Өкініш және өңкейлік сезімі

Кіріспе

Өткендегі әрекеттеріне өкініп, қайғы сезіну – адамның өзі жасаған істеріне кешірім сұрап, мазасыздыққа толы эмоциясы. Өкініш – бұл адамның өткенде жасаған, ұятты, зиянды немесе дұрыс емес деп санайтын істеріне өкінуінен туындайтын терең сезім. Өкініш пен кінә сезімі тығыз байланысты, сондай-ақ өзіне-өзі деген ашу сезімімен де қатар жүреді. Адам бұрынғы ісіне немесе іс-әрекетсіздігіне өкінуіне өкініш себеп болуі мүмкін, немесе жасаған немесе жасамаған ісі үшін жазаланған сияқты басқа да салдарларға байланысты болуы мүмкін. Адамдар өкінішін кешірім сұрау арқылы, келтірген зиянды өтеуге тырысу арқылы немесе өзін-өзі жазалау арқылы білдіреді. Заң аясында, қылмыскердің өкініші Батыс әділет жүйелерінде сот процесінде, үкім шығару кезінде, шартты түрде босату кезінде және қалпына келтірушілік әділеттілікте бағаланады. Алайда, қылмыскердің өкініш деңгейін бағалауда эпистемологиялық қиындықтар бар. Өкініш сезімін сезіне алмайтын адамға көбінесе DSM IV TR сипаттаған антиәлеуметтік жеке тұлғалық бұзылысы диагнозы қойылады. Жалпы, психопатиялық қасиеттерді дамыту үшін адам қорқыныш пен өкініш сезімін сезіне алмауы керек. Заң және бизнес салаларындағы мамандар, мысалы, сақтандыру компаниялары, сот процесі мен қаржылық салдарларға байланысты, кешірім сұрау арқылы өкінішті білдіруді зерттеулер жүргізді.

