Кіріспе

Честер Блис Боулз (5 сәуір 1901 – 25 мамыр 1986) – американдық саяхатшы, елші, Коннектикут штатының губернаторы, конгрессмен және ірі жарнама агенттігі Benton & Bowles-тің (қазір Publicis Groupe құрамында) негізін қалаушылардың бірі. Боулз Суық соғыс жылдарында АҚШ-тың сыртқы саясатына зор ықпал еткенімен белгілі. Ол үшінші әлем елдеріне экономикалық көмек көрсету – коммунизммен күресудің ең тиімді жолы және одан да маңыздысы, бейбіт әлемдік тәртіп орнату екенін айтқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Вашингтонда Бағаларды реттеу басқармасының директоры қызметін атқарды және тұтыну тауарларының бағасын белгілеуді бақылады. Соғыстан кейін ол Экономикалық тұрақтандыру басқармасының басшысы болды, бірақ инфляцияны бақылауда қиындықтарға тап болды. Саяси мансабында ол 1949-1951 жылдары Коннектикут штатының губернаторы болып сайланды. Білім беру және тұрғын үй салаларындағы либералдық бағдарламаларды қолдады, бірақ консерваторлардың қарсылығынан қайта сайлануға үміткер болғанда жеңіліске ұшырады. Үндістан елшісі ретінде бейтараптық қозғалысының жетекшісі, премьер-министр Джавахарлал Нерумен жақсы қарым-қатынас орнатты. Боулз Үндістандағы экономикалық өнеркәсіпті дамытуға ықпал етті және Вашингтоннан қаржылық көмек сұрады. Бірақ Үндістанның бейтараптығы Вашингтонда наразылық тудырды, нәтижесінде сауаттылықты және денсаулық сақтауды жақсарту бағдарламаларына бөлген қаржы мөлшері шектелді. Эйзенхауэр басқарған жылдары (1953-1960) Боулз либералды демократтардың оппозициясын ұйымдастырды және Адлай Стивенсон мен Джон Ф. Кеннедидің сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі болды. Осы еңбегі үшін 1961 жылы Мемлекеттік хатшының орынбасары болып тағайындалды, бұл оған американдық елшіліктерді либералды ойшылдар мен белсенділермен толықтыруға мүмкіндік берді. Алайда, оның либералдық көзқарастары Кеннедиге тым радикалды көрінді, сол себепті ол 1961 жылы үшінші әлем елдеріне арналған елші ретіне номиналды лауазымға төмендетілді. 1963-1969 жылдары Кеннеди оны Үндістанға қайтадан елші етіп тағайындады, онда ол ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруға және жергілікті ашаршылықпен күресуге көмектесті.

Білім және ерте мансап

Честер Боулз Массачусетс штатының Спрингфилд қаласында Чарльз Аллен Боулз бен Нелли Сивердің (Харрис) отбасында дүниеге келген. Олар – ескі янки отбасы. Оның әкесі Сэмюэл Боулз «Спрингфилд Республикашылы» газетінің редакторы ретінде жетекші республикалық саясаткер болған. Әкесі ағаш целлюлоза өнеркәсібінде сатушы болып жұмыс істеп, орта тапқа жататын өмір сүрген. Честердің ата-анасы үлкен үкіметті жек көріп, одан қорқытынған, өте консервативті республикашылдар еді. Алайда, Честердің саяси көзқарасын оның тәтесі Рут Стендиш Болдуин қалыптастырды. Ол социалист, пацифист, Норман Томаспен дос және афроамерикандықтардың азаматтық құқықтары үшін күрескен қозғалыстың ерте кезеңдеріндегі көшбасшысы болды. Ол оған саясат, азаматтық құқықтар және халықаралық қатынастарды терең зерттеуге ықпал етті. Честер элиталық жеке мектептердің бірі – Коннектикут штатының Уоллингфорд қаласындағы The Choate School (қазір Choate Rosemary Hall) мектебіне оқыды және 1919 жылы бітірді. Одан кейін Йель университетінің Шеффилд ғылыми мектебіне түсіп, 1924 жылы ғылым бакалавры дәрежесін алды. Бірнеше он жылдықтан кейін ол Йельдегі жылдарын «ауыр еңбек, шатасу және пайдалы мүмкіндіктерді жіберіп алу кезеңі» деп еске алды. Колледжде немесе одан тыс жерде ешнәрсе туралы көп ойлау қалыпты емес еді. Бітіргеннен кейін отбасына тиесілі «Спрингфилд» (Массачусетс штаты) газетінде репортер болып жұмыс істеген Боулз Шанхай қаласындағы АҚШ консулдығында маңызды емес лауазымға тағайындалды, бірақ әкесінің ауруына байланысты көп ұзамай АҚШ-қа қайтып келді.

