Карл Менгердің "Экономика негіздері": Австрия мектебінің бастауы

Кіріспе

Карл Менгердің "Экономика қағидалары" (Grundsätze der Volkswirtschaftslehre; 1871) – экономист Карл Менгердің еңбегі, ол австриялық экономика мектебінің негізін қалаушы деп есептеледі. Бұл кітап шекті пайдалылық теориясын дамытқан тұңғыш заманауи еңбектердің бірі.

Қорытынды

Менгер тауарлардың шекті пайдалылығы, еңбектің кірісі емес, олардың құндылығының көзі деген теориясын ұсынды. Бұл маргиналистік теория классикалық экономистерді ұзақ уақыттан бері толғандырып келген алмаз-су парадоксын шешті: адамзат судың маңыздырақ болғанына қарамастан, алмазды одан әлдеқайда құндырақ деп санайды. Менгер экономикалық шешімдерді қабылдаудағы белгісіздікті баса көрсетті, "homo economicus" немесе өзінің шешімдеріне әсер ететін барлық жағдайлар туралы толық хабардар болған рационалды адамға сүйенудің орнына. Бұл классикалық және неоклассикалық экономикалық ойдан елеулі айырмашылық болды. Менгер мұндай толыққанды білімнің жоқ екенін, сондықтан барлық экономикалық әрекет тәуекелмен байланысты екенін мәлімдеді. Кәсіпкерлердің рөлі – ақпаратты жинап, бағалау және осы тәуекелдерге қатысты әрекет ету еді. Менгер экономикадағы белгісіздіктің түбінде уақыт тұрғанын түсінді. Өндіріс уақытты қажет ететіндіктен, өндірушілер өнімдеріне деген сұраныс пен ұсынысқа толық сенімді бола алмайды. Осылайша, дайын өнімнің бағасы өндіріс шығындарымен сәйкес келмейді, себебі екеуі де уақыт бойынша әртүрлі нарықтық жағдайларды көрсетеді. Адам Смит және басқалардың еңбек құндылық теориясы осы мәселені шешуге ұмтылған, ал марксистік экономика мектебі әлі де осы теорияға сүйенеді. Еңбек құндылық теориясы бойынша, заттың құны оны өндіруге жұмсалған еңбекке, соның ішінде еңбекке қосымша оқытуға немесе инвестицияларға байланысты. Неоклассикалық экономистердің пікірінше, еңбек құндылық теориясы еңбектің әртүрлі түрлері үшін құнның өзгеруін түсіндіре алмады, сондай-ақ табылған заттардың өндірілген заттардан неліктен құндырақ болатынын да түсіндіре алмады. Тауардың бағасы – өндірістің орташа құны, сондықтан кейбір тауарларды табу мүмкін, бірақ тауар табу заманауи өндіріс процестерінде сирек кездеседі. Құнның көзі ретінде шекті пайдалылық, затқа деген қажеттілік жеке деңгейде, жалпы деңгейден гөрі құндылықты анықтайды дегенді білдіреді. Бұл жеке сананың экономикалық құндылықтың бастауы екенін көрсетеді. Менгер шекті пайдалылық теориясын қабылдағанымен, ол басқа неоклассикалық экономистердің жұмысынан да айырмашылықтар жасады. Ең маңыздысы, ол математикалық әдістерді қолдануды қабылдамады, экономиканың міндеті экономикалық құбылыстардың нақты сандық көрсеткіштерін емес, олардың мәнін зерттеу екенін айтты.

Menger advanced his theory that the marginal utility of goods, rather than labor inputs, is the source of their value. This marginalist theory solved the diamond water paradox that had been puzzling classical economists: the fact that mankind finds diamonds to be far more valuable than water although water is far more important. Menger stressed uncertainty in the making of economic decisions, rather than relying on "homo economicus" or the rational man who was fully informed of all circumstances impinging on his decisions. This was a deviation from classical and neoclassical economic thought. Menger asserted that such perfect knowledge never exists, and that therefore all economic activity implies risk. The entrepreneurs' role was to collect and evaluate information and to act on those risks. Menger saw that time was the root of uncertainty within economics. As production takes time then producers have no certainty on the supply or demand for their product. Thus the price of the finished product bears no resemblance to the costs of production, since the two represent market conditions at very different points in time. The labour theory of value was the explanation that had been reached by Adam Smith among others, and the Marxist school of economics still relies on this theory. The labour theory of value was that the value of an object was reliant on the labour that had gone into producing it, including any training or investment that supplemented the labour. According to neoclassical economists the labour theory of value could not explain fluctuating values for different kinds of labour, nor did it explain how found goods could be more valuable than extracted goods. As the price of a commodity is the average cost of production, it includes the fact that a tiny proportion of commodities may be found, although finding goods is hardly typical of modern manufacturing processes. Marginal utility as the source of value meant that the perceived need for an object was seen to be dictating the value, on an individual rather than a general level. The implication was that the individual mind is the source of economic value. Although Menger accepted the marginal utility theory, he made deviations from the work of other neoclassical pioneers. Most importantly he fundamentally rejected the use of mathematical methods insisting that the function of economics was to investigate the essences rather than the specific quantities of economic phenomena.

Қабылдау

Людвиг фон Мизес бұл кітапты австриялық экономика мектебіне ең жақсы кіріспе деп атады.