Жалған көріністер

Британ Колумбия университетінің профессоры Лианн тен Бринке басшылығымен жүргізілген зерттеуде қатысушылардың шынайы және жалған эмоциялары мінез-құлық және бет-әлпеттің белгілерін анықтау үшін зерттелді. Бринке және оның әріптестері шын және жалған өкініштің бет-әлпеттері арасында маңызды айырмашылықты анықтады. Жалған өкініш білдірген кезде қатысушылардың сезімдерінің кең ауқымын сезінгендерін, олардың шынайы сезімдерге жақын екенін тапты, ал өкініштің жалған сипаттамалары бақыт пен таңғалу сияқты оң сезімдермен байланысты болды. Өкінішті жалған сипаттауды көрсеткен қатысушылардың сезінген оң эмоциялары толық емес жалғандықтан шынайы сезімдердің ағып шығуымен байланысты болуы мүмкін. Бринке және оның әріптестері қатысушылардың таңғалуын байқады, себебі олар қайғылы көрінуге тырысқанда тек қана қас қабылдарын көтере алды, бұл қатысушылардың ұялуына, шынайы бақытты сезінуіне және күлімсіреуіне себеп болды. Психопаттар әлеуметтік және моральдық нормаларды қабылдамайды, себебі олар кінә, өкініш немесе жазадан қорқу сияқты эмоцияларға бейімделмейді, бұл эмоциялар басқа адамдарға әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, сотта қаралып жатқан қылмыскерлердің бет-әлпеттері қазылардың көзқарасына және, нәтижесінде, үкім шығару шешіміне әсер етеді. Өкініш кінә сезімін білдіруі мүмкін, бұл қазылардың шешіміне әсер етеді, бірақ өкініштің жоқтығы одан да күшті әсер етеді, себебі ол психопатияның бір белгісі болып табылады. Психопатия – адамның тұлғасында жоқ қасиеттердің жиынтығын білдіреді, мысалы, жанашырлық пен өкініштің болмауы. Психопатиялық қасиеттер туралы білім қазылардың ересектер мен жасөспірімдерді қабылдауына әсер етеді. Психопатияны бағалау заң жүйесіндегі сұрақтардың кең ауқымын бағыттау үшін қолданылады, сондықтан тергеушілер психопатиялық дәлелдердің әсерін зерттей бастады. Техас A&M университетінің психология профессоры Джон Эденстің зерттеулеріндегі симуляциялар нәтижесінде ересектер мен жасөспірімдерге психопатиялық қасиеттерді жатқызу осы адамдарды басқалардың қабылдауына айқын теріс әсер ететіні анықталды. Эмпатияны қосу және сөндіру қабілеті психопатияны құрайды деген теорияның бір мәселесі – мұндай теория әлеуметтік жағдайда қолданылатын зорлық-зомбылық пен жазаны психопатия деп жіктеуі мүмкін, себебі олар белгілі бір адамдарға және/немесе топтарға деген эмпатияны тоқтатуды қамтиды. Бұл мәселені шешу үшін әртүрлі жазалау нормалары бар мәдениеттер үшін психопатияны стандарттау тесттерін жасау әрекеті сынға ұшырайды, себебі ол адамдарды дискретті мәдениеттерге жіктеуге болады деген болжамға негізделген, ал мәдени әсерлер шын мәнінде аралас және әр адам әсерлердің мозаикасына тап болады. Психопатия мидағы нақты айырмашылыққа қарағанда, мәдениеттер арасындағы қиялға салынған өткір сызықтар бойынша психиатрияның стандартталуының нәтижесі болуы мүмкін. Профессор Жан Десетидің тұтқынға алынған психопаттардың үлкен үлгілерімен жүргізген жұмысы қосымша түсінік береді. Бір зерттеуде психопаттар адамдарға қасақана зиян келтірілген видеоклиптерді көріп жатқанда сканерленді. Сондай-ақ, олардың ауырсынудың қысқа бейнелерін көруге реакциясы тексерілді. Жоғары психопатиялық топтағы қатысушылар мидың ventromedial prefrontal cortex, amygdala және periaqueductal сұр заттарында айтарлықтай аз белсенділік көрсетті, бірақ бақылау тобына қарағанда striatum және insula-да белсенділік көбірек болды. Екінші зерттеуде психопатиямен ауыратын адамдар өздерін елестету перспективасын қабылдаған кезде мидың ауырсынуға әсер ететін аймақтарында күшті жауап берді, бірақ басқа перспективаны елестету кезінде басқа бақылауларда белсендірілген нейрондық схемаларды – әсіресе вентромедиалдық префронталды қабық пен миндальді қабықты – жұмысқа қабылдамады, бұл олардың эмпатиялық алаңдаушылыққа ие болмауына себеп болуы мүмкін. Зерттеушілер психопатияның жоғары деңгейі бар адамдардың когнитивтік эмпатияның жеткілікті деңгейі бар-жоғын, бірақ аффективті эмпатияны қолдану қабілеті жоқ екенін зерттеді. Психопатияның жоғары көрсеткіштері бар адамдар эмоционалдық эмпатияны көрсетуі аз. Психопатия мен эмоционалдық эмпатияның жоқтығы арасындағы күшті теріс корреляция байқалды. Психопатиялық шкалада жоғары балл алғандар бет-әлпеттегі эмоцияларды тануда кемшілік тапқан жоқ. Сондықтан мұндай адамдар перспективалық сөйлеу қабілетіне ие емес, бірақ жанашырлық таныта алмайды. Шын мәнінде, 2007 жылдың наурыз айында Оңтүстік Калифорния университетіндегі нейроғалым Антонио Р. Дамасио және оның әріптестері ventromedial prefrontal cortex-іне зақым келген адамдардың моральдық жауаптарға эмпатиялық сезіммен жете алмайтынын көрсетті, және моральдық дилеммалармен бетпе-бет келгенде, осы миы зақымдалған пациенттер "мақсатқа жету үшін барлық құралдар жарамды" деген суық жауаптарды берді, бұл Дамасионы олардың бейморальдық қорытындыларға келгені емес, қиын мәселемен бетпе-бет келгенде – бұл жағдайда террористер ұрлаған жолаушылар ұшағын қалаға жеткенше атып түсіру керек пе – олардың миы қалыпты жұмыс істейтін адамдарды мазалайтын қайғысыз шешімдерге келгенін түсінуге әкелді. Оңтүстік Калифорния университетіндегі клиникалық нейроғалым Адриан Рейнге сәйкес, бұл зерттеудің салдарының бірі – қоғам бейморальды адамдарды қалай бағалайтынын қайта қарауы керек: "Психопаттар көбінесе эмпатия мен өкініш сезінбейді. Осы сезімдердің болмауынан адамдар тек қана ақылға сүйенгенде моральдық қиындықтарды шешу қиынға түседі. Бұл олардың жауапкершілік стандарттарынан өзгеше болуын білдіреді ме?". Психопатиялық тұлғалар өкініш немесе өкініш білдірмейді. Бұл теріс нәтижелерге жауап ретінде осы эмоцияны тудыра алмауынан деп есептелді. Алайда, 2016 жылы антиәлеуметтік тұлғалық бұзылысы (сонымен қатар диссоциалдық тұлғалық бұзылысы деп те аталады) бар адамдардың өкініш сезінетіні, бірақ оны мінез-құлқының таңдауына бағыттау үшін қолданбайтыны анықталды. Өкініштің жоқтығы емес, әртүрлі әрекеттерді ойлап табу және олардың нәтижелерін бағалаудағы мәселе болды.

