Кіріспе

Шіркеу алтарының алдындағы тосқауыл немесе төмен қоршау (сондай-ақ, қасиеттілік қоршауы немесе ғибадатхана қоршауы деп те аталады) – шіркеудегі ғибадатхана мен алтарды, қауым отыратын негізгі залдан және басқа бөліктерден бөліп тұратын, кейде әшекейлі, көбінесе тас, ағаш немесе металдан жасалған төмен жатқан тосқауыл. Көбінесе сызықтың ортасынан қақпа немесе ашық орын болады. Бұл тосқауылдар Рим-католик, Англикан, Лютеран және Методист шіркеулерінде жиі кездеседі, бірақ барлық шіркеулерде де болып қоймайды. Олардың биіктігі әдетте екі фут алты дюйм шамасында болады, төменгі жағында жұмсақ төсенішпен жабдықталған сатысы бар, ал тосқауылдың үстіңгі жағы тізе бүгіп отырған адамның қолын немесе шынтағын тіреуге ыңғайлы. Алтар тосқауыл – бұрынғыдан бері ғибадатхананы бөліп тұрған тосқауылдың қарапайым түрі, ол дін қызметкерлеріне, балалар хорына және алтарға қызмет ететін жандарға арналған, қатаң сақталу деңгейі әртүрлі болған. Бұл тосқауыл протестанттық реформациядан кейін пайда болғанмен, Рим-католик және дәстүрлі протестант шіркеулері, мысалы Англикан, Лютеран және Методист шіркеулері үшін ыңғайлы болып табылады, бірақ көптеген реформаторлық және конфессиялық емес шіркеулер оны жақтырмайды.

Тарих

Шіркеудің құрбандық алтарына жақын аймақ әдетте ерекше қасиетті деп белгіленеді. Иерусалим ғибадатханасында да осындай кедергі болған, ол израильдіктердің ауласын дін қызметкерлерінің ауласынан бөліп тұрған. Templon Кейінгі Антикалық дәуірге тән еді. Армян апостол шіркеуінде литургияның ең қасиетті сәттерінде осы аймақты бөлу үшін пардалар әлі де тартылады. Шығыс православие және оған байланысты рәсімдерде бұл иконостас деп аталатын, үш есігі бар, әр түрлі уақытта жабылуы немесе бір жағына тартылуы мүмкін есіктер мен перделер бар қатты, иконамен жабылған экранға айналды. Алғашқы кедергілер, мысалы, қызыл экран, күрделене түсті. Олар протестанттық реформациядан кейін және Контрреформациядан кейін қауымның ғибадатханада не болып жатқанын жақсы көруіне басымдық берді. Қазір көбінесе төменгі ортақ рельс ғана кедергі болып табылады. Бұл негізінен Контрреформацияның туындысы болғанымен, ол протестант шіркеулерінде пайдалы және қабылданады. Экран 19-ғасырда, Август Пугиннің ынталы шақыруларынан кейін, «Шахтер экрандары және Rood Lofts туралы трактат» және басқа да еңбектерінен кейін шағын қайта жандануды бастан кешірді. Діни ортақ рельстер сияқты ортағасырлық құрылымдар болған, бірақ экранның әртүрлі түрлері одан да көп таралған. Борнхольмдегі Хаследегі шіркеуде «XV ғасырдың сирек кездесетін құрбандық алтарының рельсі» бар деп мәлімделеді; мүмкін, басқа мысалдар сияқты, бұл шын мәнінде кесілген ортағасырлық экран. Қазіргі заманғы форманың шығу тегі бір тарихшы «тұманды» деп сипаттаған, бірақ ол 16 ғасырда Италияда пайда болған. Неміс лютерандары мен Англия шіркеуі де итальяндық нұсқаларын білмей, осылайша оны қабылдады. Англияда рельс жоғары шіркеу мен төменгі шіркеу фракциялары арасындағы қақтығыстардың ошағына айналды, көптеген шіркеулерде олар әртүрлі уақытта қосылып, алынып тасталды және қайта қосылды. Архиепископ Лауд рельстерді қолдады, бірақ ол оларды Англияға енгізген деген жалпы пікір дұрыс емес; ол пуритан дін қызметкерлерінің оларды алып тастауын тоқтатуға тырысты, ал рельстерге деген ықыласы оның өте даулы «алтарь саясатымен» байланысты, ол құрбандық алтарын ортағасырлық орнына қайта орналастырды. Элидің Лаудиан епискобы Мэтью Рен Англияның барлық кезеңінде түрмеде отырды. Рен көптеген ағылшын шіркеулерінде «ескі заманнан бері» кездесетін құрбандық алтарының рельстерін қолдану туралы айыптаудан өзін қорғады. Лаудиандық нұсқауларға сәйкес католик шіркеулері мен англикан шіркеулері қауымды рельске жақындап, олардың алдында тізе бүгіп діни тосын тартуды қабылдауға шақырды, бұл бұрынғы әдеттердің орнын басты. Бұл мәселе Англияда да даулы болды, ал Лаудиандық партия көптеген епархияларда бұған тырыспады. Лютерандық және методистік шіркеулердің көптеген приходтарында құрбандық алтарының рельстерін қолдану жиі кездеседі. Әдетте олардың болуы немесе қолданылуы туралы нақты ереже жоқ, бірақ олар жаңадан салынған шіркеулерде де ортақ белгі болып қала береді. Олардың танымалдылығы көптеген адамдардың Евхаристияны қабылдауда тізе бүгіп отыруды қалауымен байланысты. Алтарь рельсі жоқ қасиетті орындарда кейбір жағдайларда Евхаристияны қабылдауға тізе бүгіп отыруды қалағандар үшін тізе бүгіп отыратын құрылғысы бар тасымалданатын рельс қолданылады.

