Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд заңгері және жазушысы (1745–1831)
Scottish lawyer and writer (1745–1831)
Генри Маккензи ФРСЕ (1745 жылдың тамызы – 1831 жылдың 14 қаңтары, Эдинбургте туып, сол жерде қайтыс болды) – шотланд заңгері, романист және жазушы, кейде Солтүстіктің Аддисоны деп есептеледі. Көбінесе автор ретінде еске алынса да, оның негізгі табысы заңгерлік қызметінен түсті, бұл 1804–1831 жылдары Шотландия бойынша салықты бақылаушы лауазымына тағайындалуына әкелді, осы лауазым оған жазуға деген құмарлығын қанағаттандыруға мүмкіндік берді.
Henry Mackenzie FRSE (August 1745 – 14 January 1831, born and died in Edinburgh) was a Scottish lawyer, novelist and writer sometimes seen as the Addison of the North. While remembered mostly as an author, his main income came from legal roles, which led in 1804–1831 to a lucrative post as Comptroller of Taxes for Scotland, whose possession allowing him to follow his interest in writing.
Өмірбаян
Маккензи 1745 жылғы 26 шілдеде Эдинбургтегі Либертон Уиндте дүниеге келді. Оның әкесі, доктор Джошуа Маккензи, Эдинбургтің көрнекті дәрігері, ал анасы Маргарет Роуз Найрнширдің ескі әулетінен шыққан. Маккензидің әулеті Инверлаэл Маккензилері арқылы Кинтейлдің ежелгі барондарынан тараған. Маккензи жоғары мектепте білім алып, Эдинбург университетінде құқық тағылымдарын оқыды. Ол содан кейін Джордж Инглис Редхоллға (Редхоллдың Джон Александр Инглис әкесінің әкесі) шәкірт болды, ол қазына ісін басқаруда тәждің адвокаты қызметін атқарды. Инглис Эдинбургте Ниддри Уиндте, Корольдік жолдан, Маккензидің отбасылық үйінен біршама қашықтықта кеңсесіне ие болды. 1765 жылы ол құқық тағылымдарын алу үшін Лондонға жіберілді, ал Эдинбургке оралғаннан кейін Грассмаркеттегі Коугейтхедте жеке құқық кеңсесін ашты, көрінеу Инглиспен серіктес ретінде (бірақ каталогтарда бәсекелес ретінде көрсетілген), сонымен бірге ол тәждің адвокаты ретінде де жұмыс істеді. Маккензи бірнеше жыл бойы баспагерлерді өзінің алғашқы және ең танымал туындысы – «Сейілімді адам» романына қызықтыруға тырысты, бірақ олар одан бас тартты. Соңында Маккензи оны 1771 жылы анонимді түрде жариялады, бірақ ол бірден сәттілікке ие болды. «Сейілімді адам» – Лондонға барып, оның әділдігін пайдаланғандардың қолына түскен, нәзік пейілділікпен билік ететін әлсіз жаратылыс. Кітаптағы сезімталдық автордың Стерн және Ричардсонмен таныс екенін көрсетеді, бірақ сэр Уолтер Скотттың бағалауынша, оның туындысында олардың сюжеттік құрылымы, юморі және кейіпкерлері жетіспейді. Бат қаласынан келген Экклс есімді дін қызметкері кітаптың авторымын деп мәлімдеді, өз сөзін көптеген түзетулер мен жоюлар салынған қолжазбамен растады. Кейін Маккензидің есімі ресми түрде жарияланды, бірақ Экклс кейбір адамдарды сендірген сияқты. 1773 жылы Маккензи екінші романын – «Әлемдік адамды» жариялады, оның кейіпкері «Сейілімді адам» болғандай, «әдептілік сезімінің әрбір сезіміне тұрақты түрде бағынған». Джулия де Рубинье (1777) – хаттар түрінде жазылған роман. Оның драмалық туындыларының біріншісі – «Тунис ханзадасы» 1773 жылы Эдинбургте сәтті қойылды, бірақ басқалары сәтсіз аяқталды. Маккензи Эдинбургтегі әдеби клубқа мүше болды, онда «The Spectator» үлгісіндегі мақалалар оқылды. Бұл апталық «Mirror» (1779 жылғы 23 қаңтар – 1780 жылғы 27 мамыр) газетінің құрылуына әкелді, оның редакторы және бас жазушысы Маккензи болды. 1785 жылы осыған ұқсас «Lounger» газеті жарық көрді, ол екі жылға жуық уақыт бойы жарық көрді және Роберт Бернсқа арналған алғашқы құрметтердің бірін қамтыды. 1783 жылы Маккензи Эдинбург Корольдік қоғамын құрушылардың бірі болды. 1812–1828 жылдары оның әдеби президенті, 1828–1831 жылдары вице-президенті болды. Ол сол кезде Грассмаркеттен Browns Square-те тұратын «қазынадағы адвокат» деп тізілген. Маккензи торилердің жақтасы болды. Ол Француз революциясының ілімдеріне қарсы тұру мақсатында жазылған көптеген трактаттарды жазды, «Брут» псевдониммен Эдинбург геральдына үлесін қосты. Көпшілігі анонимді қалды, бірақ ол 1784 жылғы Парламенттің негізгі іс-шараларын қарастырды, Генри Дандастың тілегі бойынша жазылған Уильям Питттің саясатын қорғады. 