасалған. 1937 жылдан бастап бұл Георг VI-ның тұрақты шығарылымындағы жарнамаларында пайда болды және 1950 жылдары Елизавета II-нің жарнамаларында жалғасты. Георг VI монеталарында 1949 жылға дейін (Георг VI Құдайдың рақымымен барлық британдықтардың патшасы, сенім императорының қорғаушысы) және одан кейін (Георг VI Құдайдың рақымымен барлық британдықтардың патшасы, сенімнің қорғаушысы) деген жазу бар. Пенниден айырмашылығы, фартингтер Елизавета II билігінің алғашқы кезеңінде соғылды, 1953 жылы (Елизавета II Құдайдың рақымымен барлық британдықтардың патшайымы, сенімнің қорғаушысы) және одан кейін (Елизавета II Құдайдың рақымымен, сенімнің қорғаушысы) деген жазуы бар.