Кіріспе
Заңдық процесс – төреші немесе судья тараптар ұсынған дәлелдерді және құқықтық негіздемелерді, соның ішінде қарсы тараптардың немесе дауласушылардың ұсынған аргументтерін қарастырып, қатысушы тараптардың құқықтары мен міндеттерін анықтайтын шешімге келу үшін жүргізілетін заңдық процедура. Заңдық шешім беру процесі би байқауларында, телешоуларда және басқа да жарыс алаңдарында да қолданылуы мүмкін, онда қатысушылар бағаланып, рейтингтеледі және жеңімпаз анықталады.
Adjudication is the legal process by which an arbiter or judge reviews evidence and argumentation, including legal reasoning set forth by opposing parties or litigants, to come to a decision which determines rights and obligations between the parties involved. Adjudication can also refer to the processes at dance competitions, in television game shows and at other competitive forums, by which competitors are evaluated and ranked and a winner is found.
Құқықтық процестер
Сот төрелігі – "дауды шешудің заңдық процесі" деп анықталуы мүмкін. Сот отырысында үкімді немесе қаулыны ресми түрде беру немесе жариялау; сондай-ақ, қабылданған үкім немесе шешім. Соттың іс бойынша тараптарға қатысты қаулысын тіркеуі. Бұл соттың тараптарға хабарлама жасағаннан кейін, даулы мәселе бойынша заңдық дәлелдерді тыңдауын білдіреді. Бұл – белгілі бір мәселені анықтаумен тең. Ол барлық тараптардың талаптары қарастырылып, аяқталғанын көрсетеді. Кейбір жағдайларда, сотқа шақыруға орнына, сот төрелігіне жүгіну – балама заңдық процедура болып табылады.
Австралия
Әр мемлекет пен аумақ төлем қауіпсіздігін қамтамасыз ететін заңнаманы қабылдады, ол 1999 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатымен басталып, құрылыс жұмысының барысында туындаған талаптарды қарауды қамтиды. Әр юрисдикциядағы заңнама арасында қолданылатын шарттардың көлемі және қарау рәсімі бойынша айтарлықтай үйлесімсіздіктер бар. Дегенмен, барлық юрисдикциялардағы қарау процедуралары дауды келісімшарттың тиісті шарттарына сәйкес түпкілікті шешуге дейін уақытша шара болып табылады.
Жаңа Оңтүстік Уэльс
Құрылыс және құрылыс индустриясының төлемдерін қамтамасыз ету туралы 1999 жылғы заң Жаңа Оңтүстік Уэльсте 2000 жылғы 26 наурызда күшіне енді және осы күні немесе одан кейін басталган барлық құрылыс келісімшарттарына қолданылады. Заңнамадан шығуға келісімшарт жасау мүмкін емес. 2013 жылы Заңға енгізілген өзгерістер кері күшінде емес, бірақ одан бұрынғы өзгерістер кері күшінде. Заң тау-кен жұмыстарына қолданылмайды, алайда кен оқу орнының жұмысына қосымша құрылыс жұмыстарына қолданылады. Заң сондай-ақ 1989 жылғы Тұрғын үй құрылысы туралы заңның мағынасындағы тұрғын үй иесі үшін жасалған жұмыстарға қолданылмайды. Жаңа Оңтүстік Уэльсте 2016 жылғы Probuild Constructions (Aust) Pty Ltd v Shade Systems Pty Ltd ісі Brodyn Pty Ltd v Davenport (2004) ісіне қарсы шешім шығарды, ол сот араласуы негізгі және маңызды талаптарды бұзу жағдайларымен ғана шектеледі деп шешім қабылдаған болатын.
Квинсленд штаты
Құрылыс және құрылыс индустриясы төлемдері туралы 2004 жылғы заң (BCIPA) 2004 жылдың қазан айында Квинсленд штатында күшіне енді. Заңмен белгіленген арбитраж процедурасы арқылы талапкер төлемдерге қатысты дауларды шешуге құқылы. Бұл заң құрылыс, сондай-ақ тауарлар мен қызметтерді жеткізуге байланысты шарттарды, жазбаша немесе ауызша келісімдерді қамтиды. BCIPA Квинсленд құрылыс қызметтері бөлімшесі – Құрылыс және құрылыс индустриясы төлемдері агенттігімен реттеледі.
