"Линзмандар сағасы"

Кіріспе

1948–54 жылдар аралығындағы Е. Е. "Док" Смит жазған ғылыми-фантастикалық романдар сериясы.

"Ленсман" сериясы – американдық автор Е. Е. "Док" Смиттың ғылыми-фантастикалық романдарының сериясы. Ол 1966 жылғы "Хьюго" сыйлығының "Барлық уақыттағы үздік серия" номинациясында екінші орынды иеленді, бірақ Исаак Азимовтың "Foundation" сериясына есе жіберді.

Сюжет

Бұл серия қазіргі уақыттан екі миллиард жыл бұрын басталып, жақын болашақта жалғасатын Трипланетарлықтан басталады. Әлемде ежелгі арисиандардан басқа тіршілік формасы жоқ, арисиандардың туған планетасынан басқа планеталар да санаулы. Бейбіт арисиандар ой-қиялын дамыту үшін физикалық қабілеттерінен бас тартты. Бұл серияның негізгі болжамы, кітап жазылған кездегі жұлдыз эволюциясы теорияларына сүйенсек, планеталар өте сирек пайда болады, сондықтан біздің Бірінші және Екінші галактикаларымыз, миллиардтаған планеталарымен, бірегей. Эддориялықтар – билікке құмар, диктаторлық нәсіл, біздің галактикамыз бен оның серік галактикасы (Екінші галактика) бір-бірінен өтіп бара жатқанын байқағаннан кейін біздің әлемімізге келді. Бұл миллиардтаған планеталардың пайда болуына және олардың кейбіреулерінде тіршілік дамуына әкеледі. Эддориялықтар осы тіршілік формаларына үстемдік ету арқылы билік пен бақылау құмарлығын қанағаттандыруға мүмкіндік алады. Эддориялықтар арисиандарға шамалас ой-қиялына жеткенімен, олар көбінесе физикалық күшке сүйенеді, оны төмен тұрған нәсілдердің иерархиясы өздерінің иелігінде жүзеге асырады. Олар ғаламдағы көптеген нәсілдерді, арисиандармен бірге бейбіт өркениет құруды көздеген, өздерінің билік күштеріне жем ретінде қарастырады. Арисиандар Эддориялықтардың біздің әлемімізге басып кіргенін анықтап, екі нәсілдің де теңдігіне байланысты, бірін-бірін жоймастан, бірін-бірін жоя алмайтынын түсінеді. Арисиандар ақылды тіршілікке қабілетті әрбір әлемде жасырын көбею бағдарламасын бастайды, ерекше назарды төрт планетаға – Жерге (Телл), Велантия III, Ригель IV және Палейн VII-ге аударады, Эддориялықтарды жоюға қабілетті нәсілді құру үмітімен. "Трипланетарлық" Жердегі көбею бағдарламасының ерте тарихын, ежелгі заманнан бастап жұлдызаралық алғашқы ғарыш кемесінің ашылуына дейінгі бірнеше жауынгерлер мен сарбаздардың өмірін көрсетеді. Оған алғашқыда "Трипланетарлық" деген атпен жарық көрген қосымша қысқа роман қосады, ол "Бірінші Линзашы" романына көпір ретінде қызмет етеді. Онда екі түрлі көбею