Кіріспе

Сот процесін теріс пайдалану – заңдық шаралармен негізделмеген сот ісін немесе процесін теріс пайдалану. Бұл талапкер немесе жауапкердің іс жүргізуіне себеп болатын, сот процесін немесе процедурасын негізсіз немесе орынсыз пайдалану. Бұл жауап берушінің немесе жауапкердің қарсы тараптың заңды түрде ресімделген сот процесін (азаматтық немесе қылмыстық) теріс пайдаланғаны немесе бұрмалағаны туралы талабы болып табылады, бұл талап негізгі заңдық іс-әрекетпен негізделмеген. Ортақ құқық бойынша, бұл қасақана қылмыстық қудалаудан өзгеше құқық бұзушылық ретінде жіктеледі. Бұл сотқа қол жеткізуге арналған құқықтың теріс пайдаланылуы болып табылады. АҚШ-та бұл әділетсіз сот дауын ұту үшін басталатын сот процесі деп сипатталуы мүмкін. Көптеген ортақ құқық юрисдикцияларында сот процесін теріс пайдалану үшін жарамды себептер мыналар болып табылады: 1) процесті пайдаланудың артында жасырын мақсат немесе мотив болуы және 2) іс жүргізудің қалыпты барысында дұрыс емес заңдық процесті пайдаланудағы әрекеттердің болуы. Сот процесін теріс пайдалану қасақана қудалаудан өзгеше, себебі сот процесін теріс пайдалану үшін әдетте қасақаналықты, процестің шығарылуындағы ықтимал себептің болмауын немесе талапкерге қолайлы аяқталуын дәлелдеу қажет емес, бұл шаралардың барлығы қасақана қудалау туралы талапқа қажетті. Әдетте, сот процесін теріс пайдаланатын адам процестің дұрыс мақсатына қол жеткізуге қатысты емес, бірақ әділеттілікке қарсы келетін, мысалы, негізсіз ұстау немесе негізсіз қылмыстық қудалау сияқты, кейбір бұрыс мақсаттарға жетуге мүдделі. Куәгерлерді шақыру, мүлікті тәркілеу, мүлікті орындау, алименттерді алу және басқа да уақытша шаралар – бұл «процесс» түрлерінің ішінде теріс пайдаланылуы мүмкін болып саналады.

Қауіпті қудалаудан ерекшеленетін

Іс жүргізуді теріс пайдалануға байланысты талап арыз, зұлымдықпен қудалауға байланысты талап арызға ұқсас, себебі екеуі де соттар мен құқықтық жүйелерді тиісінше пайдаланбауға негізделген және осыны қамтиды. Екі құқықтық шараның басты айырмашылығы – зұлымдықпен қудалау іс-әрекетті қасақана немесе заңсыз бастаумен байланысты, ал іс жүргізуді теріс пайдалану сот процесі басталып, іс қозғалғаннан кейін заңдық процесті тиісінше пайдаланбауға қатысты. Іс жүргізуді теріс пайдалану – заң бойынша дұрыс емес деп саналатын мақсаттар үшін заңдық процестің дұрыс пайдаланылмауы. Сондықтан, техникалық тұрғыдан алғанда, шақыру нысанындағы сот процесінің өзі, тиісті жағдайларда, іс жүргізуді теріс пайдалану болып есептелуі мүмкін, мысалы, сот процесінің өзін алаяқтық немесе қастандықпен манипуляциялау. Бірақ зұлымдықпен қудалауда, бұрыс әрекет – талап арыздың өзін дұрыс емес және қастандықпен беруі. Зұлымдықпен қудалау үшін қасақаналық, сот процесін бастауда дәлелді себептің болмауы және талапкерге пайдалы болған бұрынғы сот ісінің аяқталуы – қасақана қудалаудың қажетті элементтері болып табылады. Көптеген юрисдикцияларда іс жүргізуді теріс пайдалану бойынша алғашқы дәлелдік базаны құру үшін осы үш элементтің ешқайсысы қажет емес.