Кіріспе

Итальяндық-американдық аниматор Уолтер Бенджамин Ланц (27 сәуір 1899 – 22 наурыз 1994) – американдық суретші-мультфильмші, аниматор, продюсер және режиссер. Ол «Уолтер Ланц Продакшнз» студиясын құрғандығымен және Вуди Вудпекерді жасағандығымен әйгілі.

Алғашқы жылдары және анимациядан басталуы

Ланц Нью-Рошельде, Нью-Йорк штатында, Италиядан келген иммигранттар Франческо Паоло Ланцтың (бұрын Ланца) және Мария Гервасидің (атын Джарвис деп өзгерткен, жағымсыз қараулардың алдын алу үшін) отбасында дүниеге келді. Франческо Паоло Ланц Италияның Кастильоне Косентино қаласынан, ал Мария Герваси – Калитри қаласынан шыққан. Уолтердің әкесі азық-түлік дүкенінің иесі болды. Оның анасы Мария, Уолтердің кіші інісі Майкл Ланц дүниеге келген кезде қайтыс болды. Әкесі Франческо көп ұзамай денсаулығына байланысты жұмыс істей алмай қалды, сондықтан Уолтер жас кезінде дүкенді басқаруға мәжбүр болды. Джо Адамсонның "Уолтер Ланцтың өмірі" атты кітабында айтылғандай, Ланцтың әкесіне иммиграциялық қызметкер жаңа тегін берген. Уолтер Ланц әрқашан сурет салуға қызығушылық танытып, 12 жасында пошта арқылы тапсырыс беріп сурет салу курсын бітірді. Оған Винсор МакКейдің "Герти динозавры" атты анимациялық қысқа фильмі үлкен әсер етті. Автомеханик болып жұмыс істеген кезде Ланц алғашқы мүмкіндігіне қол жеткізді. Бай клиент Фред Кафка гараждың жарияланым тақтасындағы оның суреттерін ұнатып, Ланцтың Нью-Йорк өнер студенттері лигасынан білім алуына қаржы жұмсады. Кафка сондай-ақ оған Уильям Рэндольф Херстке тиесілі "New York American" газетінде көшірмеші болып жұмысқа орналасуға көмектесті. Ланц газетте жұмыс істеп, кешкі уақытта сурет салу мектебіне қатысты. 16 жасқа келгенде Ланц режиссер Грегори Ла Кава басқаратын "International Film Service" студиясының анимация бөлімінде жұмыс істеді. Содан кейін Ланц Джон Р. Брей студиясында "Jerry on the Job" сериалында жұмыс істеді. 1924 жылы Ланц өзінің алғашқы мультсериалы "Dinky Doodle" фильмін жасап, анимациялап, тіпті оның ішінде "Күлшегір" (1925) және "Қызыл қалпақша" (1925) атты танымал анимациялық қысқаметражды фильмдерді де түсірді. 1924 жылы Ланц Джордж "Вернон" Сталлингсті Брей студиясының өндіріс жетекшісі лауазымынан ауыстырды. Досы Роберт Г. Вигноланың шақыруымен Ланц Голливудқа көшіп келді. 1927 жылы Брей студиясы жарнамалық фильмдер түсіретін студияға айналғаннан кейін, ол Пинто Колвигпен бірге өзінің мультфильм студиясын ашуға тырысты, бірақ олардың дыбыстық мультфильмдері шығарылмады. Осы уақытта ол режиссер Фрэнк Капрамен қысқа уақыт жұмыс істеді және Мак Сеннет комедиялары үшін сценарий жазушы болды. Ол сондай-ақ, түрлі жұмыстар істеді, соның бірі – жеке жүргізуші.