желісінің өзара әрекеттесуі мен табиғаты сипатталады. Бірі "Киннисон" деген атаудың кейбір түрлерін алып жүрсе, екіншісі "қызыл қола түстес қоңыр шашы мен алтын ұсақталған, ақшыл-қоңыр көздерімен" ерекшеленеді. Екі желі Арисиандық көбею жоспары оларды біріктіргенге дейін араласпайды. Екінші кітап, "Бірінші Линзашы", Галактикалық патрульдің алғашқы құрылуы мен "Теллдан" (Жер) Бірінші Линзашы Виргиль Самске берілген алғашқы Линзаға қатысты. Сэмс пен Родерик Киннисон екі көбею желісінің мүшелері және екеуі де табиғи көшбасшылар, ақылды, күшті және қабілетті. Арисиандар Самс, Трипланетарлық қызметтің басшысы, Арисиандық планеталық жүйеге келсе, Галактикалық патрульді құруға қажетті құрал берілетінін мәлімдейді. Бұл құрал – Линза. Арисиандар оған Линзаға лайықсыз ешбір тұлғаға оны киюге рұқсат етілмейтінін, бірақ ол және оның мұрагерлері оның көптеген қабілеттерін өздері ашуға тиіс екенін уәде етеді. Линза оны киген адамға түрлі ой-қиялы қабілеттерін береді, соның ішінде шетелдік планеталарда заңды орындау үшін және әртүрлі тіршілік формалары арасындағы байланыс алшақтығын жою үшін қажеттілерін. Ол ойды оқу және телепатиялық қабілеттерді ұсынады. Оны иесінен басқа ешкім кие алмайды, оны киген кез келген адамды өлтіреді, тіпті қысқаша тигізу де өте ауыртпалық тудырады. Линзаны ой-қиялы сапаларын тексеру және өзіне көмектесе алатын адамдарды анықтау құралы ретінде пайдаланып, Виргиль Сэмс басқа жұлдыздық жүйелердегі нәсілдер мен түрлерге барып, олардың ішіндегі ең жақсыларын жалдап, Галактикалық патрульдің ядросын құрайды. Олардың қарсыластары доминанттық иерархияға негізделген кең таралған өркениет екені анықталады және жаңа планеталарды бақылауға алу үшін ұйымдасқан қылмысты қолданады. Серияда бұрын-соңды жазылған ең үлкен ғарыш шайқастары бар. Бүкіл әлемдер кездейсоқ жойылады. Ғарыш кемелерінің үлкен флоты қанды соғыспен күреседі. Екі галактиканың ғарышкерлері "Азаматтық" және "Боскон" жауларының жақтастары болып бөлінеді. Ғасырлар өтіп, ақыр соңында асыл тұқымды малдың соңғы ұрпағы дүниеге келеді. Төрт "ең жақсы" планетаның әрқайсысында жеке адам өзінің Арисиандық дайындығының шектерін түсінеді және "екінші кезең" дайындығын іздеуге оралу қажеттігін түсінеді, бұл кейінірек тек ой-қиялы күшімен өлтіру қабілетін қамтиды; көру сезімін пайдаланбай-ақ тікелей сезіну арқылы көруге мүмкіндік беретін "сезгі қабілеті"; ойларды ізсіз бақылауға алу, соның ішінде естеліктерді ізсіз өзгерту