Жарнамалық мансап табысты

Боулз Нью-Йорктегі Batten Company жарнама агенттігінде аптасына 25 доллар жалақымен жұмыс істеді, кейіннен ол АҚШ-тағы үшінші ірі агенттік – BBDO-ға айналды. 1929 жылы Боулз, Batten компаниясының әріптесі Уильям Бентонмен бірге Benton & Bowles жарнама агенттігін құрды. Ұлы депрессияның қиын экономикалық жағдайына қарамастан, 1930 жылдардың ортасына қарай Benton & Bowles көп миллиондық компанияға айналды. Benton & Bowles радио-драмаларды (мыл операларын) жасады, олар қабылдағыш демографиялық топтарға арналған арнайы бағдарламаларды ұсынды. Бұл Benton & Bowles компаниясына осы мақсатты радио аудиториясына клиенттерінің өнімдерін насихаттау үшін жарнамалық кампаниялар жасауға мүмкіндік берді. "Нью-Йорк Таймс" Боулздың жарнама саласындағы мансабын "ұлы" деп сипаттады. Ол және оның серіктесі Бентон мырза General Foods, Procter & Gamble және Bristol Myers сияқты АҚШ-тың ірі компанияларын Benton & Bowles үшін жарнама клиенттері ретінде тартты. Боулз 1936 жылы басқарма төрағасы болып тағайындалды. 1941 жылға қарай компанияның жылдық табысы 250 000 доллардан асып түсті. Боулз Benton & Bowles компаниясындағы үлесін айтарлықтай пайдаға сатты. Ол көп миллионерге айналып, 40 жасында бизнес әлемінен кетіп, арманын орындады. Ол күнделікті жұмысты аса ұнатпаған, автобиографиясында былай деді:
Шын жүректен сенемін, колледжді бітіргеннен кейін бірден мемлекеттік қызметке өтсем, бақыттырақ және тиімдірек болар едім. Екінші жағынан, сол алғашқы жылдары салған еңбегім менің отбасыммен бірге үлкен тәуелсіздікке қол жеткізуге, саяхаттауға, жазуға, өз ойымды айтуға және әртүрлі қиындықтар туындағанда бір мансаптан екіншісіне ауысуға мүмкіндік берген капитал резервін құруға көмектесті. Рузвельт әкімшілігінің "Жаңа келісім" ішкі саясатын қатты қолдағандықтан, Боулз бірнеше маңызды саяси бастамалар мен бағдарламалар бойынша бірінші ханым Элеонора Рузвельтпен тығыз жұмыс істеді, сонымен бірге Benton & Bowles компаниясындағы жұмысын жалғастырды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі мансап

Бастапқыда Боулз АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа араласуына қарсы болды және «Америка бірінші» комитеті деген оппозициялық топқа қосылды. 1941 жылдың желтоқсан айында АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кірген кезде, денсаулығына байланысты теңіз күштеріне қабылданудан бас тартты. Содан кейін Боулз 1942 жылы Коннектикут штатының рациондау әкімшісі қызметіне орналасты. Кейін сол жылы ол штаттық бағаларды басқару директоры, ал одан кейін бас менеджер болды. 1943 жылы президент Рузвельт оны Бағаларды басқару кеңсесінің әкімшісі етіп тағайындады және ол 1946 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол инфляцияны бақылауда ұстау және кедей отбасылардың қажеттіліктеріне қол жеткізуіне кедеріс келтірмеу үшін тұтыну тауарларын рациондау және баға белгілеуде маңызды рөл атқарды. Ол Соғыс өндірісі жөніндегі кеңес пен Соғыс үшін мұнай жөніндегі кеңестің мүшесі болды.