1804 жылы ол Шотландияның салық бақылаушысы қызметімен марапатталды. 1776 жылы Маккензи Гранттан шыққан сэр Людовик Гранттың қызы Пенуэлге үйленді. Олардың он бір баласы болды. Кейінгі жылдары ол Эдинбург қоғамының көрнекті тұлғасы болды, оны «Сейілімді адам» деп атады, бірақ шын мәнінде ол мейірімді жүрегі бар қатал іскер адам болды. Оның кейбір әдеби естеліктері оның «Жохан Хоумның өмірі мен жазбалары туралы» есебіне енді (1822). Ол сондай-ақ 1793 жылы ақынның шығармаларының басылымына қосымша ретінде доктор Блэклоктың өмірін жазды. 1805 жылы Маккензи 55 Джордж скверіндегі қалалық үйінде тұрды. 1806 жылы ол жаңадан аяқталған үйге көшіп барды – 6 Heriot Row, ол өмірінің соңына дейін оның алғашқы тұрғыны болды. Барлық Heriot Row үйлері салыстырмалы түрде үлкен, бірақ No. 6-ның үш емес, төрт қабырғасы бар, бұл оны көршілеріне қарағанда үштен бір бөлігімен үлкен етеді. 1807 жылы «Генри Маккензидің еңбектері» жасырын түрде жарық көрді, содан кейін ол өзінің еңбектерін жариялауға өзі бақылау жасады (8 том, 1808). Сэр Уолтер Скотт Баллантайнның романдар кітапханасындағы Маккензи романдарының басылымына жазған алдын ала естеліктерінде оның еңбегін бағалайтын, бірақ кемшіліктерін де атап көрсететін сын айтты (5-том, 1823).
Mackenzie was born at Liberton Wynd in Edinburgh on 26 July 1745. His father, Dr Joshua Mackenzie, was a distinguished Edinburgh physician and his mother, Margaret Rose, belonged to an old Nairnshire family. Mackenzie's own family descended from the ancient Barons of Kintail through the Mackenzies of Inverlael. Mackenzie was educated at the High School and studied law at University of Edinburgh. He was then articled to George Inglis of Redhall (grandfather of John Alexander Inglis of Redhall), who was attorney for the crown in the management of exchequer business. Inglis had his Edinburgh office on Niddry Wynd, off the Royal Mile, a short distance from Mackenzie's family home. In 1765 he was sent to London for his legal studies, and on his return to Edinburgh he set up his own legal office at Cowgatehead off the Grassmarket, apparently as a partner with Inglis (but appearing in directories more as a rival), while he concurrently acted as attorney for the Crown. Mackenzie had tried for several years to interest publishers in what would become his first and most famous work, The Man of Feeling, but they rejected it. Finally, Mackenzie published it anonymously in 1771, but to instant success. The "Man of Feeling" is a weak creature, dominated by futile benevolence, who goes up to London and falls into the hands of those who exploit his innocence. The sentimental key in the book shows the author's acquaintance with Sterne and Richardson, but in Sir Walter Scott's summary assessment, his work lacked the story construction, humour and character of those writers. A clergyman from Bath named Eccles claimed authorship of the book, supporting his pretensions with a manuscript full of changes and erasures. Mackenzie's name was then officially announced, but Eccles appears to have convinced some people. In 1773 Mackenzie published a second novel, The Man of the World, whose hero was as consistently bad as the Man of Feeling had been "constantly obedient to every emotion of his moral sense", as Sir Walter Scott put it. Julia de Roubigné (1777) is an epistolary novel. The first of his dramatic works, The Prince of Tunis, was staged in Edinburgh in 1773 with some success, but others failed. Mackenzie belonged to a literary club in Edinburgh, where papers in the manner of The Spectator were read. This led to the establishment of the weekly Mirror (23 January 1779 – 27 May 1780), of which Mackenzie was editor and chief contributor. It was followed in 1785 by a similar paper, the Lounger, which ran for nearly two years and included one of the earliest tributes to Robert Burns. In 1783, Mackenzie was a joint founder of the Royal Society of Edinburgh. He became its Literary President in 1812–1828 and Vice President in 1828–1831. At this stage he was listed as an "attorney at the exchequer" living at Browns Square