Освальд дәуірі

1928 жылы Ланц Чарльз Б. Минцтің шақыруымен "Универсал Пикчерз" компаниясының "Oswald the Lucky Rabbit" мультсериалының режиссері болып жұмысқа орналасты. Сол жылдың басында Минц пен оның жекжаттысы Джордж Винклер Уолт Дисней студиясының бірнеше аниматорларын өз студияларында жұмыс істеуге көндірген. "Universal" президенті Карл Лэммл Минц пен Винклердің жұмысына қанағаттанбай, оларды жұмыстан шығарды және Освальд мультфильмдерін "Universal" студиясында өндіруді шешті. Лэммлмен сөйлескен кезде Ланц, егер ол Лэммлді покерде жеңсе, мүліктің иесі болатынына уәде алды. Тағдырдың құдайындай, Ланц бәсекеде жеңіске жетіп, Освальд оның мүлігіне айналды. Ланц Винклер студиясынан аниматор Том Палмер және музыкант Берт Фиске сияқты алғашқы қызметкерлерінің көпшілігін алды, бірақ ең маңыздысы, ол сериалды дамытуға көмектесу үшін Нью-Йорк аниматоры Билл Ноланды таңдады. Ноланның бұрынғы жұмыстарына панорамалық фонды ойлап табу және жаңа, ыңғайлы "Феликс мысық" мультфильмін жасау кірді. Нолан "резеңке шланг" анимациялық стилін жетілдіргенімен әйгілі болды (және осы күнге дейін солай). 1929 жылдың қыркүйегінде Ланц өзінің алғашқы мультфильмін – "Race Riot" шығарды. 1933 жылы мүліктің иесі Ланц болды. 1935 жылы ол Ноланмен жолдары айырылды. Ланц анимация бөлімін қадағалаумен шектеліп қалмай, "Universal" компаниясына мультфильмдерді жеткізетін тәуелсіз продюсер атанды. 1940 жылы ол өзімен бірге жұмыс істеген кейіпкерлердің құқықтарын талқылауда болды.

Вуди Дроппекр дәуірі

Освальд өзінің ықыласын жоғалтқанда, Ланцқа жаңа кейіпкер қажет болды. Meany, Miny және Moe (үш жаман мінезді шимпанзе), Baby Face Mouse, Snuffy Skunk, Doxie (комикалық такса) және Jock пен Jill (Warner Brothers-тің Bosko-ға ұқсайтын маймылдар) – Ланц пен оның командасы ойлап тапқан кейіпкерлердің бір бөлігі болды. Бір кейіпкер, Энди Панда, ерекше көзге түсіп, 1939–1940 жылдарғы өндіріс маусымының басты жұлдызына айналды. Ағашқұс Вуди Вудпекер алғаш рет 1940 жылдың 25 қарашасында «Кнокаут» атты Энди Панданың қысқаметражды фильмінде пайда болды. Бір жылға жетпей, 1941 жылдың 29 тамызында Ланц Ренода актриса Грейс Стаффордқа үйленді (бұрын Дорис Холлистерге үйленген және одан баласы болған). Ланцтың өзі айтуынша, ол кейіпкерді бал айы кезінде жақын жердегі ранчода ойлап тапқан. Ол және Стаффорд үнемі үйдің шатырына соғып тұратын ағашқұстың дыбысын естіп отырған. Грейс Уолтерге осы құсты мультфильм кейіпкері ретінде пайдалануды ұсынды. Оның кеңесін қабыл алып, Ланц, сәл күмәнмен болса да, ертедегі Даффи Дакқа ұқсас ағашқұс кейіпкерін жасады. Вуди Вудпекер бірден танымал болды және 1941 жылы жеке сериясын алды. Ланц Алекс Лови Вуди үшін бастапқы дизайнды жасады деді, бірақ студиядағы көптеген аниматорлар Бен Хардауэйдің бұралаң кейіпкерлерді ұнатып жүргенін (соның ішінде Багс Баннидің алдын ала нұсқасын жасаған) айтты. Хардауэй Вудидің прототипін дауыстаушы Мел Бланкке көрсетіп, оның пікірін сұрады, ол әзілдеп: «Мен көрген ең қорқынышты нәрсе» деді. Мел Бланк Вудиге алғашқы үш мультфильмде дауыс берді. Бланк Warner Bros. компаниясымен толық келісімшартқа отырғаннан кейін, оны Вудидің дауысы ретінде Дэнни Уэбб алмастырды, ол Уэббтің орнына Кент Роджерс келгенге дейін «Pantry Panic» мультфильмінде ғана дауыстады. Роджерс екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, Дик Нельсон 1943 жылғы «Ration Bored» мультфильмінде Вудиге дауыс берді. Содан кейін, 1951 жылға дейін барлық мультфильмдерде Бланктың ерекше күлкісі қолданылып келді. 1948 жылы Ланц студиясы «The Woody Woodpecker Song» атты хит әнді жазды, онда Бланктың күлкісі естіледі. Ән «Wet Blanket Policy» фильмінде пайда болды. Мел Бланк Ланцтан жарты миллион доллар талап етіп, оның рұқсатынсыз дауысын кейінгі мультфильмдерде қолданғанын мәлімдеді. Сот Ланцтың пайдасына шешім шығарды, Бланк өзінің дауысына немесе еңбегіне авторлық құқықтарды рәсімдемегенін айтты. Ланц істі жеңгенімен, Бланк апелляция берген кезде соттан тыс келісімге келіп, Ланц Вуди Вудпекерге жаңа дауыс іздеуді бастады. 1950 жылы Ланц анонимді кастинг өткізді. Ланцтың әйелі Грейс Вудиге дауыс беруді ұсынды, бірақ Ланц оны қабылдамады, өйткені Вуди ер адам кейіпкері еді. Грейс мүлдем көңілі тоймай, жасырын кастингке түсіріп, студияға жіберді. Дауыстың артында кім тұрғанын білмей, Ланц Вуди Вудпекер үшін Грейстің дауысын таңдады. Грейс Вудиге 1972 жылы өндіріс тоқтағанға дейін дауыс берді және Вуди емес мультфильмдерде де өнер көрсетті. Бастапқыда Грейс Вудиге экранда көрсетілмей дауыс берді, өйткені Вуди Вудпекерді әйелдің дауыстағанын білгенде көрермендердің көңілі қалдырады деп ойлады. Бірақ ол көп ұзамай Вуди Вудпекердің дауысы ретінде таныла бастады және 1958 жылғы «Misguided Missile» мультфильмінен бастап оның есімі экранда көрсетілді. Оның Вуди нұсқасы 1940 жылдардағы маньяк Вудиге қарағанда мейірімдірек және достық болды, ал Ланцтың суретшілері кейіпкерді жаңа мінезге сәйкес қайта жасады. Грейс Вудидің танымал күлкісін де жазды, ол 1950 жылғы «Puny Express» мультфильмінен бастап қолданылды, бірақ ашылу титрлерінде Мел Бланктың «Кім келді?» деген дауысы естілді. Ланцтың мультфильмдерін шығаратын Universal студиясымен жақсы қарым-қатынасы жаңа меншік иелері компанияны Universal International-ға айналдырғанда және Universal компаниясының көптеген саясатын тоқтатып, бұзылды. Жаңа басшылық Ланц кейіпкерлеріне лицензиялық және тауарлық құқықтарды иеленуді талап етті. Ланц бас тартты және 1947 жылдың соңында бас компаниядан шығып, 1948 және 1949 жылдың басында United Artists арқылы 12 мультфильм шығарды. Қаржылық қиындықтар Ланцты 1949 жылы студиясын жабуға мәжбүр етті. Universal International компаниясы Ланцтың UA мультфильмдерін (және бірнеше бұрынғыларын) тоқтату кезінде қайта шығарды және ақырында 1951 жылы өндірісті қайта бастаған Ланцпен келісімге келді.