Дипломатиялық және саяси мансап

1946 жылы ол Экономикалық тұрақтандыру басқармасының директоры болып тағайындалды және президент Гарри С. Трумэннің Экономикалық тұрақтандыру кеңесінің төрағасы болды. Сол жылы Боулз Коннектикут штатының губернаторы лауазымына үміткер болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Сондай-ақ 1946 жылы ол Парижде өткен БҰҰ Экономикалық, ғылыми және мәдени ұйымы ЮНЕСКО-ның бірінші конференциясына американдық делегаттардың бірі болды. Боулз 1948 жылы Коннектикут губернаторы болып сайланды, Джеймс С. Шеннонды жеңіп, бір мерзім қызмет етті. Осы кезеңде ол штаттың ұлттық гвардиясындағы сегрегацияны тоқтату туралы заңға қол қойды. Өкілеттігі барысында Боулз білім беруді, психикалық денсаулық сақтауды, тұрғын үймен қамтамасыз етуді және жұмысшылардың өтемақысын жақсартуға белсенді түрде атсалысты. Ол Джон Дэвис Лоджға қарсы өткен қайта сайлау науқанында жеңіліп қалды, оның қарсыласы оны өте либералды саясатшы ретінде көрсетуге тырысты. Президент Трумэн 1951 жылдан 1953 жылға дейін оны Индия және Непалдағы АҚШ елшісі етіп тағайындады. Ол премьер-министр Нерумен жақын қарым-қатынас орнатты, ол американдықтарға көбінесе сенімсіздікпен қарады. Боулз Нерудің ұстанымдарын жоғары бағалады, бұл Мемлекеттік департаментпен келіспеушіліктерге әкелді. Айзенхауэр жылдары Боулз демократиялық либералдық ойшылдардың бірі болды, әсіресе сыртқы саясат мәселелерінде көптеген мақалалар жазып, сөз сөйлеп, Адлай Стивенсон мен Джон Ф. Кеннедиге кеңес берді. Боулз 1959 жылдың 3 қаңтарынан 1961 жылдың 3 қаңтарына дейін Коннектикут штатының екінші сайлау округінен Өкілдер палатасына сайланды және бір мерзім қызмет етті. 1960 жылы ол сенатор Джон Ф. Кеннедидің АҚШ президенті сайлауына қатысты науқаны кезінде сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі болып тағайындалды. Сол жылы ол Калифорния штатының Лос-Анджелесте өткен Демократиялық партияның ұлттық съезіндегі платформалық комитеттің төрағасы болды. Президент Кеннеди 1961 жылы Боулсты Мемлекеттік хатшының орынбасары қызметіне тағайындады. Алайда, сол жылдың қараша айында Кеннеди әкімшілігінде оның басқармалық міндеттерін тиісінше орындамағаны туралы пікір қалыптасқандықтан, ол қызметтен алынды. Бірақ, Джон Кеннет Галбрайттың сөздерін келтіретін болсақ, бұл "оның батылдығы мен ар-ұжданы" үшін және Шошқалар шығанағына жасалған шабуылға қарсылығы үшін болды. Оның орнынан түсуі кең ауқымды бюрократиялық қайта құрудың бір бөлігі болды, ол "Шүкіршілік күні қазасы" деп аталды. 1961 жылдың желтоқсан айының басында Джордж Болл бас хатшы лауазымына тағайындалды. 1961 жылдың желтоқсанында Боулз президент Кеннедидің Африка, Азия және Латын Америкасы мәселелері жөніндегі арнайы өкілі және кеңесшісі, сондай-ақ елші ретінде тағайындалды. Көптеген сарапшылар бұл лауазымды төмендеу деп санайды. 1963 жылдың 19 шілдесінде Боулз екінші рет Үндістан елшісі болып тағайындалды. Ол Кеннеди президенттігінің соңына дейін және Линдон Б. Джонсон әкімшілігінің кезеңіне дейін бұл қызметте болды. Боулз АҚШ пен Үндістан арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға белсенді түрде мүдделі болды. Ол Үндістанның тұңғыш премьер-министрі Джавахарлал Нерумен жақсы қарым-қатынас орнатты. Боулз АҚШ пен Үндістанның негізгі демократиялық құндылықтарды бөлісетініне сенді. 1967 жылдың наурыз айында Боулзға кеңестік көшбасшы Иосиф Сталиннің жалғыз қызы, жазушы Светлана Аллилуева саяси баспана беру туралы өтініш келіп түсті, ол қабылданды. Боулз оның бірден Римге ұшақпен Үндістаннан кетуін ұйымдастырды. Ол Швейцарияға, содан кейін АҚШ-қа көшіп, 2011 жылы қайтыс болды. Боулз 1969 жылдың 21 сәуірінде Ричард Никсон президенттігінің басында Үндістан елшісі қызметін аяқтады.