off the Grassmarket. Mackenzie was an ardent Tory. He wrote many tracts intended to counteract doctrines of the French Revolution, contributing to the Edinburgh Herald under the pseudonym "Brutus". Most remained anonymous, but he acknowledged his Review of the Principal Proceedings of the Parliament of 1784, a defence of the policy of William Pitt written at the desire of Henry Dundas. He was rewarded in 1804 with the office of comptroller of the taxes for Scotland. In 1776 Mackenzie married Penuel, daughter of Sir Ludovic Grant of Grant. They had eleven children. He was in later years a notable figure in Edinburgh society, nicknamed the Man of Feeling, but in fact a hard headed man of affairs with a kindly heart. Some of his literary reminiscences appeared in his Account of the Life and Writings of John Home, Esq. (1822). He also wrote a Life of Doctor Blacklock, prefixed to the 1793 edition of the poet's works. In 1805 Mackenzie was living in a townhouse at 55 George Square. In 1806 he moved to the newly completed house at 6 Heriot Row, where he lived as its first occupant until his death. All Heriot Row houses are relatively large but No. 6 has four bays, not three, making it a third larger than its neighbours. In 1807 The Works of Henry Mackenzie were published surreptitiously, and he then himself superintended the publication of his Works (8 vols., 1808). There is admiring but discriminating criticism of his work in a Prefatory Memoir affixed by Sir Walter Scott to an edition of Mackenzie's novels in Ballantyne's Novelist's Library (vol. v., 1823).
Отбасы
1776 жылы Маккензи Сэр Людовик Гранттың қызы Пенюэл Грантқа үйленгендіктен, ол Сифилдтің 5-ші графы Людовик Грант Огилвидің әйелінің туысы болды. Оның үлкен ұлы Джошуа Генри Маккензи (1777–1851) Лорд Маккензи атымен танымал Әділет колледжінің сенаторы болды. Ол әкесімен бірге Грейфрайрс зиратында жерленген. Роберт және Уильям есімді тағы екі ұлы Шығыс Индия компаниясында қызмет етті. Оның ұлы Холт Маккензи EIC әкімшісі және патша кеңесінің мүшесі болды. Оның Маргарет және Хоуп есімді екі қызы болды. Оның сіңілі баласы Джошуа Генри Дэвидсон (1785–1847) Виктория патшайымының Шотландиядағы бас дәрігері болды.
Mackenzie's 1776 marriage to Penuel Grant, daughter of Sir Ludovic Grant, made him an uncle by marriage to Ludovick Grant Ogilvy, 5th Earl of Seafield. His eldest son, Joshua Henry Mackenzie (1777–1851) was a senator of the College of Justice known as Lord MacKenzie. He is buried with his father in Greyfriars Kirkyard. Two other sons, Robert and William, worked for the East India Company. His son Holt Mackenzie was an EIC administrator and privy councillor. He had two daughters, Margaret and Hope. His nephew, Joshua Henry Davidson (1785–1847) was First Physician in Scotland to Queen Victoria.
Өлім
Генри Маккензи 1831 жылдың 14 қаңтарында 6 Хериот Роудегі георгиандық үйінде қайтыс болды. Ол Грейфрайарс Киркярдта, солтүстікке қарай қарап тұрған қабірде, солтүстік тіреу қабырғасының ортасында жерленген.
Henry Mackenzie died on 14 January 1831 at his Georgian townhouse at 6 Heriot Row. He is buried in Greyfriars Kirkyard, in a grave facing north in the centre of the north retaining wall.
Фримасондық
Маккензи 1784 жылдың 2 желтоқсанында Эдинбург, Шотландиядағы Канонгейт Килвиннинг ложасына (No. 2) қабылданған шотланд масоны болды.
MacKenzie was a Scottish Freemason initiated into Lodge Canongate Kilwinning, No. 2, (Edinburgh, Scotland), on 2 December 1784.
Қызықты деректер
Колинтондағы шағын коттедж "Генри Маккензидің үйі" деп белгілі. Ғимарат "тарихи байланысы" болғандықтан тізімге алынған, бірақ ол Маккензидің ресми мекенжайларының тізімінде болмағандықтан, бұл абсурдті көрінеді. Демек, онда осы аттас адам тұрған болуы мүмкін, сондықтан да тізімге қате түскен болуы керек.
A small cottage in Colinton is known as "Henry MacKenzie's Cottage". The building was listed based on a "historical connection", but appears absurd, as it never featured among Mackenzie's official addresses. It may therefore have been home to a namesake and so listed under false pretences.