қабілеті; назарды толық бөліп, бір уақытта әрбір міндетке толық назар аудару қабілеті; және ойларын жақсы үйлестіріп, жоғары ойлау қабілеті. Көбею бағдарламасы аяқталуға жақын келгенде, адамдар ең жақсы таңдау ретінде таңдалады; сонымен қатар, басқа үш планетадағы көбею бағдарламалары тоқтатылады, ал олардың соңғы өкілдері жоспарланған серіктерімен кездеспейді. Кимбалл Киннисон толықтыратын адамдық көбею бағдарламасының өнімі, Кларисса Макдугаллмен кездесіп үйленеді. Ол әдемі, икемді денелі, қызыл шашты медбике, кейіннен Линзасын алған алғашқы адам әйелі болады. Олардың балалары, бір ұл және екі жұп қос ұстаздар, Линзаның балалары болып өседі. Олардың көбеюінде "адамзаттың әлсіздігінің әрбір түрі ақыры алынып тасталды". Олар Линзаның екінші кезеңінде оқытылған күштермен дүниеге келеді. Олар миллиардтаған жылдар бойы дамыған барлық тіршілік иелері арасында Арисияны оның нағыз түрінде көретін жалғыз тіршілік иелері және Эддориялықтардың қорғаныс экранына енуге қабілетті жалғыз адамдар. Алғашқы оқудан өткеннен кейін, олар "үшінші кезең" Линзашылары деп сипатталады, адамзаттан асып, ешбір қалыпты адамға мүмкін емес ой-қиялы мен сезімдерге ие болады. Жаңа ғалым болса да, олар Арисиандардан гөрі тиімді болуы керек және олардың өзіндік әдістерін мен қабілеттерін "біз [Арисиандар] білмейтін" дамытуы керек. Негізгі жаңалық олар ойды біріктіруге тырысқанда келеді. Олар өздерінің ойларын біріктіріп, бір ойлық бірлік құра алатынын жасайды. Арисиандар оны "әлемдегі ең жақсы туынды" деп сипаттайды және оны жасаған олардың өзі оның күштерінен көп нәрсені білмейтінін айтады. Линзаның балалары, Галактикалық патрульдің миллиондаған Линзашыларының ой-қиялы күшімен бірге, Эддориялықтарды жою және әлемді Азаматтық үшін қауіпсіз ету үшін Арисиандардың ниеттенген құралы болып табылады. Галактикалық патруль, осылай жұмыс істеуге шақырылып, бірінші рет біріккенде, зор ой-қиялы күшін тудыра алатын миллиардтаған тіршілік иелерін қамтиды. Арисиандар осыған өздерінің зор ой-қиялы күштерін қосады. Бірлік жиналған күшті Эддориялықтардың қалқандарының бір кішкентай нүктесіне шоғырландырады. Эддориялықтардың қалқандары және Эддориялықтардың Жоғары Кеңесі жойылды. Бұл Арисиандардың өздері жете алмайтын жалғыз нәрсе екені айтылады, бірақ оны іске асырмаса, Эддориялықтар ақыры үстемдікке ие болып, Арисиандарды жеңіп алар еді. Арисиандар Азаматтықтың жаңа қорғаушылары ретінде болашақта шектеусіз болуы үшін Космостан кетеді.