Католик шіркеуі

Жаңа салынған католик шіркеулерінде бұрынғыда приход шіркеулерінде, әсіресе он тоғызыншы ғасырдың соңындағыларында кең таралған құрбандық үстелінің рельстері сирек кездеседі. Діндарлар қасиетті Евхаристияны алу үшін діни қызметкердің алдында тізе бүгіп тұратын. Екінші Ватикан кеңесінен кейін көптеген приходтар құрбандық үстелінің рельстерін алып тастады, содан кейін кеңес немесе Киелі Тақ бұл өзгерісті бұйырды деген негізсіз пікір пайда болды. Кейбір католиктер мен көптеген сәулетшілер мен жоспарлаушылар осы алып тастауларды, көбінесе діни ғұрып, тарихи және эстетикалық негіздермен сынға алды. Кейбір штаттарда Рим католик шіркеуі құрбандық үстелінің рельстерін алып тастауға қатысты минималистік көзқарас танытса, басқа елдерде, мысалы Ирландияда, жаңа жобалаудың барлық дерлік жағдайларында рельстер алынып тасталды. Көптеген католиктер бұл өзгерістерге қарсылық көрсетті: кейбіреулері ІІ Ватикан кеңесінен бұрынғы ғибадатханаларда құрбандық үстелінің рельстерін және басқа дәстүрлі элементтерді алып тастауға жол бермеу үшін сотқа жүгінді. Барлық католиктер де ғибадатханаға енгізілген өзгерістерді қолдаған жоқ. Кейбіреулері құрбандық үстелінің рельстері кедергі келтіретініне қарсы шығып, көптеген шіркеулер рельстерді алып тастамай-ақ, қарапайым формада діндарлардың толық қатысуына мүмкіндік беретінін айтты. Соңғы кезде тарихи шіркеулерді қалпына келтіру барысында құрбандық үстелінің рельстері қайта орнатылды, себебі Ватикан II оларды алып тастауды талап еткен деген ой – жаңылыс. Рим Миссалының жалпы нұсқаулығында киелі орынның «шіркеуден біршама биіктеп тұруы немесе ерекше құрылымы мен әшекейлеуі арқылы бөлініп тұруы керек» делінген.

Лютеран шіркеулері

Лютерандық дінде, алтарь қоршауы – пастордың күнә жаруын тыңдайтын негізгі орын, ал күнә жару, әдетте, алғаш рет қасиетті Евхаристияны қабылдау үшін талап етіледі.

Методистік шіркеулер

Көптеген методист шіркеулерінде қауым мүшелері ғибадатхана алдында тізе бүгіп қасиетті тамақтанады. Сонымен қатар, көптеген методист приходтарында Күл сәрсенбісінде күл салу рәсімі ғибадатхана алдында өтеді. Ғибадатхана алды – бұл көптеген адамдардың методист литургиясының "Құрбандыққа шақыру" немесе "Христиан шәкірттігіне шақыру" бөлігі кезінде Жаңа Туды сезіну үшін баратын жері. Жаңадан туған кейбір адамдар толықтай қасиеттену үшін ғибадатхана алдына келеді. Ал басқалары күнәларына өкініп, дұға етеді. Осы уақыт ішінде методист пасторы әр адамға рухани кеңес беру үшін ғибадатхана алдында болады.