In a study led by Leanne ten Brinke, a professor at the University of British Columbia, participants' genuine and falsified emotions were studied to investigate behavioral and facial cues. Brinke and others found a significant difference in the presence of facial expressions in real and false remorse. With falsified emotions of remorse, they found that the participants experienced a greater range of emotions, which are close to genuine feelings, while deceptive descriptions of remorse were associated with positive emotions, such as happiness and surprise. The positive emotions felt by participants demonstrating a deceptive description of remorse are likely due to the leakage of genuine feelings from incomplete deception. Brinke and others established that participants appeared surprised because they could only raise their eyebrows when trying to appear sad, which then caused the participants to feel embarrassed, feel genuine happiness, and let a smile slip. Psychopaths refuse to adopt social and moral norms because they are not swayed by the emotions, such as guilt, remorse, or fear of retribution, that influence other human beings. Research has shown that the facial expressions of offenders on trial affect the jury's attitude and, in turn, the sentencing decision. While remorse may present guilt that may influence a jury's decision, a lack of remorse influences the jury even more because it is one trait of psychopathy. Psychopathy represents a configuration of traits that are missing within a person's personality, such as a lack of empathy and remorse. Knowledge of psychopathic traits has been shown to affect how jurors perceive adult and juvenile offenders. Assessments of psychopathy are introduced to direct a relatively wide variety of questions in the legal system, so investigators have started examining the effects of psychopathy evidences. Through simulations in studies by John Edens, who is a psychology professor at Texas A&M University, data suggests that attributing psychopathic traits to adult and juvenile offenders can have a noticeable negative effect on how these individuals are viewed by others. One problem with the theory that the ability to turn empathy on and off constitutes psychopathy is that such a theory would classify socially sanctioned violence and punishment as psychopathy, as these entail suspending empathy towards certain individuals and/or groups. The attempt to get around this by standardizing tests of psychopathy for cultures with different norms of punishment is criticized in this context for being based on the assumption that people can be classified in discrete cultures while cultural influences are in reality mixed and every person encounters a mosaic of influences. Psychopathy may be an artefact of psychiatry's standardization along imaginary sharp lines between cultures, as opposed to an actual difference in the brain. Work conducted by Professor Jean Decety with large samples of incarcerated psychopaths offers additional insights. In one study, psychopaths were scanned while viewing video clips depicting people being intentionally hurt. They were also tested on their responses to seeing short videos of facial expressions of pain. The participants in the high psychopathy group exhibited significantly less activation in the ventromedial prefrontal cortex, amygdala, and periaqueductal gray parts of the brain, but more activity in the striatum and the insula when compared to control participants. In a second study, individuals with psychopathy exhibited a strong response in pain affective brain regions when taking an imagine self perspective, but failed to recruit the neural circuits that were activated in controls during an imagine other perspective—in particular the ventromedial prefrontal cortex and amygdala—which may contribute to their lack of empathic concern. Researchers have investigated whether people who have high levels of psychopathy have sufficient levels of cognitive empathy but lack the ability to use affective empathy. People who score highly on psychopathy measures are less likely to exhibit affective empathy. There was a strong negative correlation, showing that psychopathy and lack of affective empathy correspond strongly. found those who scored highly on the psychopathy scale do not lack in recognising emotion in facial expressions. Therefore, such individuals do not lack in perspective talking ability but do lack in compassion
In fact, in an experiment published in March 2007 at the University of Southern California neuroscientist Antonio R. Damasio and his colleagues showed that subjects with damage to the ventromedial prefrontal cortex lack the ability to empathically feel their way to moral answers, and that when confronted with moral dilemmas, these brain damaged patients coldly came up with "end justifies the means" answers, leading Damasio to conclude that the point was not that they reached immoral conclusions, but that when they were confronted by a difficult issue – in this case as whether to shoot down a passenger plane hijacked by terrorists before it hits a major city – these patients appear to reach decisions without the anguish that afflicts those with normally functioning brains. According to Adrian Raine, a clinical neuroscientist also at the University of Southern California, one of this study's implications is that society may have to rethink how it judges immoral people: "Psychopaths often feel no empathy or remorse. Without that awareness, people relying exclusively on reasoning seem to find it harder to sort their way through moral thickets. Does that mean they should be held to different standards of accountability?" Psychopathic individuals do not show regret or remorse. This was thought to be due to an inability to generate this emotion in response to negative outcomes. However, in 2016, people with antisocial personality disorder (also known as dissocial personality disorder) were found to experience regret, but did not use the regret to guide their choice in behavior. There was no lack of regret but a problem to think through a range of potential actions and estimating the outcome values.