Виктория
Соттасу – Австралияның Виктория штаты үкіметі енгізген салыстырмалы түрде жаңа процесс, ол құрылыс келісімшарттары немесе қосалқы келісімшарттар, сондай-ақ құрылыс саласында тауарлар мен қызметтерді жеткізу келісімшарттары бойынша төлем талаптарын жылдам қарауға мүмкіндік береді. Бұл процесс құрылыс саласындағы кәсіпорындардың қаржы ағынын қамтамасыз ету мақсатында жасалды, соның нәтижесінде тараптар ұзақ және қымбат сот процесіне немесе арбитражға тартылмайды. Ол 2002 жылғы Құрылыс және құрылыс индустриясы төлемдерінің қауіпсіздігі туралы заңмен реттеледі. Құрылысшылар, қосалқы мердігерлер және жеткізушілер соттасу өтініші білдіретін уәкілетті органды мұқият таңдауы керек.
Ұлыбритания
Құрылыс саласындағы тиісті заңнама Ұлыбританияда 1996 жылғы Тұрғын үй жәрлігі, құрылыс және жаңарту туралы заң (1996 жылғы 53-тарау), кейіннен 2009 жылғы Жергілікті демократия, экономикалық даму және құрылыс туралы заңның 8-бөлімімен толықтырылған. Құрылыс шартының кез келген тарапы шарт бойынша туындаған дауды үшінші тарапқа төрелікке жіберуге құқылы, егер сот немесе төреші бұл мәселе бойынша бұрыннан шешім қабылмаған болса, төрешінің шешімі міндетті болып табылады. Заңда "төрелік" немесе "төреші" ұғымдары анықталмаған, бірақ төрешінің міндеті – "әділдікпен" әрекет ету (108-баптың 2-тармағы, е-тармақшасы). 1998 жылғы Құрылыс шарты бойынша ережелер (Англия және Уэльс) негізінде құрылған "Құрылыс шарты бойынша схема" құрылыс шартына қатысты төрелік шараларының жиынтығын қамтиды, егер шарттың өзінде заң талаптарына толық сәйкес келетін төрелік шаралары көзделмесе. Шотландияда 1998 жылғы Құрылыс шарты бойынша ережелер (Шотландия) қолданылады. Төрелікке берілуге лайықты дау болу үшін "тартыс немесе келіссөздер процесінен нақты мәселе туындап, оған шешім қабылдау қажеттігі анық болуы керек". 1996 жылғы Заңның 108(3)-бабы және Құрылыс шарты бойынша схеманың 23(2)-тармағында "төрешінің шешімі тараптар үшін міндетті болып табылады және олар дау сот арқылы, төрелік арқылы немесе тараптар арасындағы келісім арқылы аяқталғанға дейін оған сәйкес әрекет етуге міндетті" делінген. "Шабуылдап алу" (smash and grab) талабы дегені – жобаның құрылыс кезеңінің соңында, бірақ соңғы есеп дайын болмас бұрын үлкен аралық төлем туралы өтініш беру тәжірибесін білдіреді, ал "шабуылдап алу" төрелігі термині мұндай талаптар бойынша аралық төлемге жауапкершілікке қатысты бірнеше төрелік шешімдерде қолданылған.
Таңдалған жағдайлар
2010 жылы үй иесі Чарльз Вишарттың құрылыс шартына қатысты екі мәрте сот шешімі шығарылған іс бойынша Жоғары сот екінші төрешінің бірінші төреші пікір білдірген және шешкен деп санайтын, бірақ бастапқы сот шешіміне қатысты "мүлдем қажетсіз" болған және оның құрамына кірмейтін мәселе бойынша шешім қабылдауына рұқсат берді. Басқа жағдайларда төрешінің шешімі міндетті болып табылады және шешілген мәселе қайта көтерілмейді, бірақ төреші оған жүктелген сот шешімі шегінен шығып кетсе, оның пікірлері шешімнің міндетті бөлігі болып табылмайды. 2012 жылғы Herbosh Kiere Marine Contractors Ltd. мен Dover Harbour Board ісіне сілтеме жасай келгенде, Мэтт Моллой "заңмен белгіленген сот шешімі" және "шарт бойынша сот шешімі" арасындағы айырмашылықты атап өтеді. Аталған іс, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дувер портына торпеда атылуын тоқтату үшін суға батырылған кеменің қалдықтарын алып тастауды талап ететін кеме апатын жою туралы келісімшартқа қатысты болды. Сот төрешінің өкілеттіктерін асырып кеткенін анықтады, нәтижесінде төрешінің шешімі күшін жойды.
