Кіріспе

Толбиак шайқасы – Клодвиг I басшылығымен соғысқан франктер мен есімдері белгісіз алеманндар арасында болған шайқас. Шайқас 496 жылы болған деп дәстүрлі түрде айтылады, алайда басқа мәліметтер бұл шайқастың 480-ші жылдарда немесе 490-шы жылдардың басында, немесе 506 жылы өткен болуы мүмкін екенін көрсетеді. "Толбиак" немесе "Толбиакум" деп аталатын жер әдетте Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия аймағындағы Зюльпих қаласы, қазіргі Германия-Бельгия шекарасынан шамамен 60 км шығысқа қарай орналасқан. Франктер Толбиак шайқасында жеңіске жетіп, алеманндар үстінен басымдық орнатты.

Өмірбаян

Франктар – көршілес және одақтас екі халық: патшасы Клодвиг болған салиандық франктар және астанасы Кельн болған рипуарлық франктар, патшасы – Сигеберт Ақсақ. Сигеберт патшалығының шекарасында герман тайпаларының конфедерациясы – алеманндар орналасқан. Алеманндар мен рипуарлық франктар арасында шекаралық оқиғалар, тонау және жазалау шабуылдары көбейді, бірақ 496 жылы Сигеберт нағыз шабуылға ұшырап, Клодвисті көмекке шақырды. Клодвиг одақтасына жағымды жауап беріп, әскер жинады. Әдетте, Толбиакты қорғағанда Сигеберт пен оның әскері ауыр қатысуларға ұшырады. Толбиакта екі шайқас болған болуы мүмкін.

Шайқас

Бұл шайқас туралы көп мәлімет жоқ, бірақ бірінші шайқастан кейін Рипуар франктарының көмегі болмаған сықылды. Кловис жауынгерлерінің қаза болатынын көріп, шайқастың қолдан шығып бара жатқанын сезінді. Көздерінен жас ағып, ол 493 жылы үйленгеннен бері әйелі Клотильда үндейтін Құдайға, оның сенімді серкесіне көмек сұрады. Грей Турский Франктар тарихының II тарауында Кловистің дұғасын былай деп жазды: "О, Иса Мәсіх, Клотильда айтқандай, сен Тірі Құдайдың ұлысың, қиын жағдайдағыларға көмек көрсетесің, сеніме сенгендерге жеңіс сыйлайсың. Мен сенің көмегіңмен адалдық жолын табамын деп тілеймін: Егер осы жауларға қарсы жеңіс берсең, және сенің атымен адалдар айтқан кереметтерді көрсем, сені қабылдаймын және сенің атыңа шомыламын. Шындығында, мен өз құдайларыма дұға еттім, бірақ олар маған көмектесе алмады, олардың ешқандай күші жоқ, оларға қызмет ететіндерге де көмектеспейді деп ойлаймын. Енді сенің алдыңда ғана жалбарынамын, егер қарсыластарымнан құтылсам, сені қабылдағым келеді". Осы сөздерді естіген соң алемандықтар қашқа бастады, өйткені олардың басшысы балтамен қаза тапқан еді. Франктар қалған алемандықтарды бағындырып немесе өлтірді.

Грей Турскийдің баяны

Грегори Турский алғаш рет Еуропа тарихындағы шешуші оқиға ретінде Толбиакты қалыптастырған мәліметті айтты: Клодвиг өзінің жеңісін осыған дейін берген уәдесімен байланыстырды – егер жеңсе, оған көмектескен христиан Құдайының дініне өтеді. 496 жылғы Рождествода Реймсте өткен рәсімде ол христиан дініне кірді. Толбиак шайқасының дәстүрлі күні Григорийдің баяндамасына сәйкес, осы нақты куәландырылған крещение күнімен сәйкес анықталды. Авитус Виенский Клодвигті крещениесімен құттықтаған хатында, оның шайқас алаңында дінге қайта оралғаны туралы ештеңе айтпайды. Historia Francorum ii.30 31 тікелей Грегорийдің Мильвий көпірі шайқасы алдында Константин Ұлының дінге бет бұруымен сабақтастығын растайды:

Салдарлар

Алеманндар Төменгі Рейнді тастап кетіп, рипуар франктарын жалғыз қалдырды. Клодвиг аз ғана пайда көріп, өзінің одақтасына бұл аймақты сақтап қалуға рұқсат берді. Кейін Клодвиг вестготтар мемлекетінің солтүстік бөлігін бағындыру кезінде Сигеберттің көмегіне сүйенді. Сонымен қатар, Клодвигтің католик дініне кіруі де орын алды, оны Рейнс епископы Ремигий шомылдырды және оған оның дінге өтуі туралы хат жазды. Бұл оған көрші христиандардың, сондай-ақ ықпалды дін қызметкерлерінің қолдауын әкелді. Бұдан өзге, Клодвиг жаңа территорияларын христиандастыруға немесе дін қызметкерлері мұнапық деп санайтын ариандықтан құтылуға арналған жаулаулар мен крест жорықтарын жүргізуге мүмкіндік алды.

Күні

496 жылғы шайқастың дәстүрлі күнін Августин Ван де Вивер сынға алды, оның түзетілген мерзімдемесі шайқасты 506 жылға орналастырды. Бұл кеңінен талқыланды және кейбір қазіргі зерттеулерде қолданылады. 506 жылғы дата Григорийдің мерзімдемесімен де сәйкес келеді, ол Кловистің әкесі, Хилдерик I-нің өлімін 491 жылы қайтыс болған Әулие Перпетустың өлімімен бірге шамамен бір уақытта көрсетеді. Осылайша, 491 жылдан 15 жыл өткенде 506 жыл болады. Хилдерик қабірінде 491 жылы қайтыс болған император Зенонның монеталары табылды, бірақ одан кейінгі монеталар жоқ.

Страсбург шайқасы (506)

506 жылы Страсбург шайқасы – бірнеше зерттеушілердің болжамы бойынша, алеманндар мен франктар арасында өткен үшінші шайқас. Нәтижесінде солтүстік алеманндар жеңіліп, франк империясының құрамына енді, ал оңтүстік алеманндар Остгот патшасы Ұлы Теодорихтың қорғауына өтті.

Тарихи дереккөздер

Тарихи дереккөздерде алмандар мен франктар арасындағы үшінші шайқас болуы мүмкін екендігі туралы тек жанама айтылымдар бар. 506/507 жылдары Теодорих Ұлының меровингтер патшасы Хлодвиг I-ге жазған хатында Хлодвигтің алмандармен шайқасқаны туралы сөз болады. Бұл хатта Теодорих қайын сіңілісінен алмандарға деген ашуын басып, тек опасыздық жасағандарды жазалауға және қалған алмандармен соғысты тоқтатуға шақырады. Теодорих соңғыларын өзінің жеке қорғауына алды. Эннодийдің Теодорих Ұлына арналған мадақтауы Теодорихтың алмандар үстінен жеңіске жеткенін әдепсіз түрде баяндайды.

Тарихи негіздер

496 жылы Толбиак шайқасында Аламан тайпасы Клодвигтен ауыр жеңіліс көрді. Осының салдарынан, аламан тайпасының бір бөлігі Меровингтердің қорғауына өтті. Теодорихтің хатынан олар кейін Клодвигпен жасасқан келісімді бұзғандықтан қудаланды және Клодвиг пен аламан тайпасы арасында тағы да шайқастар болды деген болжам жасауға болады. Бірнеше зерттеушілердің пікірінше, 506 жылы аламан тайпасы мен франктар арасында үшінші шайқас өтті. 496 мен 506 жылдар аралығында тағы да қақтығыстар болғаны белгілі. Шайқас орны ешқандай деректе көрсетілмеген; оның Страсбург маңында болғаны бірқатар ғалымдар ұстанатын теория болып табылады. Клодвигтің жеңісі нәтижесінде Аламан жерлерінің солтүстік бөлігі франктарға, ал оңтүстік бөлігі Теодерихтің қорғауына өтті.

Аумақтарды жоғалту

496 және 506 жылдар аралығында франктармен болған қақтығыста жеңіліс салдарынан, солтүстік аламандықтар қоныстанған аймақ, шамасы, алемандық және оңтүстік франкондық диалектілерінің қазіргі шекарасына дейін, ақыры франктердің билігіне бағынды.