Жаңа режиссерлер, жаңа стильдер

Режиссер Текс Эвери Warner Bros. және Metro Goldwyn Mayer студияларында ең керемет, қарқынды стильді дамытты. Уолтер Ланц оны Ланц студиясына келуге көндірді, онда ол 1954–55 жылдары төрт мультфильм түсірді: Crazy Mixed Up Pup, Sh h h h h h, және Chilly Willy мультфильмдері I'm Cold және The Legend of Rockabye Point. Эверидің мультфильмдерге деген ерекше көзқарасы Ланц студиясының қызметкерлеріне әсер етті және Ланц мультфильмдерін уақытша жандандырды; The Legend of Rockabye Point және Crazy Mixed Up Pup мультфильмдері «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 1950 жылдардың басынан бері Уолтер Ланц 1940 жылдардағы туындыларын ерекшелендірген әсем, көркемдік фондар мен стильдерді пайдаланбай, жылдамдатып және арзан жұмыс істеді. Ланц үнемдеуге мәжбүр болды, сондықтан Эвериге енді төлей алмады. Еңбекақысы бойынша дау Эверидің студиядан кетуіне әкеп соқты, бұл Эверидің театрлық анимациядағы мансабының аяқталуымен аяқталды. Эвери үш жаңа Chilly Willy сюжеттік тақтасын қалдырды; оларды кейін режиссер Алекс Лови мультфильмдерге айналдырды. Лови 1959 жылы Ханна-Барбера телемультфильмдер компаниясына жұмыс істеу үшін кетіп қалды. Paramount және Terrytoons сияқты басқа студиялардың анимациялық бөлімдеріне жас, креативті директорлар тағайындалса, Уолтер Ланц 1930 және 1940 жылдардағы тәжірибелі режиссерлерді бағалады. Ланц Ловидің орнына Дисней режиссері Джек Ханнаны тағайындады. Ханна студияға өзінің жеке юморын әкелді, бірақ көп ұзамай Ланц студиясының төмен стандарттарына көңілі толады: «Уолтер Ланц өте жақсы, мейірімді адам. Ол дамыған таланттарды таңдауда өте жақсы еді. Бір ғана қиындық, Диснейде жұмыс істегеннен кейін, бұл тек жұмыс болды. Сізбен жұмыс істеген адамдар Диснеймен салыстырғанда екінші деңгейде болды және қосымша күш-жігер күтілмеді. Мен мұндайға үйренген жоқпын. Сондықтан мен онда көңілім толады». 1962 жылы Ханнаның орнына тағы бір тәжірибелі маман, Сид Маркус келді.