The series begins with Triplanetary, beginning two billion years before the present time and continuing into the near future. The universe has no life forms aside from the ancient Arisians, and few planets besides the Arisians' native world. The peaceful Arisians have foregone physical skills in order to develop contemplative mental power. The underlying assumption for this series, based on theories of stellar evolution extant at the time of the books' writing, is that planets form only rarely, and therefore our First and Second Galaxies, with their many billions of planets, are unique. The Eddorians, a dictatorial, power hungry race, come into our universe from an alien space time continuum after observing that our galaxy and a sister galaxy (the Second Galaxy) are passing through each other. This will result in the formation of billions of planets and the development of life upon some of them. Dominance over these life forms would offer the Eddorians an opportunity to satisfy their lust for power and control. Although the Eddorians have developed mental powers almost equal to those of the Arisians, they rely instead for the most part on physical power, which has come to be exercised on their behalf by a hierarchy of underling races. They see the many races in the universe, with which the Arisians were intending to build a peaceful civilization, as fodder for their power drive. The Arisians detect the Eddorians' invasion of our universe and realize that the two races are too evenly matched for either to destroy the other without being destroyed themselves. The Eddorians do not detect the Arisians, who begin a covert breeding program on every world that can produce intelligent life, with particular emphasis on the four planets Earth (Tellus), Velantia III, Rigel IV, and Palain VII, in the hope of creating a race that is capable of destroying the Eddorians. Triplanetary incorporates the early history of that breeding program on Earth, illustrated with the lives of several warriors and soldiers, from ancient times to the discovery of the first interstellar space drive. It adds an additional short novel (originally published with the Triplanetary name) which is transitional to the novel First Lensman. It details some of the interactions and natures of two distinct breeding lines, one bearing some variant of the name "Kinnison", and another distinguished by possessing "red bronze auburn hair and gold flecked, tawny eyes". The two lines do not co mingle until the Arisian breeding plan brings them together. The second book, First Lensman, concerns the early formation of the Galactic Patrol and the first Lens, given to First Lensman Virgil Samms of "Tellus" (Earth). Samms and Roderick Kinnison are members of the two breeding lines and they are both natural leaders, intelligent, forceful, and capable. The Arisians make it known that if Samms, the head of the Triplanetary Service, visits the Arisian planetary system he will be given the tool he needs to build the Galactic Patrol. That tool is the Lens. The Arisians further promise him that no entity unworthy of the Lens will ever be permitted to wear it, but that he and his successors will have to discover for themselves most of its abilities. The Lens gives its wearer a variety of mental capabilities, including those needed to enforce the law on alien planets, and to bridge the communication gap between different life forms. It can provide mind reading and telepathic abilities. It cannot be worn by anyone other than its owner, will kill any other wearer, and even a brief touch is extremely painful. Using the Lens as a means to test mental qualities and identify individuals able to help him, Virgil Samms visits races and species in other star systems, recruiting the best of them and forming the nucleus of a Galactic Patrol. Their opponents are discovered to be a widespread civilization based on dominance hierarchies and using organized crime to assume control of new planets. The series contains some of the largest scale space battles ever written. Entire worlds are almost casually destroyed. Huge fleets of spaceships fight bloody wars of attrition. Alien races of two galaxies sort themselves into the allied, Lens bearing adherents of "Civilization" and the enemy "Boskone". Centuries pass, and eventually the final generations of the breeding program are born. On each of the four "best" planets, a single individual realizes the limits of his Arisian training and perceives the need to return to seek "second stage" training, which it is later shown to include the ability to slay by mental force alone; a "sense of perception" which allows seeing by direct awareness without the use of the visual sense; the ability to control minds undetectably, including the ability to alter memories untraceably; the ability to perfectly split attention in order to perform multiple tasks with simultaneous focus on each; and the ability to better integrate their minds for superior thinking. As the breeding program nears its conclusion, humans are selected as the best choice; at the same time, the breeding programs of the other three planets are terminated, and their penultimates never meet their planned mates. Kimball Kinnison meets and marries the product of the complementary human breeding program, Clarissa MacDougall. She is a beautiful, curvaceous, red haired nurse, who eventually becomes the first human female to receive her own Lens. Their children, a boy and two pairs of fraternal twin sisters, grow up to be the five Children of the Lens. In their breeding, "almost every strain of weakness in humanity is finally removed". They are born already possessing the powers taught to second stage Lensmen. They are the only beings of Civilization ever to see Arisia as it truly is and the only individuals developed over all the existence of billions of years able finally to penetrate the Eddorians' defense screens. After undergoing advanced training, they are described as "third stage" Lensmen, transcending humanity with mental scope and perceptions impossible for any normal person. Although newly adult, they are now expected to be more competent than the Arisians and to develop their own techniques and abilities "about which we [the Arisians] know nothing". The key discovery comes when they try mind merging. They discover they can merge their minds to effectively form one mental entity called the Unit. The Arisians describe this as the "most nearly perfect creation the universe has ever seen" and state that they, who created it, are themselves almost entirely ignorant of its powers. The Children of the Lens, together with the mental power of unknown millions of Lensmen of the Galactic Patrol, constitute the Arisians' intended means to destroy the Eddorians and make the universe safe for Civilization. The Galactic Patrol, summoned to work together in this way for the first time, contains billions of beings who in total can generate immense mental force. The Arisians add their own tremendous mental force to this. The Unit focuses the accumulated power onto one tiny point of the Eddorians' shields. The Eddorian shields are destroyed along with the Eddorian High Council. It is stated that this was the only thing the Arisians could not have done by themselves, but without its accomplishment the Eddorians would have eventually turned the tide and beaten the Arisians. The Arisians remove themselves from the Cosmos in order to leave the Children of the Lens uninhibited in their future as the new guardians of Civilization.