Денсаулық сақтау
"Талаптарды қарау" – сақтандыру саласында қолданылатын, ұсынылған талаптарды сақтандыру шартының талаптарымен салыстырып, оларды төлеу немесе қабылдамау процесін білдіретін сөз. Талаптарды қарау процесіне сақтандырылған тұлғадан талапты қабылдау, содан кейін талаптарды өңдеу және шешім қабылдау үшін бағдарламалық құралдарды пайдалану немесе оны қолмен жүзеге асыру кіреді. Егер бұл процесс бағдарламалық құралдар немесе интернет-платформа арқылы автоматты түрде жүргізілсе, онда талаптарды қарау процесі "автоматты қарау" деп аталады. Талаптарды автоматтандыру тиімділікті арттырып, қолмен қарауға қажетті шығындарды азайтады. Көптеген талаптар қағаз түрінде ұсынылады және сақтандыру қызметкерлері оларды қолмен өңдейді. Талаптарды қарау процесі аяқталғаннан кейін, сақтандыру компаниясы көбінесе талап иесіне оның нәтижесі туралы хат жібереді. Бұл хат, кейде "төлем туралы хабарлама" деп те аталады, талаптың мақұлданғаны немесе қабылданбағаны туралы мәлімдеме қамтиды. Егер компания талапты қабылдамаса, аймақтық заңнамаға сәйкес, оның себебін түсіндіруге міндетті. Компания сондай-ақ, талапқа енген әрбір қызметтің қалай төленгені туралы егжей-тегжейлі ақпаратты қамтитын пайдалану туралы түсіндірілме жібереді. Сақтандыру компаниялары талаптар мақұлданған жағдайда, төлемдерді қызмет көрсетушілерге немесе олардың есеп айырысу қызметіне жібереді. Осы контексте талаптарды қарау процесі "медициналық есеп айырысу бойынша көмек көрсету" деп те аталады.
Түпнұсқалық зерттеулер (жұмыс)
Америка Құрама Штаттарында сотқа беру процедурасы – бұл тексеруден кейін тікелей жүргізілетін процесс, онда тексеру нәтижелері үміткерге қауіпсіздік мақұлдағысы берілуі керек пе, әлде ол қоғамдық сенімді қажет ететін лауазымға лайықты ма екені анықталады. Бұл лауазым көбінесе ұлттық қауіпсіздікке байланысты, және білімді және жауапты адамды талап етеді. Адам қоғамдық сенімді қажет ететін лауазымға жарамсыз деп танылса да, сезімтал емес лауазымға лайықты болуы мүмкін. Дегенмен, адам кез келген лауазымға жарамсыз деп танылуы мүмкін. Америка Құрама Штаттары Әскери-теңіз күштерінің Орталық Сот шешімі қабылдау орталығынан: "Сотқа беру – бұл жеке тұлғаның адалдығы, сенімділігі және сенуге болатындығын қамтамасыз ету үшін барлық қолжетімді ақпаратты қарау және бағалау процесі, соның нәтижесінде ұлттық қауіпсіздік ақпаратын сеніп тапсыру немесе сезімтал міндеттерге тағайындау ұлттық қауіпсіздіктің мүддесіне жарайды ма екені анықталады."
Төтенше жағдайға қарсы іс-қимыл
Соттау – "дабылдың себебін қозғатқан материалдың немесе құрылғының түрін немесе мәнін нақты анықтау процесі, сондай-ақ осы материалдың немесе құрылғының тудыруы мүмкін қауіпті бағалау және оған байланысты қосымша шаралар қажеттігін анықтау".
Кәмелетке толмаған балаға қатысты
Кәмелетке толмаған балаға қатысты, "сотқа берілген" термині әдетте, қылмыстық әрекеттер жасаған және оған жауапты болуға сенім білдірілетін заңды қамқоршысы жоқ, соттың қарауындағы балаларды білдіреді. Баланың тәуелділікке түсіп қалғандығы немесе қарым-қатынас үзілгендігі туралы сот шешімі балаға қызметтер қажеттігін анықтауға әкелуі мүмкін. АҚШ штаттарының әрқайсысында баланы сотқа беру процедурасы әртүрлі. Аризона штатының заңдарында "қос сотталған бала" деп "баланың тәуелді деп танылған немесе тәуелділік туралы өтінішті қарау кезеңінде соттың қарауына уақытша берілген, сондай-ақ қылмыстық немесе түзетілмейтін әрекет жасады деп айыпталған немесе анықталған бала" деп анықталған. Иллинойс штатының заңынша, "сотқа берілген" дегеніміз – Жастар соты баланың "қараусыз қалған, зәбір көрген, тәуелді, уәкілетті араласуды қажет ететін кәмелетке толмаған, қылмыскер кәмелетке толмаған немесе нашақорлыққа ұшыраған" деп жариялаған шешімді шығарған.