Кейінгі мансап

Уолтер Ланц өзінің ескі театрлық мультфильмдерін 1957 жылы «The Woody Woodpecker Show» (1957-58) телеарнасына ұсынды. Әр жарты сағаттық бағдарламада Ланцтың өзі шоуды жүргізіп, анимация процесін көрсеткен жаңа тікелей эфирдегі бөлімдер болды. Алғашқыда ABC телеарнасында көрсетілген, кейіннен 1966 жылға дейін жергілікті станцияларға таратылды. «Вуди Вудпикер Шоу» 1970 жылы Ланцтың тікелей эфирдегі қатысуынсыз және 1976 жылы NBC телеарнасының сенбілік таңғы бағдарламалар тізіміне қайта оралды. Ланц Вьетнам соғысы кезінде әскерлерге ойын-сауық көрсетіп, ауруханада жатқан ветерандарды аралады. Уолтер Ланц арнайы эффекттер аниматоры Джордж Палдың жақын досы болды. 1960 жылдардың соңында басқа киностудиялар анимациялық бөлімдерін жапты, соның салдарынан Ланц театрлар үшін мультфильмдер жасаған екі продюсердің біріне айналды (екіншісі – DePatie Freleng Enterprises). Ланц 1972 жылы студиясын жапты, себебі ол оларды өндіруді жалғастыру және бизнесте қалу экономикалық тұрғыдан мүмкін емес екенін түсіндірді, себебі инфляцияның өсуі оның табысын кемітті, ал Universal оның ескі мультфильмдерін қайта шығару арқылы қалған сұранысты қанағаттандырды. Зейнетке шыққаннан кейін Ланц өзінің мүлігін басқаруды медиаға лицензия беру арқылы жалғастырды. Ол сурет салуды және бояуды жалғастырып, Вуди Вудпикердің суреттерін жылдам сатты. Сонымен қатар, ол өзінің аймағындағы «Кішкентай лига» және басқа да жастар ұйымдарымен жұмыс істеді. 1982 жылы Ланц Смитсонов институтының Америка тарихы ұлттық мұражайына 17 экспонат сыйлады, олардың ішінде 1940 жылы мультфильм кейіпкерінің тұңғыш көрсетілімінде пайда болған Вуди Вудпикердің ағаштан жасалған моделі де болды. Ланцтар ауруханалар мен басқа да мекемелерге барып, онда Уолтер Вудиді салып, Грейс науқастарға Вудидің күлкісін көрсетті. 1980 және 1990 жылдары Ланц Ұлттық студенттік кино институтының кеңесші кеңесіне мүше болды. 1990 жылы Вуди Вудпекер Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызбен марапатталды. 1993 жылы Ланц Санта-Кларитадағы Валенсиядағы Калифорния өнер институтында аниматорларға арналған 10 000 долларлық шәкіртақы мен сыйлық қорын құрды. Ланц 1994 жылдың 22 наурызында 94 жасында жүрек жеткіліксіздігінен Калифорния штатының Бербанк қаласындағы Сент-Джозеф медициналық орталығында қайтыс болды.

Кейіпкерлер

Уолтер Ланц мультфильмдері мен комикстеріндегі кейіпкерлер: Освальд Бақытты Қоян (бұрын), Энди Панда, Аю отбасы, Мэгги мен Сэм, Мау мен Пау, Ғарыш тышқаны, Вуди Дропник, Инспектор Виллоуби, Гомер Көгершін, Суық Вилли, Кішкентай Сегіз шар, Чарли Тауық, Картун, Уолли Морж және тағы да көптеген кейіпкерлер.

Марапаттар

1959 жылы Ланц Лос-Анджелес қалалық кеңесі тарапынан "Американың ең көрнекті анимациялық фильмдерін жасаған суретшілердің бірі" деп құрметтелді. 1970 жылы Ланц Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығын алды. 1973 жылы халықаралық анимациялық қоғам ASIFA/Голливуд оған өздерінің Энни сыйлығын табыс етті. 1979 жылы оған "өзінің ерекше анимациялық фильмдері арқылы әлемнің түкпіл-түкпіліне қуаныш пен күлкі сыйлағаны үшін" арнайы "Оскар" сыйлығы берілді. Бұл сыйлықты алған екінші аниматор болды (алғашқысы Уолт Дисней, ол оны үш рет алды, ал Чак Джонс 1995 жылы үшінші болып бұл құрметке ие болды). 1986 жылы ол Голливудтың Даңқ аллеясында өз жұлдызына ие болды.