Ленсман (1984 жылғы фильм)

Lensman: Lensman құпиясы (SF新世紀レンズマン) – 1984 жылы түсірілген жапон анимациялық фильмі. Бұл фильм серияның еркін бейімделуі. Оған 1988 жылы Harmony Gold компаниясы дубляж жасады. 1990 жылы Streamline Pictures компаниясы осы фильмді қайта дубляждады, көптеген дауыс берушілер бұрынғыдай қатысты.

Галактикалық патрульдің линзашы

Галактикалық патруль: Lensman (GALACTIC PATROL レンズマン) – Lensman романдары негізінде жасалған жапондық аниме телесериалы. 25 бөлімнен тұратын бұл сериал Жапонияда 1984 жылдың 6 қазанынан 1985 жылдың 8 тамызына дейін көрсетілді.

Жапонияда

1984 жылғы ұзақ мерзімді театрлық анимация және анимациялық телесериал екеуі де мангаға бейімделді. Фильмнің манга нұсқасын Мориби Мурано жасады, ол үш томдық болып шықты. Мицуру Миураның телесериалдан жасаған мангасы Weekly Shonen Magazine журналында жарияланып, кейін үш tankoubon кішкентай томда қайта басылды. Осы екі манганың ағылшын тіліне аудармасы әлі жарық көрген жоқ.

Фильм

2008 жылы Рон Говардтың Imagine Entertainment және Universal Pictures компаниялары автордың мұрагерлерімен Ленсман сериясын киноға түсіру құқығы үшін келіссөздер жүргізді. Келіссөздер 18 айға жаңаруға болатын опция бойынша өтті. Ақпан айында Сан-Францискода өткен WonderCon конвенциясында Babylon 5 сериалының авторы Дж. Майкл Страчински Говардтың құқықты сатып алғанын растады және оның жобаға қатысқаны туралы қысқаша айтты. Жоба бойынша жұмыс сол маусымда басталды, бірақ Страчински кейін 2014 жылдың сәуірінде Universal компаниясы жобаны тым қымбатқа түсетініне байланысты тоқтатқанын және құқықтар мұрагерлерге қайтарылғанын жазды.

Ойындар

Сериал "Ленсман" және "Трипланетар" үстел ойындарына (board wargames) бейімделген. Біріншісін Филип Н. Притчард жасаған. GURPS Lensman: GURPS рольдік ойын жүйесі үшін керемет ғарыш операсы 1993 жылы Steve Jackson Games компаниясы шығарды.

Құрмет көрсетулер мен пародиялар

Смиттің білімімен, 1949 жылы Рэндалл Гаррет "Көрермендер артындағы линзашы" пародиясын жазды. Гаррет сондай-ақ өз Лорд Дарси әңгімелерінде Линзаларға сілтеме жасады, онда осындай линзалар "Сэр Эдвард Элмер" сиқыршысы ойлап тапқан Король хабаршыларының таңбасы болды. Гарри Харрисон 1973 жылы "Галактика рейнджерлерінің жұлдыз жарғышы" атты әзілді және толыққанды пародиясын жазды. DC Comics әлеміндегі Жасыл Фонарь корпусы Линзамендерге көп ұқсастықтарды ұсынады, бірақ бастапқы редакторы (Жулиус Шварц) кез келген байланысты жоққа шығарды. Кейінгі авторлар Линзамендер сериясына тікелей сілтеме жасайтын кейіпкерлерді қосты, мысалы, Арисия және Эддор сияқты ғарыздық Жасыл Фонарьлар. Роберт Хайнлайнның "Жануардың саны" романында басты кейіпкерлер Линзаменмен кездеседі. Романның "Панкераны қуу" деген басқа нұсқасында Линзамен оқиғасының кеңейтілген түрі бар.