Саяси міндеттеме

Честер Боулз өзінің жиі қайталанатын «Мен әрқашан халықтың жағындамын» деген сөзімен кеңінен танымал болды. Оның айтуынша, оның әкесі мен атасы да журналистика саласында газет иелері болып жұмыс істеген кезде осы сөзді қолданған. Честер Боулз үшін азаматтық құқықтар ең маңызды мәселе болды. Солтүстік-Шығыстан шыққан либерал ретінде ол африкалық американдықтар мен басқа да азшылықтардың тәуелсіздігін, бостандығын және теңдігін қамтамасыз ететін өзгерістерді ынталандыру үшін түрлі құралдарды пайдаланды, сондай-ақ азаматтық құқықтарға қатысты прогрессивті сот шешімдерін қабылдауға бағытталған заңдарды қолдады. Ол азаматтық құқықтарды және жақсартулар мен өзгерістерге шақыруды насихаттайтын мақалалар мен кітаптар жазды, оның ішінде 1958 жылы жарық көрген «Негрлер Гандиден не үйрене алады» атты кітабы да бар. Ол түрлі мемлекеттік бағдарламалар мен жеке қайырымдылық жобаларын қолдау арқылы осы құқықтарды ілгерілетуге атсалысты.

Жеке өмір

Боулз екі рет үйленген және екі некеден де балалары болған. Оның алғашқы әйелі Джулия Фиск болды. Олар 1925 жылы үйленді және 1933 жылы ажырасты. Осы некеден екі бала дүниеге келді: ұл, Честер кіші, және қыз, Барбара. Честер Боулз кіші Сан-Францискода сәулетші болды. 1934 жылы, ажырасқаннан кейін бір жыл өткен соң, Боулз Дороти Степбенсқа үйленді. Олардың үш баласы болды: екі қызы – Синтия мен Салли, және ұл – Сэмюэл. Сэмюэл Боулз белгілі экономист, ал Салли Боулз (1938-2011) әкесінің қоғамдық қызмет көрсету дәстүрін жалғастырды. Ол өмір бойы бойын сол салаға арнауын Үндістандағы мемлекеттік мектепте оқыған кезімен байланыстырды, онда ол және оның бауырлары жалғыз үнді емес оқушылар болған. Коннектикут штатының солтүстік-батысындағы Хартфорд қаласындағы Боулз паркі атты қоғамдық тұрғын үй жобасы Боулздың құрметіне аталған. Коннектикут штатындағы 9-шы бағыт, Олд Сейбрук пен Кромвелл қалалары арасындағы жол, Честер Боулз тас жолы деп аталады.

Өлім

Боулз 1986 жылдың 25 мамырында Коннектикут штатының Эссекс қаласында 85 жасында қайтыс болды. Ол 22 жыл бойы Паркинсон ауруымен ауырды (Индиядағы елші болып қызмет еткен кезде диагнозы қойылған). Өлімінен бір апта бұрын ми қан айналым бұзылысы (инсульт) болған. Оның қабірі Эссектегі Ривер-Вью зиратында.

Негізгі дереккөздер

Боулз, Пол және Джина Дагел Капони. Пауыл Боулспен сұхбаттар (Миссисипи университеті баспасы, 1993). Боулз, Пол және Джеффри Миллер. Үзіліссіз байланыста: Пол Боулздың хаттары (2014).