Кешірім

Өкінішті сезіну кешірім сұраудың маңызды бөлігі болып табылады, ал өкініштің күштілігі кешірім сұраудың тиімділігіне әсер етеді. Тиімді кешірім сұрау жағымсыз салдарды азайтады және кешірімге байланысты танымдық және мінез-құлық өзгерістерін жеңілдетеді. Кешірім мен өкініш арасындағы делдал ретінде жанашырлықты қарастыратын және өкінішті кешірім сұраудың қажетті бөлігі деп есептегенде, жанашырлықтың өкінішті сезіну мен кешірімді байланыстыратынын күтуге болады. Өкініш адамның жаман әрекеттерінен психологиялық түрде зардап шегуін көрсетеді, бұл жәбірленушінің жанашырлық сезіміне ортақ болып, одан кейін кешірім білдіруіне әкелуі мүмкін. Өкініштен гөрі, өзіндік айыптау психологиялық денсаулыққа кері әсер етеді. Өкініш – кінә, өкініш және қайғы-қасірет сезімдерін қамтиды. Кешірімнің барлық жағымсыз сезімдерді жоя қоймауы мүмкін, бірақ ол ашу мен ренішті азайтуға, ал көңіл көшіру, өкініш және қайғы-қасірет сезімдерін жоймауға бағытталған. Микки Фишердің зерттеуіне сәйкес, өзіне жасаған қателіктері үшін кешірім сұраған адамдар өкініш немесе өкініш сезімін сақтап қалуы мүмкін. Тәжірибелік сатып алулар қанағаттанбаған мүмкіндіктерге өкінуді тудырса, материалдық сатып алулар сатып алушының өкінішіне себеп болады, яғни адам өз сатып алған заттарын басқа мүмкін сатып алулармен және басқа адамдардың сатып алғандарымен салыстырып, ойланып отырады. Мұндай салыстырулар бастапқы мақсаттан алған қанағатты азайтады. Бұрынғы зерттеулер көрсеткендей, іс-әрекетке өкіну қысқа мерзімде күшті болады, ал әрекетсіздікке өкіну уақыт өте келе күшейеді және адамның өмірін басып алады. Неке, жұмыс және білім сияқты өмірлік маңызды шешімдер көбінесе өкініштің себебі болады. Күнделікті өмірден көрініп тұрғанындай, күнделікті қабылданатын шешімдер өкініштің ең көп кездесетін себептері болып табылады. Маркетинг директорлары сатып алушының өкінішінің әсерін біледі және маркетингтік стратегияларды жоспарлау кезінде оны өздерінің пайдасына қолданады. Материалдық сатып алуға өкіну сезімі, тәжірибелік сатып алуға қарағанда, сатып алудың негізгі факторларының ауырлығына байланысты. Томас Гиллович пен Эмили Розенцвигтің зерттеулеріне сүйенсек, материалдық сатып алулар өкінішке әкелуі мүмкін, ал тәжірибелік сатып алулар уақыт өте келе сатып алушыға көбірек қанағат әкеледі.

The perception of remorse is essential to an apology, and the greater the perception of remorse the more effective the apology. An effective apology reduces negative consequences and facilitates cognitive and behavioral changes associated with forgiveness. With empathy as the mediator between apologies and forgiveness and remorse as the essential part to an apology, one can expect empathy to mediate perceived remorse forgiveness. Remorse may signal that one is suffering psychologically because of one's negative behavior, which leads to empathy from the victim, who may then express forgiveness. Self condemnation, more so than remorse, is said to be associated with poor psychological well being. Remorse captures feelings of guilt, regret, and sorrow. Forgiveness does not eliminate all negative feelings, but it may entail the reduction of bitter and angry feelings, not feelings of disappointment, regret, or sorrow. A study by Mickie Fisher found that people who forgive themselves for serious offenses may continue to harbor remorse or regret. While experiential purchases bring about regrets of a missed opportunity, material purchases result in buyer's remorse, which means that a person dwells on how their material purchase measure up to other purchases they could have made and how it compares with other people's purchases. These comparisons diminish satisfaction from the original purpose. Past research explains that regrets of action are intense, but only in the short term, while regrets of inaction gains intensity over time and dominates people's experience. Major life choices, such as marriage, jobs, and education, are often the focus of regret. Everyday experience suggests that everyday decisions are the most frequent causes of regret. Marketing directors know the effects of buyer's remorse, and use it to their advantage when planning marketing strategies. The regret felt over choosing a material over an experiential purchase depends on the pain of the factors underlying the purchase. Based on research by Thomas Gilovich and Emily Rosenzwig, material purchases are more likely to lead to regret, while experiential purchases give the buyer more satisfaction even over time.