Кіріспе
Жеке адамды жазалау мақсатымен дәлелді себепсіз қудалау – жалпы құқық бойынша қасақана жасалған құқықбұзушылық. Процесті теріс пайдалану сияқты, оның құрамына (1) қасақана (және қасақана түрде) заңдық іс (азаматтық немесе қылмыстық) қозғау және оны жалғастыру (немесе қозғауға немесе жалғастыруға себеп болу), (2) дәлелді себепсіз қозғалған және (3) зұлымдықпен қудалау құрбанының пайдасына аяқталған жағдайлар кіреді. Кейбір юрисдикцияларда "зұлымдықпен қудалау" термині қылмыстық іс қозғауды заңсыз бастауды білдірсе, "процесті теріс пайдалану" термині азаматтық іс қозғауды заңсыз бастауды білдіреді. Қылмыстық қудалауды жүзеге асыратын прокурорлар мен судьялар қудалау иммунитеті және сот иммунитеті арқасында зұлымдықпен қудалауға байланысты азаматтық жауапкершіліктен қорғалады. Сонымен қатар, тек шағым беру сот процесін теріс пайдалану болып табылмайды. Процесті теріс пайдаланған немесе бұрмалаған тараптар тек сотқа шағымданумен шектелмейді. Тіпті негізсіз болса да, шағымға қатысты апелляция беру сот процесін теріс пайдалану үшін жеткіліксіз. Тек қана сотқа шағымдану немесе оны жүргізу, тіпті дұрыс емес мақсатта болса да, сот ісін теріс пайдалану бойынша іс қозғау үшін дұрыс негіз болып табылмайды. "Шелдон Аппел Компанисы v. Альберт және Оликер" ісінде (47 Cal. 3d 863, 873, 1989) Калифорния Жоғарғы Соты бірауыздан зұлымдықпен қудалау институтын кеңейтуден бас тартып, былай деп мәлімдеді: "Негізсіз сот процесін қозғау, әрине, дұрыс емес және оны ешқандай жағдайда қолдауға болмайды. Біздің ойымызша, негізсіз сот ісін қозғау мәселесін шешудің тиімді жолы – бастапқы сот процесін жылдам шешуге мүмкіндік беретін шараларды қабылдау және осы алғашқы іс-әрекеттің өзінде негізсіз немесе кешіктірушілік әрекеттер үшін санкциялар салу, ал бірінші іс-әрекет аяқталғаннан кейін зұлымдықпен қудалау бойынша қосымша іс қозғау мүмкіндіктерін кеңейту емес".
Malicious prosecution is a common law intentional tort. Like the tort of abuse of process, its elements include (1) intentionally (and maliciously) instituting and pursuing (or causing to be instituted or pursued) a legal action (civil or criminal) that is (2) brought without probable cause and (3) dismissed in favor of the victim of the malicious prosecution. In some jurisdictions, the term "malicious prosecution" denotes the wrongful initiation of criminal proceedings, while the term "malicious use of process" denotes the wrongful initiation of civil proceedings. Criminal prosecuting attorneys and judges are protected from tort liability for malicious prosecution by doctrines of prosecutorial immunity and judicial immunity. Moreover, the mere filing of a complaint cannot constitute an abuse of process. The parties who have abused or misused the process have gone beyond merely filing a lawsuit. The taking of an appeal, even a frivolous one, is not enough to constitute an abuse of process. The mere filing or maintenance of a lawsuit, even for an improper purpose, is not a proper basis for an abuse of process action. Declining to expand the tort of malicious prosecution, a unanimous California Supreme Court in the case of Sheldon Appel Co. v. Albert & Oliker, 47 Cal. 3d 863, 873 (1989) observed: "While the filing of frivolous lawsuits is certainly improper and cannot in any way be condoned, in our view the better means of addressing the problem of unjustified litigation is through the adoption of measures facilitating the speedy resolution of the initial lawsuit and authorizing the imposition of sanctions for frivolous or delaying conduct within that first action itself, rather than through an expansion of the opportunities for initiating one or more additional rounds of malicious prosecution litigation after the first action has been concluded."
Шығу тегі
Бұл құқық бұзушылық (қазір жойылған) «Патша ешқандай төлем жасамайды» деген ежелгі заң қағидасынан туындайды; яғни, Мемлекет сотқа берген адамның, тіпті ол адам кінәсіз деп табылған жағдайда да, сот шығындарын төлеуге мәжбүр бола алмайтын еді. 1766 жылы «Лондон журналы» былай деп мәлімдеген: «Егер король атынан негізсіз және мазасыз қудалау басталса, онда осы қудалауды бастаған немесе бастауға кеңес берген министрлер кем дегенде кінәсіз азаматқа тиген шығындарды өтеуге міндетті болуы керек».
АҚШ-тың ағылшындық үстемдікті қолдануы
АҚШ-тың 16 штаты қастандықпен қудалау ісінде тағы бір талапты қояды. Бұл талап, көбінесе "ағылшын ережесі" деп аталады, қастандықпен қудалаудың барлық басқа талаптарын орындаумен қатар, сотқа берілудің жалпы салдарынан өзге зиянды дәлелдеуді міндеттейді. Бұл ереже тек әділеттік төлемақысын, мысалы, пайданың жоғалтылуын қамтиды және заңмен өлшеуге келмейтін зиянды (мысалы, қадір-қасиетке келтірілген зиянды) жоққа шығарады.
Канадалық құқық
Канадалық сот жүйесі өзгерді, егер кез келген жеке тұлға жоғарыда көрсетілген талаптарға сай келетін заңдық шара қолданса, ол адамға сот процесі қозғалуы мүмкін. Полицияға, мемлекеттік прокурорларға немесе Бас прокурорға қарсы сот процесі қозғауға болады, себебі олар енді сот ісінен босатылмайды. 2009 жылы Канада Жоғарғы соты Miazga v. Kvello Estate ісін қарастырғанда, қасақана қудалау қылмысының мәніне және оның Канададағы мемлекеттік прокурорларға қалай қатыстырылатынына назар аударды. Сот қасақана қудалау үшін қажетті төрт элементті анықтады: (i) қудалауды жауапкер бастауы керек; (ii) қудалау талапкердің пайдасына аяқталуы керек; (iii) қудалауды бастау немесе жалғастыру үшін жеткілікті және негізді себептер болмауы керек; және (iv) жауапкердің қудалауды бастауына немесе жалғастыруына қатысты зұлым ниет болуы керек. 2014 жылы Квебек апелляциялық соты қылмыстық істер контекстінде жүргізілген келіссөздердің мазмұны қасақана қудалауға байланысты азаматтық сотта дәлел ретінде қабылдалуы мүмкін деген шешім қабылдады, бұл сотта келіссөздерді дәлел ретінде пайдалануға тыйым салатын жалпы ережеге қарамастан. Атап айтқанда, Сот мұндай келіссөздердің мазмұнын дәлел ретінде ұсыну мүмкін екенін, егер ол айыптаудың қылмыстық айыптауды бұрыс мотивациямен бастағанын немесе жалғастырғанын көрсетсе, растады.
Шектеулер
Айта кетерлігі, қасақана қудалау қылмысы тек айыпталушылардың қасақана ниетпен шағымданушылар тарапынан қозғалған негіссіз сот процесінен құтылу құқығын ғана қорғайды. Қоғамдық мүддеге байланысты түрлі себептермен соттар шағымданушылардың айыпталушылар тарапынан көтерілген негіссіз қорғаныстан құтылу құқығын қорғайтын қасақана қорғаныс құралына рұқсат беруден үнемі бас тартып келеді.